حفره‌ای بسیار بزرگ به اندازه کشور پرتغال در یخ‌های قطب جنوب!
غزال زیاری- در هر زمستان، با تشکیل لایه‌های یخی در سطح اقیانوس، مساحت یخ‌های قطب جنوب تقریبا دو برابر می‌شود و به‌طور معمول، خلیج برید در شرق قطب جنوب از خرداد تا مرداد با پوشش یخی کاملاً فراگرفته می‌شود.
اما تصاویری که در آگوست (مرداد) سال ۲۰۲۴ به‌وسیله ماهواره‌ها ثبت شده است، وجود یک حفره عظیم در یخ‌ها را به نمایش گذاشته که به‌طور رسمی با نام پولینیا شناخته می‌شود؛ محلی از آب آزاد دریا که دور آن یخ‌های دریایی قرار گرفته‌اند.
دانشمندان به این موضوع اشاره کرده‌اند که تا به حال هرگز چنین پدیده‌ای در این زمان از سال مشاهده نشده بود. در بیشترین اندازه‌اش، این حفره به وسعت ۸۹ هزار کیلومتر مربع رسید که اندازه‌ای نزدیک به کل مساحت کشور پرتغال داشت. بر اساس گزارش یک گروه تحقیقاتی از هند به رهبری جیبانجیوتی سوین، دانشمند علوم زمین، این حفره تحت تأثیر شرایط آب و هوایی شدید، شامل یک زنجیره از رودخانه‌های جوی قوی و موج‌های گرمای دریایی، شکل گرفته بود.
در بخشی از مقاله‌ای که این تیم منتشر کرده است، به این نکته اشاره می‌شود: «یک سری از رودخانه‌های جوی قوی، که عموماً به عنوان رودخانه‌هایی در آسمان نامیده می‌شوند، مقدار زیادی رطوبت را از نواحی کمتر قطبی به قطب جنوب انتقال دادند که این جریان با ادامه‌دار بودن به سمت جنوب همراه بود و یخ‌های دریایی را تحت فشار قرار داد.»
از خرداد تا مرداد ۲۰۲۴، شش رودخانه جوی وجود داشت که هوای گرم و مرطوب را به ارمغان می‌آورد و دانشمندان بیان کردند که این رویدادها جزء قوی‌ترین انتقال‌های رطوبت در اواسط زمستان به‌حساب می‌آیند. عنوان نویسندگان چنین است: «این عوامل دست به دست هم دادند تا تابش بلندموجِ رو به پایین، گرمایش اتمسفر، بارش برف گرم و جریان حرارتی مثبت به سمت اقیانوس را رقم بزنند و در نهایت این مجموعه عوامل مانع از رشد یخ‌های دریایی گردید. در همین حین، بادهای تند باعث مکش اکمان (Ekman) شدند و آب گرم‌تر موجود در اعماق دریا را به سطح کشانید که به این ترتیب به گرم شدن لایه‌های سطحی اقیانوس کمک شایانی کرد؛ از سوی دیگر، وجود امواج گرمای دریایی پایدار نیز بدین معنی بود که یخ‌های دریایی از یخ زدن بازماندند.
مکش اکمان چیست؟
مکش اکمان یک پدیده‌ای است که در زمان وقوع، حجم زیادی از آب سطحی اقیانوس به دلیل اصطکاک ناشی از باد جابجا می‌شود. در این رویداد، مکش اکمان آب عمیق و گرم‌تر قطبی (که در زمان سال نسبت به آب سطحی معمولی، معمولاً دارای دمای بیشتری است) را به سطح آورده و در نتیجه روند یخ زدن را کند و یا متوقف می‌سازد.
سوین و گروهش پیش‌بینی می‌کنند که در آینده با وقوع پولینیای بیشتری در قطب جنوب مواجه خواهیم بود؛ زیرا تغییرات اقلیمی باعث تقویت رودخانه‌های جوی و ایجاد امواج گرما به صورت مکرر و پایدار در هوا و دریا خواهند شد و این امر لایه‌های سطحی اقیانوس منجمد جنوبی را گرم‌تر خواهد کرد. اعضای تیم اعتقاد دارند که کاهش یخ دریا و تشکیل پولینیا ممکن است در مناطقی که historically یخ دریا معمولاً پایدار بوده است، به یک پدیده معمول تبدیل شود.
کاهش نگران‌کننده میزان یخ قطب جنوب
در سال جاری، قطب جنوب به سومین کمترین میزان یخ‌های دریایی زمستانی در تاریخ ثبت‌شده دست پیدا کرد. هر چهار رکورد پایین‌ترین میزان یخ دریایی در چهار سال اخیر به ثبت رسیده است؛ سال ۲۰۲۳ به عنوان پایین‌ترین رکورد و سال ۲۰۲۴ (سال بروز حفره عظیم در خلیج برید) در رتبه دوم قرار دارد.
در خردادماه امسال، نقاط وسیعی از دریای بلینگسهاوزن (واقع در غرب شبه‌جزیره قطب جنوب) بدون یخ ماند و یک منطقه از اقیانوس به اندازه تقریبی کشور فرانسه بدون پوشش یخی باقی ماند؛ در حالی که به‌طور معمول باید با یخ‌های دریایی پوشیده می‌شد. این در حالی است که یخ‌های دریایی به صورت شناور در طی سال می‌آیند و می‌روند؛ بنابراین به طور مستقیم بر تغییرات سطح آب دریا تأثیر نمی‌گذارند. اما این یخ‌ها به عنوان یک مانع یا سپر به دور صخره‌های یخی و یخچال‌های طبیعی عمل می‌کنند که پتانسیل قابل توجهی برای افزایش سطح آب دریاها به حساب می‌آیند.
حال با عدم وجود پوشش وسیع یخ دریا در طول فصل زمستان، بخش‌های بیشتری از ورقه‌های یخی قطب جنوب در معرض آب گرم اقیانوس قرار خواهند گرفت و این دقیقاً همان مسأله‌ای است که دانشمندان نگران آن هستند. باید توجه داشت که یخ‌های دریایی برای اکوسیستم‌های قطب جنوب به شدت حیاتی هستند: شبکه‌های غذایی که بیشتر اقیانوس‌های دنیا را تغذیه می‌کنند، به وجود یخ‌های متناوب بستگی دارند.
شواهد حاکی از آن است که این تغییرات اقلیمی در پی فعالیت‌های انسانی، به ویژه سوزاندن سوخت‌های فسیلی، به وقوع پیوسته و در عین حال این امر نشان می‌دهد که ما قادر به تغییر مسیر این روندهای نگران‌کننده هستیم.
منبع : sciencealert
۲۲۷۲۲۷