این بخش در حین عمل موتور، ذرات و آلودگی‌های موجود در روغن را به خود جذب می‌کند و ظرفیت آن برای نگهداری این ناخالصی‌ها محدود است. به همین دلیل، فیلتر روغن در بسیاری از برنامه‌های نگهداری، به‌طور هم‌زمان با روغن موتور نیز تعویض می‌شود. اما چرا مهم است که هر بار که روغن عوض می‌شود، فیلتر روغن نیز تعویض گردد؟

آیا فقط تعویض روغن بدون تغییر فیلتر کفایت می‌کند؟

روغن موتور تنها برای روانکاری اجزا نیست. این روغن در حین گردش در موتور با انواع آلودگی‌ها مواجه می‌شود؛ شامل ذرات ناشی از سایش قطعات، عواقب احتراق و نامرتب‌های دیگر. فیلتر روغن این آلودگی‌ها را از جریان روغن جدا می‌کند تا نسبت کمتری از مواد ساینده همراه روغن در سیستم روانکاری موتور جاری شود. بنابراین، کارایی فیلتر به همراه کیفیت خود روغن، اجزای کلیدی در عملکرد سیستم روان‌کاری را تشکیل می‌دهد.

فیلتر روغن یک جزء مصرفی با ظرفیت مشخص است. با افزایش آلودگی‌ها در آن، ماده فیلتر به تدریج اشباع می‌شود و قابلیت آن برای ادامه فیلتراسیون به‌طور طبیعی کاهش می‌یابد. ممکن است فیلتر از بیرون سالم به نظر برسد، اما این ظاهر نمی‌تواند بی‌اندازه آلودگی‌های داخل آن یا حجم قابل جذب ذرات جدید را نشان دهد.

اگر فیلتر تعویض نشود، همان قطعه‌ای که آلودگی‌های قبلی را از روغن جداسازی کرده بود، در موتور باقی می‌ماند. در این صورت، روغن تازه در مداری وارد می‌شود که فیلتر آن نوسازی نشده است. همچنین در شرایطی که ظرفیت فیلتر قدیمی کاهش یافته باشد، توانایی آن در جذب آلودگی‌های تازه نیز به طور قابل توجهی کمتر خواهد بود.

کارکرد سوپاپ بای‌پس چیست؟

در برخی فیلترها، سوپاپی به نام «بای‌پس» وجود دارد. اگر مقاومت قطر عبور روغن از میان ماده فیلتر به طور غیر طبیعی افزایش یابد، این سوپاپ قادر است مسیر جریان روغن را تغییر دهد تا ادامه جریان روغن به موتور متوقف نشود. در چنین شرایطی، ممکن است قسمتی از روغن بدون اینکه کاملاً از فیلتر عبور کند، به مدار روانکاری وارد گردد. بنابراین، باقی ماندن فیلتر کهنه فقط به وجود آلودگی‌های قبلی محدود نمی‌شود بلکه کاهش کیفیت فیلتراسیون روغن تازه نیز دارای اهمیت ویژه‌ای است.

چرا تعویض هم‌زمان روغن و فیلتر مفید است؟

هدف از سرویس روغن، حذف روغن کهنه و آلوده و جایگزینی آن با روغن جدید و مناسب است. تعویض هم‌زمان فیلتر موجب می‌شود که بخش فیلتر نیز با روغن تازه تجدید شود. بدین ترتیب، روغن تازه از بدو شروع دوره کاری خود با فیلتر تازه در موتور به گردش درآمده و سیستم خواهد توانست آلودگی‌ها را در حدود مشخصی که برای آن طراحی شده، کنترل کند.

از این منظر، هزینه تعویض فیلتر را نباید یک بار اضافی و جدا از سرویس روغن تلقی کرد، بلکه این هزینه جزء طبیعی همان سرویس است. البته زمانبندی سرویس برای هر مدل خودرو متفاوت است. نوع موتور، روغن مصرفی، شرایط رانندگی و طراحی فیلتر قادرند بر فواصل تعویض تأثیر بگذارند.

با توجه به برنامه سرویس پیشنهادی برای هر خودرو، بهتر است هنگام عوض کردن روغن، وضعیت تعویض فیلتر نیز مطابق با آن برنامه بررسی و انجام شود؛ زیرا روغن تازه بیشترین کارایی را در یک چرخه نوسازی‌شده خواهد داشت به شرطی که فیلتر نیز در زمان مناسب تعویض شده باشد.