کمبود جهانی گازوئیل موجب افزایش «ملی‌گرایی انرژی» شد
طبق گزارش ایسنا، موجودی سوخت جهانی به احتمال زیاد در پایین‌ترین سطح تاریخ خود قرار دارد. اخیراً، چین صادرات همه نوع سوخت را برای ماه جاری به حالت تعلیق درآورده است. همچنین، روسیه از مدتی پیش صادرات گازوئیل را متوقف کرده است. آمریکا نیز به کشورهای اروپایی هشدار داده که در صورت عدم آزادسازی بخشی از سوخت‌های ذخیره‌شده خود، صادرات گازوئیل به آنها را ممنوع خواهد کرد.
این بحران به‌ویژه حول محور تامین سوخت متمرکز شده و تمام کشورها تلاش دارند که نیازهای داخلی خویش را در اولویت قرار دهند.
مسئله «ملی‌گرایی منابع» در حوزه انرژی بسیار داغ و جنجالی است. دولت‌های کشورهایی که دارای منابع طبیعی غنی هستند، برای دستیابی به بهترین توافق با شرکت‌های خصوصی که تمایل به توسعه این منابع دارند، به شکل فعال عمل می‌کنند. اگرچه در زمینه انرژی، موضوع تنها به عقد بهترین قرارداد محدود نمی‌شود؛ تأمین تقاضای داخلی برای سوخت از جمله چالش‌های اصلی است و به‌ویژه گازوئیل به‌عنوان یک عنصر کلیدی در تمامی اقتصادهای جهانی، به یک اولویت اساسی تبدیل شده است.
تحلیلگران در اواسط آوریل هشدار دادند که بحران ناشی از حمله‌های آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، بیشتر از عرضه نفت خام، بر عرضه سوخت تأثیر منفی خواهد گذاشت. شش ماه بعد، آثار این وضعیت به‌طور روشن و نگران‌کننده‌ای نمایان شده است: در سپتامبر، اختلاف قیمت گازوئیل و نفت خام (یا همان حاشیه سود پالایش گازوئیل) به رکورد تاریخی بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسید و سپس کمی از آن سطح ترسناک پایین آمد. ظرفیت پالایشگاهی برای جبران کمبود عرضه محصولات نفتی در خاورمیانه موجود نیست و ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، به‌تازگی اعلام کرده که نیروهایش حملات به پالایشگاه‌های روسیه را تشدید خواهند کرد.
این تحولات به‌ویژه قیمت گازوئیل در آمریکا را به بالاترین حد رسانده و بحث‌هایی را در مورد احتمال ممنوعیت صادرات گازوئیل به‌منظور حفظ تعادل بازار داخلی ایجاد کرده است؛ اقدامی مشابه به آنچه چین و روسیه برای تأمین بازارهای خود انجام داده‌اند. با این وجود، تفاوتی وجود دارد که آمریکا بیشتر از نیاز خود گازوئیل تولید می‌کند و به همین دلیل با کمبودی واقعی مواجه نیست.
چالش اصلی برای آمریکا، قیمت سوخت است که در بازارهای جهانی تعیین می‌شود. نهایتاً، آمریکا از ایده ممنوعیت صادرات منصرف شد — و دونالد ترامپ رئیس‌جمهور این کشور، حتی اشاره کرد که این طرح هرگز قرار نبوده به واقعیت بپیوندد — و به‌جای آن، اتحادیه اروپا را تحت فشار قرار داد تا ۱۰۰ میلیون بشکه نفت خام، گازوئیل و بنزین را از ذخایر خود آزاد نماید. با انجام این اقدام، اختلاف قیمت نفت خام و فرآورده‌های نفتی (موسوم به «کراک اسپرد» یا حاشیه سود پالایش) برای گازوئیل کاهش یافت. قیمت‌ها کمی پایین آمدند، اما این کاهش محسوس نبود و تا روز سه‌شنبه میانگین قیمت در آمریکا به ۶٫۳۱۵۱ دلار در هر گالن رسید. اما وضعیت برای کشورهای اروپایی به‌مراتب وخیم‌تر است، زیرا بسیاری از آنها به شدت به سوخت وارداتی وابسته‌اند. در مورد اروپا و به‌ویژه اتحادیه اروپا، مسئله «ملی‌گرایی در زمینه گازوئیل» امکان دارد به وضعیتی تنش‌زا و ناخوشایند برجامع شود.
علی‌رغم وجود پالایشگاه‌های متعدد در اتحادیه اروپا، تعداد آنها نسبت به ۱۵ سال پیش به طرز قابل ملاحظه‌ای کاهش یافته است. ظرفیت پالایشگاهی برای تأمین نیاز تمام بازارهای محلی کمتر از حد کافی است و این وضعیت وابستگی روزافزون به واردات نفت خام و سوخت را به همراه داشته است. در حال حاضر، عرضه نفت خام و فرآورده‌های پالایش شده از سایر نقاط جهان محدود است، و این در شرایطی است که اخبار خوش‌بینانه‌ای درباره بازگشایی تنگه هرمز و جریان آزاد نفت از آن مطرح شده‌اند. حتی اگر این اتفاق به وقوع بپیوندد، به‌نظر نمی‌رسد که نفت به مقصد اروپا حرکت کند.
طرح آزادسازی گازوئیل — که برای ۲۰ روز اول یک دوره چهارتایی برای آزادسازی مجموع ۱۰۰ میلیون بشکه برنامه‌ریزی شده است — تا حدی به کاهش فشار بازار کمک می‌کند، اما به‌نظر می‌رسد بازار قبلاً این موضوع را در قیمت‌ها لحاظ کرده باشد. همچنین، بازار به احتمال زیاد این واقعیت را سنجیده است که تکرار چنین اقداماتی در آینده دشوار خواهد بود؛ عاملی که به‌طور حتم قیمت‌ها را بالا نگه می‌دارد. ممکن است از کشورهای که توانایی تأمین تقاضای خود را با ظرفیت پالایش داخلی دارند، مانند بلغارستان، درخواست شود صادرات خود را افزایش دهند. در واقع، بلغارستان به تازگی ممنوعیت صادرات گازوئیل که سال گذشته به تصویب رسیده بود را لغو کرد، زیرا تنها پالایشگاه این کشور مازاد تولید است. با این حال، اگر تقاضا از سوی سایر کشورهای عضو اتحادیه اروپا افزایش یابد، ممکن است شرایط تغییر کند.
ممنوعیت صادرات سوخت چین هیچ کمکی به کشورهای واردکننده عمده سوخت نخواهد کرد؛ به‌علاوه تمدید ممنوعیت صادرات گازوئیل روسیه نیز مطرح است که به احتمال زیاد با ادامه حملات اوکراین به پالایشگاه‌ها، برای یک ماه دیگر تمدید خواهد شد. به نظر نمی‌رسد که عرضه سوخت از خاورمیانه به‌زودی افزایش یابد. تقریباً تمام گزارش‌ها درباره تردد نفتکش‌ها در تنگه هرمز بر نفت خام و برخی محموله‌های گاز مایع (LPG) متمرکز است. بنابراین، پالایشگاه‌های موجود در مناطق عمده پالایشی همچنان بایستی در حالت تعمیر و نگهداری باقی بمانند. این شرایط، آمریکا را به تنها منبع عمده سوخت‌های پالایش شده تبدیل کرده است؛ منبعی که تلاش می‌کند به هر طریقی، قیمت‌های داخلی را کنترل و تثبیت کند.
طبق گزارش اویل پرایس، درباره جوانب مختلف این جنگ در خاورمیانه شاید اختلاف‌نظرهایی وجود داشته باشد، اما یک نکته در پی این درگیری‌ها و بحران انرژی به‌طور قطعی به اثبات رسیده است: امنیت انرژی دوباره به یکی از دغدغه‌های مهم کشورها تبدیل شده است؛ حتی اقتصادهای اروپایی که پیشگام حرکت به سمت کربن‌زدایی از سال ۲۰۱۵ به شمار می‌آمدند. آنها هنوز هم بر این باورند که کربن‌زدایی اولویتی حیاتی است، اما این اولویت دیگر در راس مسائل قرار ندارد. اکنون، تأمین سوخت کافی برای بازارهای داخلی و مصرف‌کنندگان محلی به اولویت نخست تبدیل شده است.
انتهای پیام