تشدید درگیری‌ها در باب‌المندب؛ اهمیت راهبردی و نقشه میدانی کنترل این گذرگاه دریایی
به گزارش ایلنا به نقل از عربی۲۱، درگیری‌ها در اطراف تنگه باب‌المندب میان انصارالله و ائتلاف نظامی به رهبری عربستان سعودی و دولت مورد حمایتش در عدن، ادامه دارد؛ هم‌زمان، این ائتلاف از آغاز عملیاتی گسترده برای بازپس‌گیری مناطق راهبردی نزدیک به این تنگه خبر داده است.
انصارالله در ماه سپتامبر دامنه مناطق تحت کنترل خود در یمن را به زیان دولت مورد حمایت ریاض گسترش داد و بخش‌های گسترده‌ای از سواحل غربی یمن در امتداد دریای سرخ، از جمله مناطق مشرف به تنگه باب‌المندب، را به کنترل خود درآورد.
این تحولات در شرایطی رخ داده است که اهمیت باب‌المندب برای عربستان، به‌ویژه در زمینه صادرات نفت، افزایش یافته است؛ چراکه محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی ایران بر تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز، توجه ریاض را بیش از پیش به مسیرهای جایگزین صادرات انرژی معطوف کرده است.
باب‌المندب کجاست و چه اهمیتی دارد؟
تنگه باب‌المندب یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های راهبردی جهان است که دریای سرخ را به خلیج عدن و در ادامه به اقیانوس هند متصل می‌کند.
این تنگه میان شبه‌جزیره عربستان، به‌ویژه یمن، و قاره آفریقا، به‌ویژه جیبوتی، قرار دارد. اریتره نیز در نزدیکی این گذرگاه واقع شده است.
جزیره یمنی «میون» که به نام «پریم» نیز شناخته می‌شود، این تنگه را به دو کانال تقسیم می‌کند. کانال شرقی که در منابع محلی «اسکندر» نامیده می‌شود، باریک‌تر است و برای کشتیرانی مورد استفاده قرار می‌گیرد. کانال غربی با نام «دابل مایون» عریض‌تر و عمیق‌تر است و بخش عمده تردد کشتی‌های بزرگ بین‌المللی از آن انجام می‌شود.
اهمیت اقتصادی و راهبردی باب‌المندب
شریان حیاتی تجارت جهانی
باب‌المندب یکی از گذرگاه‌های مهم کشتیرانی بین‌المللی است که بخش قابل‌توجهی از تجارت جهانی، محموله‌های نفتی و زنجیره‌های تأمین از طریق آن جابه‌جا می‌شوند.
این تنگه کوتاه‌ترین مسیر دریایی میان بنادر آسیا، از جمله چین، ژاپن و هند، و بنادر اروپا به شمار می‌رود. کشتی‌هایی که از این مسیر عبور می‌کنند، از طریق دریای سرخ و کانال سوئز به اروپا می‌رسند و در مقایسه با مسیر جایگزین دماغه امید نیک در جنوب آفریقا، مسافت و زمان کمتری را طی می‌کنند.
اهمیت در تأمین انرژی و امنیت غذایی
باب‌المندب گذرگاهی حیاتی برای انتقال نفت، فرآورده‌های نفتی و گاز طبیعی مایع از خاورمیانه به بازارهای جهانی، به‌ویژه اروپا، محسوب می‌شود. محموله‌های کالاهای اساسی و مواد غذایی نیز از این مسیر عبور می‌کنند.
هرگونه انسداد یا افزایش تهدیدهای امنیتی در این تنگه می‌تواند هزینه حمل‌ونقل دریایی و قیمت جهانی انرژی را افزایش دهد و بر روند تأمین کالا و ثبات زنجیره‌های عرضه تأثیر بگذارد.
جایگاه نظامی و امنیتی
موقعیت جغرافیایی باب‌المندب در مجاورت مناطق بحران‌زده و قرار گرفتن آن میان شبه‌جزیره عربستان و آفریقا، این گذرگاه را به یکی از نقاط مورد توجه قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای تبدیل کرده است.
قدرت‌های بزرگ جهانی برای حفاظت از منافع تجاری و تضمین آزادی کشتیرانی، حضور نظامی و پایگاه‌های دریایی خود را در مناطق پیرامونی این تنگه حفظ کرده‌اند.
نقشه کنترل میدانی باب‌المندب چگونه تغییر کرده است؟
وضعیت کنترل نظامی و میدانی باب‌المندب و مناطق پیرامونی آن، به‌ویژه سواحل غربی یمن و جزیره میون، طی سال‌های گذشته بارها دستخوش تغییر شده است. اهمیت ژئوپلیتیکی این گذرگاه، آن را به یکی از کانون‌های اصلی رقابت و درگیری در جنگ یمن تبدیل کرده است.
ساحل غربی تنگه؛ جیبوتی و پایگاه‌های نظامی خارجی
ساحل غربی باب‌المندب در سمت آفریقا تحت حاکمیت جیبوتی قرار دارد. این کشور میزبان پایگاه‌های نظامی قدرت‌های مختلف، از جمله آمریکا، فرانسه و چین است که بخشی از مأموریت آن‌ها نظارت بر تحولات منطقه و حفاظت از مسیرهای کشتیرانی عنوان می‌شود.
ساحل شرقی و جزیره میون؛ کانون رقابت نظامی در یمن
وضعیت کنترل در ساحل شرقی باب‌المندب و جزیره میون به تحولات میدانی جنگ یمن، به‌ویژه در سواحل غربی این کشور، وابسته است.
در سال ۲۰۱۵، نیروهای دولت مورد حمایت ریاض با پشتیبانی ائتلاف به رهبری عربستان توانستند شماری از مناطق ساحلی مشرف به باب‌المندب و جزیره میون را از کنترل انصارالله خارج کنند. هدف از این عملیات، تأمین امنیت کشتیرانی بین‌المللی و جلوگیری از تهدید این گذرگاه عنوان شده بود.
در سال‌های بعد، نیروهای وابسته به دولت مورد حمایت ریاض و تشکیلات نظامی همسو با ائتلاف، از جمله نیروهای العمالقه و نیروهای مستقر در ساحل غربی، کنترل بخش‌هایی از این مناطق را حفظ کردند؛ هرچند تهدیدهای ناشی از حملات موشکی و پهپادی همچنان ادامه داشت.
با این حال، بر اساس گزارش عربی۲۱، گسترش مناطق تحت کنترل انصارالله در اطراف باب‌المندب در ماه گذشته، ائتلاف به رهبری عربستان را به آغاز عملیات نظامی جدید برای حمایت از نیروهای دولت مورد حمایت ریاض و بازپس‌گیری مناطق راهبردی واداشته است.
این عملیات با هدف بازپس‌گیری مناطق ساحلی، تثبیت کنترل بر جزیره میون، مقابله با حملات و تأمین امنیت مسیرهای بین‌المللی کشتیرانی دنبال می‌شود.
حضور نیروهای بین‌المللی در اطراف تنگه
اهمیت جهانی باب‌المندب باعث شده است که حضور نظامی در این منطقه به طرف‌های درگیر در یمن محدود نباشد. نیروهای دریایی بین‌المللی، از جمله ائتلاف‌های دریایی غربی و عربی، نیز با گشت‌زنی در آب‌های پیرامونی درصدد حفاظت از کشتی‌های تجاری و مقابله با تهدیدهای امنیتی هستند.
در مجموع، تشدید درگیری‌ها در اطراف باب‌المندب تنها یک تحول نظامی در جنگ یمن نیست، بلکه به دلیل نقش این گذرگاه در انتقال انرژی و تجارت میان آسیا و اروپا، می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای یمن داشته باشد.