برنامه‌ای جامع برای کنترل و کاهش خودکشی در ۱۶ استان به اجرا در می‌آید
به نقل از ایسنا، سیدحسن موسوی چلک، که در نقش رئیس انجمن مددکاری و معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی قرار دارد، در همایش علمی تخصصی تحت عنوان «پیشگیری از خودکشی» که امروز چهارشنبه در دانشگاه علوم پزشکی ایران برگزار گردید، بر لزوم اتخاذ رویکردی جامع و بین‌بخشی در این زمینه تأکید کرد و خاطرنشان ساخت: «برنامه‌ای جامع برای کنترل و کاهش خودکشی با نظارت شورای اجتماعی کشور، وزارت بهداشت، کمیته خودکشی و نهادهایی از قبیل بهزیستی و سازمان برنامه و بودجه تدوین گشته و امسال با همکاری سازمان‌ها و انجمن‌های تخصصی اجرایی خواهد شد.»
دکتر چلک تصریح کرد که رویکرد جامع به مسائل خودکشی باید در مرکز تمامی برنامه‌های مرتبط قرار گیرد و افزود که این برنامه نخستین طرحی است که در آن تمامی سطوح پیشگیری به‌دقت مدنظر قرار گرفته و همکاری تمامی سازمان‌های درگیر و انجمن‌های تخصصی لحاظ شده است.
او همچنین با اشاره به نقش سازمان بهزیستی در پیشگیری از خودکشی با سطوح «یک، دو و سه» تأکید نمود که باید تصویری شفاف از دسترسی عموم به خدمات مرتبط با موضوع خودکشی داشته باشیم. اما متأسفانه پیشگیری سطح یک همواره با ضعف‌هایی مواجه بوده است؛ در حالیکه امروزه بسیاری از مردم با اورژانس اجتماعی آشنا هستند و بر اساس برآوردها، حدود ۴۰ درصد جمعیت ایران با این خدمت آشنایی دارند.
موسوی چلک ادامه داد: «برنامه‌های مربوط به پیشگیری از خودکشی به‌مراتب مهم‌تر از این خدمات‌اند و باید در تمامی زمینه‌های پیشگیری مورد توجه قرار گیرند.»
توسعه خدمات مداخله‌ای و خطوط ارتباطی
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی همچنین با اشاره به خدمات تلفنی ارائه شده توسط این سازمان بیان کرد: «خط ۱۴۸۰، صدای مشاور، با سابقه‌ای بیش از ۳۰ سال، یکی از نخستین خدمات بهزیستی در زمینه مداخلات و راهنمایی تلفنی است. علاوه بر این، خط ۱۲۳ اورژانس اجتماعی در تمامی نقاط کشور به‌صورت رایگان در دسترس عموم قرار دارد.»
وی همچنین خاطرنشان کرد که ممکن است برخی افراد در شرایط بحرانی قادر به برقراری ارتباط نباشند و به همین دلیل، سامانه پیامکی ۲۰۰۱۲۳ به‌صورت شبانه‌روزی راه‌اندازی شده که به‌زودی از طریق اطلاع‌رسانی عمومی در مورد آن آگاهی‌رسانی خواهد شد.
موسوی چلک تأکید کرد: «اگر در زمان مناسب اقدام به مداخله گردد، می‌توان از بروز اقدام به خودکشی جلوگیری کرد.»
وی در مورد اهمیت نیروی انسانی متخصص نیز خاطرنشان کرد: «هر کسی نمی‌تواند در زمینه خودکشی مداخله کند. این مشکل تنها با نصیحت و گفتار روانی حل نمی‌شود و به همین دلیل، دوره‌های مختلفی برای آموزش نیروی انسانی متخصص در این عرصه برگزار کرده‌ایم.»
ضرورت همکاری بین‌بخشی
رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران، افزایش همکاری‌ها میان‌بخشی را از دیگر محورهای مهم برنامه‌های این حوزه برشمرد و گفت: «هیچ نهاد و سازمانی به‌تنهایی نمی‌تواند در راستای اجرای سیاست‌های پیشگیری از خودکشی موفق باشد. ما تلاش کرده‌ایم تا با تمامی سازمان‌ها و انجمن‌های مرتبط همکاری کنیم، چرا که موضوع خودکشی اختصاص به یک سازمان خاص ندارد و نیازمند همیاری همه دستگاه‌هاست.»
وی با تأکید بر اهمیت به کارگیری ظرفیت انجمن‌های علمی عنوان کرد: «هیچ برنامه‌ای را تدوین نکرده‌ایم بدون اینکه ابتدا نظر مشورتی انجمن‌های تخصصی را اخذ کرده باشیم و هیچ برنامه‌ای را برگزار نکرده‌ایم مگر اینکه انجمن‌های تخصصی در آن مشارکت داشته باشند.»
موسوی چلک همچنین با تأکید بر ابعاد چندگانه مسأله خودکشی گفت: «در زمینه خودکشی نمی‌توان تنها به یک رشته و تخصص اکتفا کرد. روان‌شناسان، مددکاران اجتماعی، مشاوران، روان‌پزشکان و جامعه‌شناسان هر یک بخش خاصی از این مسئله را پوشش می‌دهند و باید تمامی این ظرفیت‌ها، به همراه ظرفیت‌های قانونی، به کار گرفته شوند.»
پنج ویژگی برنامه‌های مؤثر در کنترل خودکشی
وی همچنین به ضرورت دسترسی مردم به خدمات و پنج ویژگی برنامه‌های مؤثر در کنترل و کاهش خودکشی اشاره کرد و آنها را شامل «فراگیری» به معنای گنجاندن خدمات برای تمامی افراد، «جامعیت» به معنای فعالیت غیرجزیره‌ای، «کفایت» و سازگاری خدمات با نیازها، «پایداری» و «اثربخشی» برشمرد.
این کارشناس ادامه داد: «در یک منطقه ممکن است پیشگیری سطح یک اولویت اصلی باشد و در منطقه‌ای دیگر مداخله اهمیت بیشتری پیدا کند. همچنین برنامه‌ها نباید به یک مسئول خاص محدود شوند و بسیاری از طرح‌ها هنوز نیاز به پایداری دارند.»
وی بر اهمیت گفت: «اگر برنامه‌ای چهار ویژگی مثبت را دارا باشد اما اثربخش نباشد، باید آن را متوقف کرد. متأسفانه برخی برنامه‌ها به دلیل عادت و وابستگی به آنها، حتی برنامه‌های ناکارآمد نیز ادامه می‌یابند.»
حمایت از خانواده افراد دارای سابقه اقدام به خودکشی
موسوی چلک همچنین به برنامه حمایت از خانواده‌ها اشاره کرد و افزود: «امسال برنامه‌ای برای حمایت از خانواده‌ها پس از مداخلات آغاز شده که با هدایت علمی دکتر پیروی در تهران اجرا می‌شود و برای افرادی که به افکار خودکشی مبتلا هستند، سابقه اقدام به خودکشی دارند یا با اورژانس اجتماعی تماس گرفته‌اند، تیم‌های مددکاری اجتماعی مستقر شده و دوره‌های آموزشی برگزار می‌گردد.»
به گفته وی، «این برنامه علمی به یک شیوه‌نامه تبدیل شده و در سالجاری در ۱۶ استانی که آمار بالاتری در خصوص خودکشی دارند، به اجرا درخواهد آمد.»
رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران با بیان اینکه «افرادی که به خودکشی اقدام کرده‌اند یا در خانواده آنها سابقه اقدام وجود دارد، در معرض خطر بیشتری قرار دارند» ابراز امیدواری کرد که با همکاری‌های درون‌سازمانی و بین‌دستگاهی، این فرایند ادامه یابد.
جلوگیری از موازی‌کاری دستگاه‌ها
وی در ادامه بر ضرورت ایجاد نظام ارجاع میان نهادها تأکید نمود و گفت: «اگر در آموزش و پرورش فردی به خودکشی اقدام کرد یا فردی به بیمارستان مراجعه کرد و امکان پیگیری او وجود نداشت، باید به این سیستم ارجاع شود. باید بیاموزیم به جای تکرار و تداخل کارها، از ظرفیت یکدیگر استفاده کنیم.»
موسوی چلک همچنین بر ضرورت ارائه خدمات پیشگیرانه در مکانی که مردم زندگی می‌کنند تأکید کرد و گفت: «باید خدمات پیشگیری را به محل‌هایی ببریم که مردم حضور دارند و برنامه‌های بیشتری متناسب با زیست بوم هر محله اجرا کنیم.»
شناخت ۱۰ درصدی از خدمات ۱۴۸۰
موسوی چلک در مورد میزان استفاده از خط ۱۴۸۰ نیز اظهار کرد: «بر اساس یک نظرسنجی، ۹۳ درصد افرادی که از این خط استفاده کرده بودند، از خدمات آن ابراز رضایت کردند؛ با این حال، هنوز حدود ۱۰ درصد از جمعیت به این خط آشنا هستند.»
وی افزود: «در طول یک سال، بیش از یک میلیون و ۷۶۸ هزار خدمت از طریق صدای مشاور به شهروندان ارائه شده است که بخشی از آن مرتبط با موضوع خودکشی بوده است.»
مستندسازی و مراقبت از مراقبین
رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران همچنین بر اهمیت مستندسازی تجربیات تأکید و بیان کرد: «معمولاً اقداماتی که انجام می‌دهیم را مستندسازی نمی‌کنیم، در حالی که باید به هر دو موضوع مستندسازی و تجربه‌نگاری توجه کنیم.»
وی به اهمیت مراقبت از افرادی که در حوزه سلامت فعالیت دارند نیز اشاره کرد و گفت: «حمایت از این افراد یک ضرورت حیاتی است و کسانی که در این زمینه کار می‌کنند باید از حمایت کافی برخوردار شوند. متأسفانه در نهادهای دولتی، هنوز به این موضوع به‌طور کافی اهمیت داده نشده است.»
مسئله اجتماعی نباید سیاسی شود
موسوی چلک در بخش پایانی سخنانش مجدداً بر این نکته تأکید کرد که خودکشی را نباید به‌عنوان مسئله‌ای مختص یک سازمان دانست و افزود: «در ۳۴ سالی که در این عرصه فعالیت کرده‌ام، تنها در جاهایی موفق شده‌ایم که مسئله اجتماعی را به سیاسی بدل نکرده و همه ظرفیت‌ها با صرف‌نظر از متولی، به‌طور صادقانه در کنار هم قرار گرفته‌اند.»
رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران با اشاره به اینکه «تمام این تلاش‌ها به‌منظور بهبود کیفیت زندگی مردم و بهبود وضعیت روانی جامعه انجام می‌شود» خاطرنشان کرد: «باید بپذیریم که دست‌کم در حوزه اجتماعی با معضلات اجتماعی روبرو هستیم که اثرات آن ممکن است سال‌ها بعد نمایان شود، به‌خصوص در مورد کودکان و گروه‌هایی که در معرض خطر قرار دارند.»
انتهای پیام