زنجیره شنیدن، تصمیم‌گیری، اجرا و پیگیری در سفرهای استانی دولت چهاردهم
به گزارش خبرنگار سیاسی ایرنا، دولت چهاردهم در پاسخ به تأکید رهبر شهید انقلاب اسلامی بر ضرورت اطلاع مستقیم از زندگی مردم و شنیدن بی‌واسطه مسائل و مشکلات آنان، سفرهای استانی را در دستور کار قرار داد؛ سفرهایی که از همان ابتدا با دو محور اصلی دنبال شد: توجه ویژه به مناطق کمتر برخوردار و تغییر در شیوه مواجهه مسئولان با مردم.
در این رویکرد، قرار نبود مردم برای دیدن رئیس‌جمهور در مسیر حرکت خودروی او تجمع کنند یا ساعت‌ها در صف‌های طولانی منتظر سخنرانی مسئولان بمانند؛ بلکه رئیس‌جمهور و اعضای دولت به میان گروه‌های مختلف مردم می‌رفتند تا مطالبات، دغدغه‌ها و مشکلات آنان را مستقیماً بشنوند و برای حل مسائل، راهکارهای اجرایی را دنبال کنند.
در همین راستا، نخستین سفر استانی مسعود پزشکیان به‌عنوان رئیس دولت چهاردهم، اول آذرماه ۱۴۰۳ و با حضور جمعی از اعضای هیات دولت در سیستان و بلوچستان انجام شد؛ استانی که با وجود ظرفیت‌های گسترده اقتصادی و انسانی، با محرومیت‌ها و کمبودهای زیرساختی متعددی مواجه است. انتخاب این استان به‌عنوان نخستین مقصد سفرهای استانی، بر اولویت دولت در توجه به مناطق کمتر برخوردار و ضرورت توزیع عادلانه‌تر امکانات و فرصت‌های توسعه تأکید داشت.
پس از آن نیز سفرهای استانی با حضور در استان‌هایی همچون خراسان شمالی، خوزستان، بوشهر، کرمانشاه، ایلام، اردبیل، لرستان و کردستان ادامه یافت. این مسیر، بازتاب‌دهنده رویکردی بود که تلاش می‌کرد مطالبات مناطق پیرامونی و کمتر برخوردار را در کانون توجه قرار دهد و «شنیدن صدای بی‌صدایان» و گروه‌هایی را که کمتر فرصت طرح مستقیم مسائل خود را داشته‌اند، به عنوان دالِ مرکزی گفتمان وفاق دنبال کنددر سفرهای استانی دولت چهاردهم مطالبات مناطق پیرامونی و کمتر برخوردار در کانون توجه قرار گرفت و «شنیدن صدای بی‌صدایان» به عنوان دالِ مرکزی گفتمان وفاق دنبال شد.
با آغاز جنگ تحمیلی ۱۲روزه و تحولات پس از آن، برنامه حضور مستقیم رئیس‌جمهور در استان‌ها با وقفه‌هایی مواجه شد؛ با این حال، پیگیری مسائل استانی و نظارت بر اجرای مصوبات از طریق معاونت اجرایی رئیس‌جمهور و سرپرست نهاد ریاست‌جمهوری، همچنین سایر اعضای دولت ادامه یافت.
لبیک دولت چهاردهم به تأکید رهبر شهید انقلاب و شکستن یک سنّت دیرینه
رهبر شهید انقلاب اسلامی در نخستین دیدار خود با اعضای هیات دولت چهاردهم بر ادامه سفرهای استانی و اطلاع از متنِ زندگی مردم تاکید کردند و فرمودند: «اطلاع از متنِ زندگی مردم با کارتابل و گزارش کتبی امکانپذیر نیست. باید بروید، ببینید، بشنوید، از خود مردم بشنوید. وقتی انسان می‌رود می‌شنود، می‌بیند با آنچه که ما در گزارش به ما رسیده، تفاوت‌های زیادی وجود دارد». در همین چهارچوب، سفرهای استانی با تاکیدات رهبر معظم انقلاب مبنی بر «شنیدن» صدای مردم در دستور کار دولت وفاق قرار گرفت، دولت چهاردهم تلاش کرد شیوه برگزاری سفرهای استانی را از الگوهای متکی بر تشریفات فاصله دهد و ارتباط مستقیم‌تری میان مسئولان و شهروندان برقرار کند.
«محمدجعفر قائم‌پناه» معاون اجرایی رئیس‌جمهور نیز با تشریح رویکرد دولت در این زمینه، بر پرهیز از تشریفات و حفظ کرامت انسانی در جریان سفرها تأکید کرده است. بر اساس این رویکرد، برگزاری تجمعات غیرضروری، ایجاد محدودیت برای شهروندان و شکل‌گیری صحنه‌هایی که مردم را به دنبال خودروی رئیس‌جمهور می‌کشاند، نباید به بخشی از تشریفات سفرهای استانی تبدیل شودمعاون اجرایی رئیس‌جمهور بر حفظ کرامت انسانی شهروندان در جریان سفرهای استانی تاکید کرده است؛ براین اساس برگزاری تجمعات غیرضروری، ایجاد محدودیت برای شهروندان و شکل‌گیری صحنه‌هایی که مردم را به دنبال خودروی رئیس‌جمهور می‌کشاند، نباید به بخشی از تشریفات سفرهای استانی تبدیل شود.
این تغییر رویکرد، فراتر از اصلاح چند پروتکل اجرایی، ناظر بر نوع نگاه دولت به رابطه میان مسئولان و مردم است؛ رابطه‌ای که در آن، حضور مقام اجرایی در یک استان باید فرصتی برای شناخت مسائل واقعی و پیگیری مطالبات باشد، نه صرفاً رویدادی برای نمایش حضور و سخنرانی.
حفظ کرامت شهروند ایرانی؛ دولتی که خود را جدا از مردم نمی‌داند
یکی از محورهای مورد تأکید دولت چهاردهم در سفرهای استانی، حفظ کرامت شهروندان و پرهیز از رفتارهایی است که می‌تواند مردم را به حاشیه فرایند تصمیم‌گیری سوق دهد؛ در برخی شیوه‌های متداول برگزاری سفرهای استانی، بخش قابل توجهی از برنامه‌ها بر تجمع مردم در محل سخنرانی رئیس‌جمهور یا حضور آنان در مسیر حرکت کاروان مسئولان متمرکز بود، در حالی که چنین سازوکارهایی لزوماً امکان شناخت دقیق‌تر مسائل و شنیدن مطالبات متنوع جامعه را فراهم نمی‌کرد.
پزشکیان در پایان نخستین سفر استانی خود به سیستان و بلوچستان، با تأکید بر ضرورت حضور دولت در میان اقشار مختلف مردم، از برنامه دولت برای دیدار با گروه‌های گوناگون اجتماعی و صنفی و شنیدن دغدغه‌های آنان سخن گفت. او تأکید کرد که مسئولان باید خود را از مردم جدا ندانند و در جایگاه خدمتگزار، برای رفع مشکلات آنان تلاش کنند. از این منظر، حفظ کرامت مردم تنها به حذف تشریفات یا کوتاه‌کردن برنامه‌های رسمی محدود نمی‌شود؛ بلکه مستلزم آن است که شهروندان بتوانند بدون واسطه، مسائل خود را مطرح کنند و برای مطالباتشان پاسخ روشن و قابل پیگیری دریافت کننددر دولت چهاردهم حفظ کرامت شهروندان در سفرهای استانی، تنها به حذف تشریفات محدود نشد؛ بلکه فرصتی فراهم شد که مردم بدون واسطه، مسائل خود را مطرح کنند و برای مطالباتشان پاسخ روشن و قابل پیگیری دریافت کنند.
تأکید بر چنین رویکردی، با مفهوم شهروندی و حق مردم برای مطالبه‌گری نیز ارتباط دارد. مردم نه مخاطبان منفعل سخنرانی‌های مسئولان، بلکه صاحبان اصلی مطالبات عمومی و ذی‌نفعان تصمیم‌های دولت هستند. بر همین اساس، ارزیابی موفقیت این رویکرد نیز باید علاوه بر نحوه برگزاری سفرها، بر میزان پاسخ‌گویی به مطالبات و نتایج عملی آنها استوار باشد.
وقتی سفر تمام می‌شود، پیگیری آغاز می‌شود
با وجود وقفه‌هایی که در برنامه سفرهای مستقیم رئیس‌جمهور ایجاد شد، پیگیری مسائل استان‌ها و نظارت بر روند اجرای مصوبات از طریق معاونت اجرایی ریاست‌جمهوری ادامه یافت. طی ماه‌های گذشته، محمدجعفر قائم‌پناه سرپرست نهاد ریاست جمهوری مجموعه‌ای از سفرهای نظارتی و اجرایی را با هدف بررسی میدانی مسائل استان‌ها، پیگیری تعهدات دولت و شناسایی موانع اجرای پروژه‌ها دنبال کرده است.
تکمیل سفر استان البرز و پیگیری مصوبات: سفر رئیس‌جمهور به استان البرز که در مقطع مقرر به‌صورت کامل انجام نشده بود، با سفر معاون اجرایی رئیس‌جمهور تکمیل شد. در این سفر، ضمن بررسی مسائل و پروژه‌های استان، روند اجرای تعهدات و مصوبات نیز مورد پیگیری قرار گرفت، ابلاغ مصوبات نیز در چارچوب این فرایند دنبال شد.
بررسی مسائل زیرساختی در بوشهر، هرمزگان و خوزستان: در پی شرایط ناشی از جنگ و با هدف ارزیابی میدانی مشکلات، آسیب‌ها و نیازهای استان‌ها، قائم‌پناه به این سه استان سفر کرد. در این بازدیدها، وزیر نیرو و معاونانی از وزارت نفت نیز حضور داشتند و مسائل مرتبط با زیرساخت‌ها، تأمین انرژی، آب، برق و تأسیسات مربوطه بررسی شد. هدف از این سفرها، شناسایی نیازهای فوری، هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و پیگیری اقدامات لازم برای رفع مشکلات و جبران خسارت‌های ایجادشده بود.
سفرهای نظارتی به ایلام و قم: در راستای نظارت بر اجرای مصوبات سفرهای استانی، سفرهایی نیز به این ۲ استان انجام شد. بررسی میزان پیشرفت پروژه‌ها، شناسایی موانع اجرایی و پیگیری اقدامات دستگاه‌های مسئول برای رفع مشکلات، از محورهای اصلی این بازدیدها بود.
پیگیری اولویت‌های استانی در گیلان و زنجان: معاون اجرایی رئیس‌جمهور همچنین طی ماه گذشته به استان‌های گیلان و زنجان سفر کرد تا مسائل، ظرفیت‌ها و اولویت‌های توسعه‌ای این استان‌ها را از نزدیک بررسی کند؛ و سفر به استان اردبیل نیز این هفته در دستور کار است.
مجموع این اقدامات نشان می‌دهد که در کنار حضور مستقیم رئیس‌جمهور در استان‌ها، پیگیری مصوبات و بررسی میدانی مسائل به یکی از مسئولیت‌های اجرایی مستمر دولت تبدیل شده است. با این حال، میزان اثربخشی این پیگیری‌ها در نهایت به رفع موانع پروژه‌ها، تأمین منابع و تحقق تعهدات وابسته است.
مصوبات سفرهای استانی؛ تأکید بر منابع قابل تأمین و پرهیز از وعده‌های غیرقابل اجرا
یکی از تفاوت‌های اعلام‌شده در سازوکار تصویب مصوبات سفرهای استانی دولت چهاردهم، تأکید بر بررسی کارشناسی پروژه‌ها و توجه به منابع مالی مورد نیاز پیش از تصویب نهایی است.
بر اساس توضیحات ارائه‌شده از سوی معاون اجرایی رئیس‌جمهور، در فرایند تصویب مصوبات، تأمین منابع و تعهد دستگاه‌های مسئول مورد توجه قرار می‌گیرد. در این چارچوب، امضای وزیر مربوط، رئیس سازمان برنامه و بودجه، معاون اجرایی رئیس‌جمهور و استاندار در شمار سازوکارهای پیش‌بینی‌شده برای مشخص‌شدن مسئولیت‌ها و تعهدات قرار دارد. قائم‌پناه در تشریح این رویکرد، پرهیز از وعده‌های غیرقابل اجرا را از ویژگی‌های سفرهای استانی دولت چهاردهم دانسته و تأکید کرده است که پروژه‌هایی باید در فهرست مصوبات قرار گیرند که امکان تأمین منابع و اجرای آنها وجود داشته باشد؛ حتی اگر تعداد یا اعتبار مصوبات، در مقایسه با الگوهای گذشته، محدودتر باشد.
اهمیت این رویکرد از آن جهت است که تصویب پروژه‌های متعدد بدون تعیین منابع مالی و زمان‌بندی واقع‌بینانه، می‌تواند به انباشت طرح‌های نیمه‌تمام و طولانی‌شدن روند پاسخ‌گویی به مطالبات مردم منجر شود. در مقابل، اولویت‌بندی پروژه‌های ضروری، تعیین مسئولیت دستگاه‌های اجرایی و پیش‌بینی منابع قابل تأمین می‌تواند امکان تمرکز بر طرح‌های اثرگذارتر را افزایش دهد.
بر اساس گزارش معاون اجرایی رئیس‌جمهور، بیش از ۳۰ درصد مصوبات دور نخست سفرهای دولت چهاردهم به مرحله بهره‌برداری رسیده‌اند. همچنین، در بسیاری از موارد منابع تخصیص‌یافته از تعهدات اولیه فراتر رفته است.
از «شنیدن» تا «پاسخ دادن»؛ معیار نهایی، حل مشکلات مردم
سفرهای استانی در نظام اجرایی کشور، فرصتی برای شناخت میدانی مسائل، ایجاد هماهنگی میان دستگاه‌های دولتی و تسریع در اجرای پروژه‌های عمرانی و خدماتی به شمار می‌روند. با این حال، اهمیت این سفرها تنها به حضور رئیس‌جمهور و معاونان وی در استان‌ها یا اعلام مجموعه‌ای از مصوبات محدود نمی‌شود؛ بلکه نتایج حاصل از آن‌هاست که می‌تواند میزان موفقیت این سازوکار را مشخص کند.
آنچه سفرهای استانی دولت چهاردهم را از یک برنامه صرفاً تشریفاتی متمایز می‌کند، در نهایت نه حذف مراسم استقبال و نه تعداد دیدارهاست؛ بلکه تلاشی است برای ایجاد زنجیره‌ای از شنیدن، تصمیم‌گیری، تأمین منابع، اجرا و پاسخ‌گوییآنچه سفرهای استانی دولت چهاردهم را از یک برنامه صرفاً تشریفاتی متمایز می‌کند، در نهایت نه حذف مراسم استقبال و نه تعداد دیدارهاست؛ بلکه تلاشی است برای ایجاد زنجیره‌ای از شنیدن، تصمیم‌گیری، تأمین منابع، اجرا و پاسخ‌گویی. در این نگاه، رفتن به استان نقطه پایان نیست؛ نقطه آغاز است. اگر در مرحله نخست، صدای مردم شنیده شود اما تصمیم‌ها اجرا نشوند، سفر نتیجه‌ای جز ثبت یک رویداد در تقویم مدیریتی نخواهد داشت. اما اگر مسئله‌ای که در یک دیدار مستقیم مطرح شده، به مصوبه تبدیل شود، برای آن منبع اختصاص یابد و در نهایت پروژه به بهره‌برداری برسد، آن‌گاه سفر استانی می‌تواند از یک سنت اداری به یک ابزار واقعی حکمرانی تبدیل شود.
رویکرد اعلام‌شده دولت چهاردهم، بر شنیدن مستقیم مطالبات، توجه به مناطق کمتر برخوردار، کاهش تشریفات و پرهیز از تصویب وعده‌های فاقد پشتوانه مالی تأکید دارد. این مؤلفه‌ها می‌توانند زمینه را برای ارتباط مؤثرتر میان مردم و دولت فراهم کنند؛ مشروط بر آنکه شنیدن مطالبات به تصمیم‌های اجرایی روشن و تصمیم‌ها نیز به نتایج قابل سنجش منجر شوند. در این میان، پیگیری مستمر روند اجرای مصوبات و تعهدات سفرها، بررسی میزان پیشرفت طرح‌ها و شناسایی موانع و دلایل تأخیر در اجرای آنها، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به ارزیابی دقیق‌تر عملکرد دستگاه‌ها و افزایش اثربخشی سفرهای استانی کمک کند.
از این منظر، سفر استانی زمانی به معنای واقعی خود نزدیک می‌شود که «شنیدن» به «تصمیم»، تصمیم به «اقدام» و اقدام به «نتیجه» تبدیل شود؛ مسیری که استمرار پیگیری و مطالبه از مدیران، حلقه تکمیل‌کننده آن است. سفر استانی زمانی به معنای واقعی خود نزدیک می‌شود که «شنیدن» به «تصمیم»، تصمیم به «اقدام» و اقدام به «نتیجه» تبدیل شود