شکست در IVF نباید شما را از ادامه مسیر بازدارد/ ادعای درمان ناباروری در فضای مجازی فاقد اعتبار علمی است

دکتر حمید چوبینه، رئیس انجمن علمی تخصصی باروری و ناباروری ایران، در گفت‌وگویی با ایسنا، به تشریح روش‌های مختلف درمان ناباروری پرداخت و گفت: یکی از رایج‌ترین تکنیک‌ها در این حوزه، IVF یا میکرواینجکشن است که در بیش‌تر نقاط جهان به کار می‌رود. با این حال، ممکن است برخی افراد با استفاده از این روش در یک یا چند مرحله به نتیجه مطلوب دست نیابند. اما نباید این موضوع منجر به ناامیدی آن‌ها شود، چرا که در بعضی موارد نیاز است این فرآیند چندین بار تکرار شود تا موفقیت حاصل گردد.

وی اضافه کرد: دلایل این عدم موفقیت می‌تواند مربوط به ویژگی‌های فیزیولوژیکی بدن انسان و همچنین مسائل کروموزومی باشد. حتی افرادی که به نظر می‌رسد مشکل باروری ندارند نیز ممکن است در شرایط طبیعی، در یک یا چند نوبت با ناکامی مواجه شوند؛ بنابراین، در زمینه IVF نیز این موضوع صادق است.

چوبینه اظهار داشت: به علاوه، به دلیل این‌که IVF یک فرایندی خارج از شرایط طبیعی بدن است، امکان بروز خطا و چالش‌هایی وجود دارد که این موارد به‌دقت توسط متخصصان در سراسر کشور تحلیل و بررسی می‌شود و در مراحل بعدی، ممکن است با کاهش درصد خطاها و بهبود شرایط، درمان ادامه پیدا کند.

وی گفت: با توجه به این‌که IVF یک روش تکرارپذیر است، نیاز است این شیوه چند بار انجام شود تا بتوان در مورد موفقیت فرد در داشتن فرزند از طریق این تکنیک تصمیم‌گیری کرد. پس از آن، متخصصان قادر خواهند بود به خانواده و زوجین توصیه کنند که به تغییر مدل درمانی خود بپردازند. این یک پرسش متداول است که گاهی افراد مطرح می‌کنند و بدین خاطر لازم دانستم درباره‌اش توضیح دهم.

طراحی برنامه درمانی از لحظه مراجعه زوجین

رئیس انجمن علمی تخصصی باروری و ناباروری ایران در ادامه به فرآیند درمان زوجین نابارور اشاره کرد و گفت: معمولاً در مراحل اولیه ورود یک زوج به مرکز درمان ناباروری، یک برنامه درمانی ویژه برای آن‌ها تنظیم می‌شود. برخی از زوجین که مراجعه می‌کنند، ممکن است از شیوه زندگی نادرستی پیروی کنند و از این رو، با بهینه‌سازی شیوه زندگی یا تجویز داروهای مختصر از سوی پزشکان متخصص زنان، اصلاحاتی ممکن است صورت گیرد. در این شرایط، ممکن است داروهای ابتدایی تجویز شوند که این فرایند بسیار ساده و کم‌هزینه برای خانواده‌ها خواهد بود و شاید همان‌جا، زوجین موفق به بارداری شوند.

چوبینه تصریح کرد: برای افرادی که پیش‌بینی می‌شود که درمان با این روش‌ها مؤثر نباشد، یا اگر از ابتدا واضح باشد که سلول‌های جنسی مرد یا زن دچار مشکل هستند، از تکنیک‌های پیچیده‌تری استفاده خواهد شد.

از بهبود شیوه زندگی تا IVF و میکرواینجکشن

رئیس انجمن علمی تخصصی باروری و ناباروری ایران ادامه داد: متخصصان این حوزه معمولاً با یکدیگر در مراکز درمان ناباروری به تصمیم‌گیری در این باره می‌پردازند. پزشکان زنان، جنین‌شناسان و متخصصان اورولوژی که در مرکز فعالیت دارند، می‌توانند با یکدیگر برای تدوین برنامه درمانی مناسب برای یک زوج همکاری کنند.

وی همچنین افزود: ممکن است نیاز باشد تا مراحل جراحی انجام شود به‌منظور اصلاح ساختار اسکلتی فرد، یا احیاناً روش‌هایی وجود داشته باشد که اسپرم از بیضه مرد با استفاده از بیوپسی استخراج گردد. همچنین امکان دارد فرد از اندومتریوز، میوم یا سایر مشکلات رنج ببرد که تشخیص و اصلاح این موارد بر عهده متخصصان ناباروری و همکاران در رشته زنان است.

چوبینه گفت: پس از این مراحل، فرد به سیکل IVF یا میکرواینجکشن وارد می‌شود و با بهره‌گیری از این روش‌ها و تکنیک‌های یاری‌کننده، خانواده‌ای می‌توانند موفق به فرزندآوری شوند. در برخی موارد نیز، ممکن است نیاز به استفاده از روش اهدا وجود داشته باشد، هرچند این تکنیک نسبت به دیگر روش‌ها کم‌تر توصیه می‌شود، اما همچنان اعتبار دارد.

۵ نوبت IVF در شرایط مناسب قابل اجراست

وی در خصوص تعداد دفعات قابل تکرار درمان ناباروری اظهار کرد: اقدامات مذکور بستگی به پیچیدگی درمان آن زوج دارد و ممکن است از روش‌های ابتدایی‌تر تا تکنیک‌های پیچیده‌تر برای درمان ناباروری پیش بروند. اگر یک زوج در یک مرکز معتبر درمان شوند و با توجه به سن آن‌ها، امکان تکرار درمان ناباروری برای آن‌ها وجود داشته باشد، ممکن است نیاز به یک یا دو مرحله‌ی بیشتر باشد تا مشخص شود که روش درمانی جوابگو نیست.

چوبینه افزود: اگر هر دو مولفه، یعنی کیفیت مرکز درمانی و سن زوجین، در وضعیت مطلوبی باشد، معمولاً در منابع مختلف و کتب مرجع ناباروری، تا پنج مرحله تخمک‌کشی به‌عنوان بهترین پارامتر ارائه شده است که معمولاً در اتاق عمل توسط پزشکان برای خانم انجام می‌شود.

وی بیان داشت: در صورتی که این پنج مرحله انجام گردد، زمانی است که باید تصمیم جدیدی در مورد روش درمانی این خانم یا زوج اتخاذ شود. بنابراین، با توجه به تکنیک‌های موجود در دنیای امروز، در یک مرکز معتبر و با شرایط سنی مناسب، اگر زوجین بخواهند به روند درمان ادامه دهند، ما ۵ نوبت IVF را برای آن‌ها در نظر می‌گیریم.

بهترین سن فرزندآوری ۲۲ تا ۲۹ سالگی است

چوبینه درباره سن مناسب باروری توضیح داد: ایده‌آل‌ترین شرایط این است که زوجین در سنین ۲۲ تا ۲۹ سالگی برای فرزندآوری اقدام کنند و این سنین به عنوان بهترین زمان برای بارداری شناخته می‌شود. به‌طور کلی، هرچه سن کمتر باشد، یعنی در بازه ۲۲ تا ۲۹ سالگی، شرایط بهتری برای باروری وجود دارد؛ اما با افزایش سن، بهترین زمان به نزدیک‌ترین دایره سنی ۲۹ سالگی تغییر می‌کند.

رئیس انجمن علمی تخصصی باروری و ناباروری ایران همچنین گفت: به طور معمول درباره خانم‌ها بیان می‌شود که تا زمان یائسگی می‌توان امید به فرزندآوری داشت. اگر امید به فرزندآوری در سنین پایین‌تر ۱۰۰ یا ۹۰ درصد باشد، با افزایش سن به تدریج این میزان به درصدهای کمتری کاهش می‌یابد. به عنوان مثال، برای یک خانم ۴۴ ساله که تنها یک فولیکول یا تخمک دارد، با در نظر گرفتن ذخیره تخمدانی، شرایط رحمی و هورمونی، و همچنین کیفیت اسپرم که در سنین بالاتر ممکن است از مرد دریافت شود، شانس باروری به وضوح کاهش می‌یابد.

چوبینه بیان کرد: با این وجود، تا زمانی که یائسگی اتفاق نیفتاده و ذخیره تخمدانی برای خانم وجود دارد، حتی با تنها یک سلول نیز امیدی اندک برای فرزندآوری وجود دارد، اما نرخ موفقیت به شدت کم خواهد بود. با پایین‌تر بودن سن، وضعیت ذخیره تخمدانی بهتر، شرایط هورمونی مناسب‌تر و کیفیت اسپرم آقا نیز قوی‌تر باشد، شانس موفقیت افزایش خواهد یافت.

هشدار درباره ادعاهای غیرعلمی در فضای مجازی

رئیس انجمن علمی تخصصی باروری و ناباروری ایران نسبت به برخی ادعاهای مطرح‌شده در شبکه‌های اجتماعی در مورد درمان ناباروری هشدار داد و بیان کرد: برخی اوقات در این فضاها ادعاهای عامیانه‌ای مطرح می‌شود که از طریق آن‌ها فرد می‌تواند به بارداری دست یابد، اما این مطالب مبتنی بر علم تأییدشده نیستند.

وی تأکید کرد: تنها مواردی می‌توانند قابل اعتماد باشند که هم خطرات کمی برای افراد و زوجین داشته باشند، هم عوارض پزشکی و درازمدتی برای فرزندی که قرار است متولد شود، نداشته باشند و هم موفقیت آن‌ها به اثبات رسیده باشد. این نوع ادعاها ممکن است سبب شود خانواده‌ها اقداماتی انجام دهند که در آینده موجب آسیب به خود یا فرزندشان شود که به هیچ عنوان علمی و قابل اعتمادی نیست.

وی افزود: بهترین راه‌حل‌ها به‌طور قطع با تجویز متخصصان و مشورت با آن‌ها انجام‌پذیر است. در برخی مواقع، ممکن است متخصصان توصیه‌های تغذیه‌ای، مشاوره‌های هورمونی یا تغییرات سبک زندگی را در کنار روش‌های درمانی علم‌یافته برای زوجین در نظر بگیرند و این فعالیت‌ها می‌تواند مؤثر واقع شود. اما توصیه به استفاده از داروهای گیاهی خاص یا مواد طبیعی بدون پشتوانه علمی، قابل اعتماد نیست و متأسفانه این اقدامات فاقد دلایل علمی معتبر هستند.

وی در پایان توصیه کرد: گاهی اوقات ممکن است بعضی افراد داروهایی یا رفتارهایی را پیشنهاد دهند که عواقب خطرناکی به‌ویژه برای خانم‌ها و مردان یا حتی فرزندانی که آنان به این شکل به دنیا می‌آیند، داشته باشد. لذا، تأکید من این است که هر اقدام مورد نظر را با مشورت پزشکان متخصص در سطح کشور انجام دهند و مشاوره‌های لازم را دریافت کنند.

انتهای پیام