بازتاب صنعت بیمار و بی حال در شامخ

آمارهای ارایه شده نشان می دهد شامخ صنعت با ثبت عدد 48.5، اگرچه از بهبود نسبی برخی مؤلفه‌ها حکایت دارد، همچنان تصویری از تداوم محدودیت‌های تولید ارائه می‌کند. تولید و سفارش‌های جدید به مرز خنثی نزدیک شدند و فروش اندکی از آن عبور کرده است، اما موجودی مواد اولیه در سطح پایینی قرار دارد و هزینه خرید نهاده‌ها به بالاترین سطح هفت‌ساله خود رسیده است.

 باید توجه داشت که این افزایش اثر خود را در مهرماه بر قیمت کالاها نشان خواهد داد. همچنین، شاخص انتظارات تولید برای ماه آینده نیز زیر ۵۰ قرار دارد. به این ترتیب، بهبود محدود برخی مولفه‌ها نتوانسته اثر ضعف تقاضا، دشواری تامین مواد اولیه و فشار هزینه‌ها را کمرنگ کند. در مقیاس کل اقتصاد نیز شامخ با ثبت عدد 46.2، برای هجدهمین ماه متوالی زیر مرز خنثی باقی ماند.

 همزمانی انقباض در صنعت و کل اقتصاد نشان می‌دهد ضعف فعالیت اقتصادی به بخش صنعت محدود نیست و همچنان دامنه گسترده‌تری دارد.
شاخص موجودی مواد اولیه خریداری‌شده در شهریور 36.7 است. محدودیت تخصیص ارز، دشواری انتقال وجوه، طولانی‌شدن فرآیند واردات و تاخیر در ترخیص کالا از گمرک از موانعی است که برای توضیح وضعیت تامین مواد اولیه می‌توان مطرح کرد.

نکته مهم این است که هر محموله‌ای که به دست تولیدکننده می‌رسد، مستقیم وارد خط تولید می‌شود و انبار مواد اولیه پر نمی‌شود. بنابراین پایین‌بودن این شاخص بیش از آنکه نشانه عدم نیاز بنگاه‌ها به مواد اولیه باشد، بازتاب تنگنای واردات است.

این وضعیت برنامه‌ریزی تولید را هم دشوار می‌کند. وقتی زمان رسیدن محموله‌ها مشخص نیست، بنگاه نمی‌تواند با اطمینان درباره حجم تولید و زمان تحویل سفارش‌ها تصمیم بگیرد و استمرار فعالیت به رسیدن محموله‌های بعدی وابسته می‌ماند. شدت این محدودیت در همه رشته‌فعالیت‌ها یکسان نیست. شاخص موجودی مواد اولیه در صنایع فرآورده‌های نفت و گاز 18.2، در ماشین‌سازی و لوازم خانگی 29.2، در نساجی ۳۰ و در صنایع غذایی 31.3 است. شاخص موجودی محصول نهایی در انبار نیز 44.3 ثبت شده است. پایین‌بودن همزمان موجودی مواد اولیه و محصول نهایی نشانه رونق فروش نیست و به دلیل شرایط رکودی اقتصاد است.

شاخص صادرات کالا در شهریور 42.1 است و برای بیست‌وسومین ماه متوالی زیر مرز خنثی قرار دارد. مشکلات ارزی و مالی، دشواری نقل‌وانتقال وجوه، اختلال در حمل‌ونقل و افزایش هزینه‌های تجارت خارجی از موانعی هستند که دسترسی تولیدکنندگان به بازارهای خارجی را محدود می‌کنند.

 این ضعف صادرات در شرایط فعلی که سفارش‌های داخلی نیز در وضعیت مطلوبی نیستند اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. صادرات می‌تواند بخشی از تقاضای داخلی را تکمیل کند، اما با شاخصی زیر مرز خنثی، بازار خارجی مسیری مطمئن برای جبران محدودیت فروش در داخل نیست.
 بنابراین، بنگاه‌ها با دو مساله روبه‌رو هستند؛ دسترسی دشوار به مواد اولیه و محدودیت در بازار فروش. این ترکیب تصمیم‌گیری برای افزایش ظرفیت یا ورود به بازارهای تازه را دشوار می‌کند و رفع موانع صادراتی بدون بهبود شرایط تامین مواد اولیه برای تغییر وضعیت فعالیت صنعتی کافی نیست.

شاخص انتظارات تولید برای ماه آینده در شهریور 45.6 است. این رقم نشان می‌دهد نگاه تولیدکنندگان به ماه پیش‌رو این است که شرایط دشوارتر خواهد شد. دشواری تامین مواد اولیه، رشد هزینه‌ها و قرارگرفتن سفارش‌های جدید زیر مرز خنثی از عواملی است که برنامه‌ریزی تولید را با ابهام روبه‌رو می‌کند.

 تصویر شامخ صنعت در شهریور مجموعه‌ای از محدودیت‌های به‌هم‌پیوسته است. تولید و سفارش‌های جدید زیر مرز خنثی قرار دارند، موجودی مواد اولیه پایین است، هزینه خرید نهاده‌ها در اوج هفت‌ساله است و صادرات همچنان در محدوده انقباضی است.

 فروش اندکی بالاتر از ۵۰ و سرعت تحویل بالای ۵۰ برای نتیجه‌گیری درباره بهبود صنعت کافی نیست. بنگاه‌ها باید بتوانند مواد اولیه را در زمان مناسب تامین کنند و برای محصول خود بازار فروش هم داشته باشند. تسهیل دسترسی به ارز و نهاده‌ها، کاهش موانع تجارت خارجی و فراهم‌بودن سرمایه در گردش می‌تواند بخشی از محدودیت‌های عرضه را کاهش دهد، اما تداوم فعالیت صنعتی به تقاضای وابسته است.