در دوران پرتنش جنگ سرد، رقابت فضایی بین ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی به نقطه اوج خود رسید و هر یک از این ابرقدرتها در پی توسعه توانمندیهای فضایی و سیستمهای ضدماهواره خود بودند. ایالات متحده با نمایش قدرت بینظیر خود در حمله ضدماهواره، پیامی را به اتحاد جماهیر شوروی فرستاد مبنی بر اینکه برای حفظ برتری خود در دنیای فضا آماده رقابت است. این آزمایش تاریخی نهتنها پرچمدار دیالوگهای گستردهای درباره نظامیسازی فضا شد بلکه خطرات راهبردی آن را برای سالهای آینده نمایان ساخت.
قهرمانی جنگنده F-15 در سرنگونی ماهواره
در تاریخ ۱۳ سپتامبر ۱۹۸۵ (۲۲ شهریور ۱۳۶۴)، نیروی هوایی ایالات متحده با بهرهگیری از یک جنگنده F-15 ایگل، موفق به نابودی یک ماهواره در مدار زمین گردید. این اقدام، نخستین بار بود که یک هواپیما بهمنظور انهدام یک ماهواره به کار گرفته میشد و به دشمنان آمریکا نشان میداد که تحت هیچ شرایطی از عرصه فضایی بیرون نخواهد رفت. جنگنده F-15 این ماموریت را با استفاده از موشک ضدماهواره Vought ASM-135A به انجام رساند و ماهواره غیرفعال Solwind P78-1 ایالات متحده را در ارتفاع ۵۵۵ کیلومتری سطح زمین نابود کرد. این ماهواره قبلاً بهدلیل تولید زبالههای فضایی مورد بحث و جدل واقع شده بود.
موشک ضدماهواره ASM-135A؛ سلاحی خاص
موشک Vought ASM-135A یک جنگافزار هواپرتاب از دهه ۱۹۸۰ بود که بهمنظور از بین بردن ماهوارههای دشمن در مدار پایین زمین طراحی گردیده بود. این موشک از کلاهک «ضربه برای نابودی» (hit-to-kill) برخوردار بود که بهجای استفاده از مواد منفجره، با تکیه بر انرژی جنبشی ناشی از برخورد، هدف را نابود میکرد. این موشک شامل یک راکت دو مرحلهای بود که با یک Miniature Homing Vehicle (MHV) تجهیز شده بود. MHV با استفاده از سنسور فروسرخ، هدف خود را شناسایی کرده و با سرعتی در حدود ۲۴۰۰۰ کیلومتر بر ساعت به آن برخورد مینمود. برای انجام این عملیات، خلبان جنگنده F-15 بایستی یک صعود عمودی با مانور 3.8g را به ارتفاعی بیش از ۱۱۵۰۰ متر و با سرعت ۱.۲۲ ماخ انجام میداد و سپس موشک را شلیک میکرد.
تاریخچه نبرد فضایی: از جنگ سرد تا کنون
در روزهای جنگ سرد، هر دو ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی بهطور گستردهای از ماهوارهها بهره میبردند و رقابت فضایی میان آنها با پرتاب اسپوتنیک از سوی شوروی در سال ۱۹۵۷ آغاز گردید. به موازات پیشرفت در برنامههای فضایی، هر دو کشور بهدنبال تقویت تواناییهای ضدماهوارهای نیز بودند. شوروی و بعداً روسیه همچنان به تحقیق و توسعه ماهوارههای هممدار و قابل مانور ادامه میدهند که عمدتاً به آنها «ماهوارههای قاتل» اطلاق میشود. این ماهوارهها بهمنظور ردیابی، نزدیک شدن و از کار انداختن زمیننگر ماهوارههای جاسوسی آمریکا طراحی شدهاند. برنامههایی همچون Nivelir و Burevestnik، بههمراه ماهوارههای Cosmos-2558 و 2576، در نزدیکی داراییهای غربی مشاهده شدهاند که نمایانگر فعالیتهای مشکوک و حتی مانورهای سطحی هستند.
ممنوعیت آزمایشهای ضدماهوارهای از سوی آمریکا
ایالات متحده نیز از دهه ۱۹۶۰ به توسعه توانمندیهای ضدماهوارهای خود، بخصوص مکانیزمهای «ضربه برای نابودی» ادامه داد. در حالیکه موشکهای ضدماهوارهای با پرتاب مستقیم (برای مثال ASM-135 که از F-15 پرتاب شد) برای مقابله با تهدیدات شوروی طراحی شده بودند، تمرکز امروزی آمریکا بسمت انجام عملیاتهای تقاطع و مجاورت (RPO) و ایجاد قابلیتهای غیرجنبشی «نرم»، شامل پارازیت و حملات سایبری، تغییر یافته است، بهجای تسلیحات مخرب جنبشی. در سال ۱۹۸۸، کنگره بودجه برنامه ASM-135A و برنامه ASAT را قطع کرد. در آوریل ۲۰۲۲ (فروردین ۱۴۰۱)، ایالات متحده بهعنوان نخستین کشور، بهطور رسمی آزمایشات موشکهای ضدماهوارهای با روشهای مستقیم و مخرب را که زبالههای فضایی فراوانی تولید میکنند، ممنوع اعلام کرد.
این ممنوعیت بهعنوان یک تعهد یکجانبه از سوی دولت بایدن مطرح گردید که هدف آن ترغیب کشورهای دیگر به پیوستن به این تصمیم است. این اقدام آمریکا پس از آزمایش مخرب ASAT روسیه در سال ۲۰۲۱ که به تولید بیش از ۱۵۰۰ قطعه زباله قابل شناسا بهدنبال داشت، و همچنین استفاده چین از موشک بالستیک SC-19 در سال ۲۰۰۷ برای نابودی یک ماهواره هواشناسی، صورت گرفت. ایالات متحده نیز در سال ۲۰۰۸ با استفاده از یک موشک رهگیر دفاعی Standard Missile-3 که بهگونهای تغییر یافته و بر کشتی مستقر بود، موفق به انهدام یکی از ماهوارههای غیرفعال اطلاعاتی خود شد.
طرح گنبد طلایی: راهبرد آینده دفاع موشکی
در سال ۲۰۲۵، رئیسجمهور ترامپ از طرح «گنبد طلایی» رونمایی کرد؛ یک ابتکار دفاع موشکی با اعتبار ۱۷۵ میلیارد دلار. این طرح شامل استفاده از ماهوارهها و حسگرهای متعدد آمریکایی بهمنظور شناسایی زودهنگام پرتاب موشکهای بالستیک و بکارگیری رهگیرهای فضایی برای نابودی موشکها در «فاز تقویت» (مرحله اولیه صعود) آنها است. این برنامه در حال حاضر تنها در مرحله مفهومی قرار دارد و فناوریهای لازم برای ساخت چنین سپر موشکی هنوز در مراحل ابتدایی خود قرار دارند. با این حال، همانطور که رویترز اشاره کرده، بودجه مربوط به طرح گنبد طلایی هنوز نامشخص است و قانونگذاران جمهوریخواه ۲۰ میلیارد دلار بهعنوان سرمایهگذاری اولیه برای آن در قالب یک بسته دفاعی ۱۵۰ میلیارد دلاری پیشنهاد دادهاند.

