انتقادات مجلس از ارائه «۱۰ هزار دلار»؛ آیا پیگیری‌ها می‌تواند منجر به تغییر سیاست‌های ارزی شود؟
طبق گزارشی از ایسنا، انتقادات نسبت به برنامه جدید بانک مرکزی در خصوص عرضه اسکناس ارز آغاز شده است؛ طرحی که به موجب آن مقرر گردیده تا میزان ۲ میلیارد دلار اسکناس ارز ارائه گردد و در مرحله اول، یک میلیارد دلار از طریق شعب منتخب بانک‌ها و صرافی‌های بانکی به متقاضیان توزیع شود.
بر اساس اعلام بانک مرکزی، تمامی افراد بالای ۱۸ سال می‌توانند با ارائه کارت ملی، تا سقف ۱۰ هزار دلار ارز تهیه کنند.
این تصمیم به سرعت واکنش نمایندگان مجلس را به همراه داشت.
آغاز ماجرا با تذکر کوچک‌زاده
مهدی کوچک‌زاده، نماینده تهران، در جلسه علنی مجازی مجلس که در روز یکشنبه ۱۲ مهر برگزار شد، نسبت به سیاست جدید بانک مرکزی انتقادات تندی را مطرح کرد و از محمدباقر قالیباف خواست تا این موضوع را پیگیری کند. رئیس مجلس نیز در پاسخ به این تذکر اشاره کرد که از طریق رسانه‌ها در جریان این تصمیم قرار گرفته و از چرایی این اقدام متعجب است.
قالیباف اظهار داشت که بطور شخصی موضوع تخصیص ارز به افراد بالای ۱۸ سال را پیگیری خواهد کرد و این موضوع در جلسه هیأت‌رئیسه نیز مورد بررسی قرار خواهد گرفت و در صورت ضرورت، به صحن مجلس منتقل خواهد شد.
بنابراین، در نخستین واکنش مجلس به تصمیم بانک مرکزی، موضوع از یک تذکر نماینده فراتر رفت و به دستور پیگیری رئیس مجلس رسید؛ اما در آن زمان هیچ صحبتی در مورد متوقف کردن اجرای طرح مطرح نشده بود.
سه‌شنبه؛ افزایش انتقادها
دو روز بعد، انتقادات در مجلس تشدید شد. پیمان فلسفی، نماینده تهران، در نطق خود در جلسه علنی مجلس، به طور صریح به عرضه ۲ میلیارد دلار ارز انتقاد کرد و پرسید هدف این سیاست، مدیریت بازار ارز است یا ایجاد فرصت مناسب برای سودآوری برای گروهی خاص.
او با اشاره به امکان خرید تا ۱۰ هزار دلار برای افراد بالای ۱۸ سال گفت در شرایطی که از یک سو کمبود ارز و فشار تحریم‌ها را مطرح می‌کنند، از سوی دیگر سیاستی اجرا شده است که مردم را به خرید دلار تشویق می‌کند. فلسفی خواستار متوقف کردن روندهای کنونی در بازار ارز شد و از جمله پیشنهادهای خود را برای تک‌نرخی کردن ارز، غیرقانونی اعلام کردن معاملات غیررسمی و ممنوعیت «ارزپاشی و سکه‌پاشی» از سوی بانک مرکزی مطرح کرد.
در واقع، عبارت «ارزپاشی» که اخیراً از سوی منتقدان این سیاست بیان شده، در صحن مجلس به وضوح استفاده شد.
قاضی‌زاده: تأثیر تصمیمات اقتصادی بر زندگی مردم مورد توجه قرار گیرد
احسان قاضی‌زاده هاشمی، نماینده مجلس، نیز بر ضرورت توجه به تأثیرات تصمیمات اقتصادی بر زندگی شهروندان تأکید کرد.
انتقادهای او نیز در شرایطی مطرح شده است که مسئله اصلی نمایندگان تنها فروش ارز نیست؛ بلکه سوال این است که این سیاست نهایتاً چه تأثیری بر بازار، نرخ ارز و رفتار مردم خواهد گذاشت. اگر ارز با قیمتی پایین‌تر از بازار عرضه شود، این پرسش مطرح می‌شود که آیا اختلاف قیمت میان نرخ عرضه و بازار می‌تواند محرکی برای خرید با هدف کسب سود باشد یا خیر؛ موضوعی که منتقدان مجلس به عنوان یکی از نقاط ضعف اصلی این طرح مطرح کرده‌اند.
حاجی‌دلیگانی؛ هشدار درباره قیمت‌گذاری بر اساس بازار غیررسمی
حسینعلی حاجی‌دلیگانی، نماینده شاهین‌شهر، همچنین نسبت به استفاده از نرخ بازار غیررسمی به عنوان مبنای قیمت‌گذاری هشدار داد و بر ضرورت پاسخگو بودن مسئولان نسبت به سیاست‌های ارزی تأکید ورزید.
اظهارات نمایندگان نشان می‌دهد انتقاد مجلس به یک تصمیم خاص بانک مرکزی محدود نمانده و به موضوعاتی چون نحوه عرضه ارز، میزان خرید و چگونگی تعیین نرخ و تأثیر بازار غیررسمی بر اقتصاد گسترش پیدا کرده است.
پاسخ بانک مرکزی چه بود؟
در سمت دیگر این ماجرا، بانک مرکزی است که اجرای این سیاست را در راستای مدیریت بازار ارز تفسیر کرده است. طبق اطلاعات رسمی بانک مرکزی، هدف از طرح جدید، تأمین حداکثر ۲ میلیارد دلار اسکناس بوده و در مرحله اول، یک میلیارد دلار از طریق شبکه بانکی و صرافی‌های بانکی به بازار عرضه می‌شود.
بانک مرکزی تأکید کرده که افراد بالای ۱۸ سال می‌توانند با ارائه کارت ملی تا سقف ۱۰ هزار دلار ارز دریافت کنند.
عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، در گفت‌وگوی تلویزیونی که سه‌شنبه شب برگزار شد، به تشریح سیاست‌های ارزی بانک مرکزی پرداخت.
او در این برنامه از موضع بانک مرکزی در مدیریت بازار ارز دفاع کرد و در مورد عملکرد این بانک در تأمین ارز نیز جزئیاتی ارائه داد. از جمله اینکه تا نیمه مهرماه حدود ۲۴.۹ میلیارد دلار ارز برای واردات تأمین شده است.
همتی همچنین قبلاً تأکید کرده بود که بانک مرکزی بر اساس اختیارات قانونی خود هر اقدامی را که برای مدیریت بازار ارز لازم بداند، خواهد انجام داد.
بنابراین در شرایطی که نمایندگان از آنچه را «ارزپاشی» می‌نامند انتقاد می‌کنند، موضع بانک مرکزی این است که دخالت و عرضه ارز جزئی از ابزارهای قانونی آن برای مدیریت بازار می‌باشد.
اختلاف نظر بر سر چیست؟
اختلاف کنونی را می‌توان در یک پرسش خلاصه کرد: آیا عرضه گسترده ارز می‌تواند تقاضای بازار را کنترل کند یا خود به شکل‌گیری تقاضای جدید منجر می‌شود؟ منتقدان سیاست جدید معتقدند که وقتی هر فرد بالای ۱۸ سال قادر به خرید ۱۰ هزار دلار ارز باشد، در صورت وجود تفاوت قابل توجه میان نرخ خرید و قیمت در بازار، انگیزه‌های سودجویی ایجاد خواهد شد. در مقابل، بانک مرکزی می‌تواند استدلال کند که عرضه رسمی ارز، بخشی از تقاضای بازار را از مسیر غیررسمی به کانال رسمی منتقل می‌کند و امکان مدیریت بهتری برای بازار فراهم می‌سازد.
در واقع، اختلاف میان مجلس و بانک مرکزی بیشتر بر سر شیوه مداخله، نحوه تخصیص منابع ارزی و پیامدهای این سیاست است تا خود وجود بازار ارز.
آیا مجلس می‌تواند این سیاست را متوقف کند؟
حال که از یک سو، تعدادی از نمایندگان به انتقاد از این اقدام بانک مرکزی پرداخته و موضوع از یک تذکر یک نماینده به طرح چندباره آن در صحن مجلس رسید و قالیباف نیز وعده داده است که شخصاً آن را پیگیری نماید، این سؤال پیش می‌آید که آیا مجلس قادر است این سیاست را متوقف کند؟
اما در شرایط کنونی نمی‌توان به‌طور قطع گفت که مجلس موفق به متوقف کردن این سیاست خواهد شد یا خیر و آنچه در روزهای آینده حائز اهمیت خواهد بود، نتیجه پیگیری‌های مجلس و قالیباف است که چگونه می‌توانند این موضوع را از طریق سازوکارهای نظارتی مجلس دنبال کنند و همچنین واکنش بانک مرکزی به انتقادات نمایندگان نیز بشرط قانع‌کننده بودن ادله، می‌تواند همکاری نمایندگان مجلس را با ادامه اجرای این برنامه جلب کند.
دو روایت از یک سؤال
در مقابل، بانک مرکزی این اقدام را بخشی از مدیریت بازار ارز و استفاده از ابزارهای قانونی خود به حساب می‌آورد و رئیس بانک مرکزی گفته: «به عنوان رئیس بانک مرکزی به مردم اطمینان می‌دهم که نگفته‌ام ارز نمی‌فروشم؛ ارز دارم و به فروش می‌رسانم. دلیل فروش ارز نیز مدیریت بازار است، زیرا نرخ ارز بر زندگی مردم تأثیرگذار است و وظیفه من ارائه ثبات به بازار است."
وی همچنین افزود: «ممکن است عده‌ای درباره این روش انتقاد داشته باشند، اما من در حال حاضر یک کنشگر سیاسی نیستم، بلکه رئیس بانک مرکزی هستم. این مسئولیت را در راستای خدمت به کشور پذیرفته‌ام و در حال حاضر نیز بانک مرکزی در خط مقدم جنگ اقتصادی قرار دارد.
بنابراین، در حالی که این سیاست با انتقادهایی از سوی تعدادی از نمایندگان مواجه شده و رئیس مجلس نیز از پیگیری آن خبر داده، عدم وضوح نتیجه نهایی این پیگیری و واکنش بانک مرکزی به انتقادات نمایندگان نشان‌دهنده عدم قطعیت در ادامه این موضوع است.
انتهای پیام