شب‌ادراری در کودکان؛ از مراحل عادی توسعه تا نشانه‌های خطر
پگاه دوستی، روانشناس، در گفتگو با ایسنا، اظهار داشت که شب‌ادراری در مراحل اولیه زندگی بخشی از فرآیند طبیعی رشد به شمار می‌آید، اما اگر کودک از سن پنج‌سالگی به بعد به‌طور مکرر رختخوابش را خیس کند، توصیه می‌شود با یک متخصص در این باره صحبت شود. شب‌ادراری تنها به جنبه‌های روانی محدود نیست و عوامل متنوعی در بروز آن دخیل‌اند که از جمله آن‌ها می‌توان به فرایند رشد سیستم عصبی، توانمندسازی مغز در درک تحریک پر بودن مثانه و بیدار کردن کودک، کیفیت خواب، تاریخچه خانوادگی، یبوست، عفونت‌های ادراری و برخی بیماری‌های زمینه‌ای اشاره کرد.
اثر استرس‌های محیطی بر پیدایش یا بازگشت شب‌ادراری
این روانشناس افزود که تغییرات بزرگ در زندگی، مانند ورود فرزند جدید، تغییر مدرسه یا خانه و مسائل خانوادگی ممکن است در برخی از کودکان باعث بروز یا تشدید شب‌ادراری گردد. این موضوع به‌ویژه زمانی حائز اهمیت است که کودک مدتی قادر به حفظ خشکی شب‌ها بوده و ناگهان دوباره رختخوابش را خیس کند.
دوستی ادامه داد: شب‌ادراری را نباید به عنوان نشانه‌ای از تنبلی یا ضعف شخصیت کودک تلقی کرد. این مشکل معمولاً به‌صورت آگاهانه از سوی کودک رخ نمی‌دهد و در حین خواب، کنترل کافی بر این موضوع ندارد؛ بنابراین بیان جملاتی نظیر «تو تنبل هستی» یا «بی‌مسئولیتی» می‌تواند موجب خجالت، احساس گناه، کاهش اعتماد به نفس و حتی تمایل به مخفی‌کاری در کودک شود. برخورد با آرامش و پشتیبانی والدین می‌تواند به کودک کمک کند تا این مرحله را با احساس امنیت بیشتری سپری کند.
وی در مورد روش‌های تعامل صحیح والدین و تأثیر تشویق یا پاداش بر ایجاد استرس عملکرد، اشاره کرد که شب‌ادراری موضوعی نیست که کودک به‌طور کامل با اراده خود بر آن تسلط یابد. شاید کودک تلاش نماید، اما بعضی شب‌ها همچنان رختخوابش را خیس کند و این امر موجب افزایش استرس او شود. به همین دلیل به جای تشویق کودک صرفاً به خاطر خیس نبودن تخت، بهتر است کارهایی را که می‌تواند به‌خوبی انجام دهد، تشویق کنیم؛ مثلاً پیش از خواب به دستشویی برود یا در روند درمان همکاری کند.
این روانشناس در مورد تأثیر وراثت در شب‌ادراری و احتمال تکرار آن برای فرزندان والدینی که در کودکی خود نیز با این مشکل مواجه بوده‌اند، بیان کرد: شب‌ادراری معمولاً مرتبط به یک عامل خاص نیست و عوامل مختلفی می‌توانند در آن دخالت داشته باشند. ژنتیک نیز یکی از این عوامل به‌شمار می‌آید و سابقه شب‌ادراری در خانواده می‌تواند احتمال بروز آن را در کودک افزایش دهد.
تشخیص بین اضطراب پنهان و مشکلات جسمی
وی در مورد نقش اضطراب پنهان و راهکار تشخیص تفاوت بین بحران‌های روانی و مشکلات بدنی، گفت: در برخی موارد، کودکان اضطراب‌های پنهان خود را از طریق شب‌ادراری بروز می‌دهند؛ به این معنا که کودک تحت فشار روانی قرار دارد اما درباره آن صحبت نمی‌کند و این احساس را بیشتر از طریق رفتار یا نشانه‌های جسمی نشان می‌دهد. این اضطراب در برخی از کودکان ممکن است باعث شروع یا تشدید شب‌ادراری شود به‌ویژه زمانی که آن‌ها مدتی قادر به حفظ خشکی بوده و دوباره با این مشکل مواجه شوند. از طرفی، علائمی نظیر سوزش در حین ادرار، تکرر ادرار، تشنگی زیاد یا یبوست می‌توانند نشان دهنده وجود یک مشکل جسمی باشند؛ بنابراین بهتر است تا علت‌یابی به‌طور جامع، وضعیت جسمی و روانی کودک مورد بررسی قرار گیرد.
دوستی خاطرنشان کرد که کودک باید در طول روز به میزان کافی مایعات بنوشد، اما بهتر است نزدیکی به زمان خواب، مصرف مایعات را محدود کرد و همچنین قبل از خواب لازم است کودک حتماً به دستشویی برود. بیدار کردن کودک در شب ممکن است در کوتاه‌مدت به جلوگیری از خیس شدن رختخواب کمک کند، اما این کار به تنهایی نمی‌تواند درمان مؤثری باشد و لازم نیست هر شب او را بیدار کنیم.
وی درباره اثر شب‌ادراری بر اعتماد به نفس و روابط اجتماعی کودک در محیط‌هایی همچون مهدکودک و اردوهای مدرسه، اظهار کرد که این مشکل ممکن است موجب خجالت یا ترس از قضاوت دیگران شود و اعتماد به نفس کودک را کاهش دهد و او را از شرکت در جمع‌ها بازدارد، هرچند که واکنش کودکان نسبت به این موضوع متفاوت است و همه آن‌ها لزوماً با کاهش اعتماد به نفس مواجه نمی‌شوند.
این روانشناس اضافه کرد که اگر شب‌ادراری پس از پنج سالگی به‌طور مکرر ادامه یابد یا اثرات منفی بر زندگی کودک بگذارد، بهتر است به بررسی علل آن توسط متخصص پرداخته شود. همچنین در مواردی که کودک مدتی خشک بوده و دوباره دچار شب‌ادراری شده است، بررسی عواملی از قبیل مشکلات جسمی یا فشارهای روانی جدید لازم است.
عواقب منفی تنبیه
وی به شرایط ناشی از تنبیه و سرزنش کودک اشاره کرده و گفت: تنبیه و سرزنش نه‌تنها خللی در رفع شب‌ادراری نخواهد داشت بلکه می‌تواند موجب خجالت، احساس گناه و افت اعتماد به نفس کودک شود و بر رابطه وی با والدین نیز تأثیر منفی بگذارد. کودک باید بداند که شب‌ادراری مسئله‌ای عمدی نیست و نباید به خاطر آن تنبیه شود.
مدت زمان درمان و اهمیت صبر والدین در روند بهبودی
وی خاطرنشان کرد که مدت زمان درمان برای هر کودک متفاوت است، اما به‌طور معمول از چند هفته تا چند ماه به طول می‌انجامد. در این دوره ممکن است برخی شب‌ها دوباره شب‌ادراری رخ دهد و این به معنای شکست درمان نیست. والدین باید در چنین موقعیت‌هایی، به‌جای ابراز ناراحتی یا سرزنش، با آرامش به کودک کمک کنند، لباس و رختخواب او را تعویض کرده و بر پیشرفت‌های او تمرکز کنند. همچنین عدم مقایسه کودک با دیگران می‌تواند به والدین کمک کند تا این دوره را با سهولت بیشتری پشت سر بگذارند.
انتهای پیام