راز ابرهای بزرگ در مریخ که هر صبح نمایان می‌شوند / ابر ۱۸۰۰ کیلومتری آرسیا مانس در سیاره سرخ
به نقل از خبرآنلاین، هر سال در فصول بهار و تابستان نیمکره جنوبی سیاره مریخ، در زمان وقوع فصل گردوغبار، ابر سفید و خیره‌کننده‌ای در آسمان این سیاره پدیدار می‌شود. این پدیده که با عنوان ابر کشیده آرسیا مانس (AMEC) شناخته می‌شود، یکی از جالب‌ترین و دیدنی‌ترین ابرها در مریخ به شمار می‌آید.
این ابر در پشت آتشفشان بزرگ آرسیا مانس که ارتفاع آن به حدود ۲۰ کیلومتر می‌رسد، شکل می‌گیرد. ابر به‌طور روزانه تشکیل شده، گسترش پیدا می‌کند و سپس ناپدید می‌شود. طول ابر می‌تواند تا حدود ۱۸۰۰ کیلومتر برسد و این چرخه هر روز صبح طی چندین ماه تکرار می‌شود.
فضاپیمای مارس اکسپرس که متعلق به آژانس فضایی اروپا است، برای نخستین بار در سال ۲۰۱۸ موفق شد این ابر را به‌وضوح ثبت کند و از آن زمان چندین بار مشاهدات مجددی از آن انجام داده است. محققان در مطالعات پیشین به این نتیجه رسیدند که AMEC نوعی ابر کوهساری یا اوروگرافیک است، که ابرهایی هستند که با عبور جریان هوا از روی عوارض مرتفع مانند کوه‌ها تشکیل می‌شوند.
اما یک سوال کلیدی وجود داشت. شبیه‌سازی‌های کامپیوتری نتوانسته بودند توجیه مناسبی برای نحوه تشکیل دقیق این ابر ارائه دهند.
فرایندی شگفت‌انگیز در سیاره سرخ
ابرها معمولاً زمانی ایجاد می‌شوند که هوای مرطوب سرد شده و بخار آب به قطرات مایع یا بلورهای یخ تبدیل می‌گردد. این فرایند به‌طور معمول به ذراتی نیاز دارد که بخار آب بتواند روی آن‌ها متراکم شود. در مریخ به این صورت تصور می‌شد که گردوغبار ایفاگر نقشی مشابه به این هسته‌ها خواهد بود.
اما مدل جدید نشان می‌دهد که احتمالاً برای شکل‌گیری AMEC نیازی به هیچ‌یک از این ذرات نیست.
به گفته خورخه هرناندز برنال، پژوهشگر در آزمایشگاه هواشناسی پویای فرانسه و نویسنده اصلی این مقاله، بخار آب در این وضعیت به‌طور مستقیم به ذرات یخ تبدیل می‌شود بدون اینکه به مرحله میانی یا سطحی برای چگالش احتیاج داشته باشد. دانشمندان به این فرایند هسته‌زایی همگن می‌گویند.
هسته‌زایی همگن فرایندی شناخته‌شده است، اما تاکنون در جو یک سیاره دیگر مورد مشاهده قرار نگرفته بود. دانشمندان قبلاً به احتمال وقوع چنین فرایندی در لایه‌های بالایی جو زمین و زهره اشاره کرده بودند، ولی شواهد مستقیم برای آن در دست نبود.
علت نادر بودن این پدیده، شرایط بسیار خاصی است که برای وقوع آن لازم است. در هسته‌زایی همگن، رطوبت نسبی باید به سطوحی بیش از ۱۰۰ هزار برابر شرایط معمول روی زمین برسد.
نقش پررنگ آرسیا مانس
تحقیق‌ها نشان داده‌اند که محل تشکیل AMEC دارای شرایط خاص و منحصربه‌فردی است. ترکیب جو بسیار رقیق مریخ به همراه ارتفاع چشمگیر آرسیا مانس می‌تواند محیط لازم برای بروز این فرایند را فراهم آورد.
زمانی که وزش باد از کنار آرسیا مانس عبور می‌کند، حجم عظیم این آتشفشان موجی قدرتمند در جو به‌وجود می‌آورد. این موج می‌تواند توده‌های هوای مرطوب را در عرض چند دقیقه به ارتفاع چند کیلومتر برساند. با صعود ناگهانی هوا، دما در حدود ۱۰ دقیقه به میزان ۳۰ درجه سانتی‌گراد کاهش یافته و رطوبت نسبی به شدت افزایش می‌یابد.
در چنین شرایطی، بخار آب می‌تواند به‌طور مستقیم منجمد شده و ذرات یخی را برای تشکیل ابر AMEC فراهم آورد.
در عین حال، مدل جدید هنوز به‌طور کامل با تمامی جزئیات مشاهدات واقعی توافق ندارد. داده‌های مورد استفاده در این مدل از سه ابزار علمی موجود در فضاپیمای مارس اکسپرس گردآوری شده است.
منبع: phys.org
۵۸۵۸