چرا بعضی اوقات نام‌ها از یادمان می‌روند؟
مرضیه عزیزی معین، روانشناس، در گفتگو با ایسنا، خاطرنشان کرد که فراموشی در برخی مواقع طبیعی است و در مواقع دیگر نیاز به توجه بیشتری دارد. او توضیح داد که همه ما در موقعیت‌هایی با فراموشی مواجه می‌شویم، مانند فراموش کردن محل قرار دادن کیف، یا از یاد بردن نام کسی که او را می‌شناسیم به‌طور موقت، و حتی برخی اوقات مغلوب فراموش کردن نیات خود می‌شویم. این دسته از فراموشی‌ها عموماً نگران‌کننده نیستند؛ ولی زمانی باید جدی گرفته شوند که وقوع آن‌ها به‌طور مکرر زندگی روزمره را تحت تأثیر منفی قرار دهد.
وی همچنین افزود: برای مثال، اگر فردی یک قرار مهم مانند مصاحبه شغلی را فراموش کند یا در اجرای کارهای روزمره که پیشتر به‌راحتی از عهده‌اش برمی‌آمد، دچار مشکلاتی شود، مانند فراموش کردن شماره تماس منزل، باید بیشتر به آن توجه کرد. از جنبه‌ای دیگر، مهم است که به تعداد دفعات رخ دادن این فراموشی‌ها و میزان تأثیری که بر زندگی فرد می‌گذارد، دقت شود. علاوه بر این، مقایسه عملکرد حافظه در حال حاضر با وضعیت قبلی‌اش نیز حائز اهمیت است. اگر فرد سابقاً حافظه خوبی داشته و اکنون دچار افت در عملکرد آن شده، این تغییر معنادار نیاز به بررسی جدی‌تری دارد.
تفاوت بین حواس‌پرتی و اختلال حافظه
این روانشناس به وجود تفاوت‌هایی بین حواس‌پرتی و اختلال حافظه اشاره کرد و اظهار داشت: حواس‌پرتی به این معناست که اطلاعات از ابتدا به‌درستی در ذهن نروند، به عبارتی فرد توجه کافی به موضوع ندارد. به‌عنوان مثال، ممکن است در حین مکالمه تلفنی، کیف یا کلید خود را در مکانی بگذارید، یا دانش‌آموزی که همزمان با تدریس معلم با یکی از دوستانش صحبت می‌کند، تمرکزش را بر روی درس از دست بدهد. این‌ها نمونه‌هایی از حواس‌پرتی هستند.
عزیزی معین ادامه داد: در مقابل، در اختلال حافظه، فرد ممکن است اطلاعات را به‌درستی دریافت کند و بر آن‌ها تمرکز داشته باشد، اما در ذخیره‌سازی یا بازیابی آن‌ها با مشکل روبرو شود. برای مثال، فردی که شماره تلفن منزلش را به‌خوبی حفظ کرده اما در حال حاضر آن را فراموش کرده، در مرحله «به‌سپاری» دچار مشکلی نیست، بلکه در مراحل نگهداری یا یادآوری با چالش مواجه است. به‌طور خلاصه می‌توان بیان کرد که حواس‌پرتی به طور مستقیم به تمرکز مرتبط می‌شود و مانع از ثبت صحیح اطلاعات می‌گردد، در حالی که اختلال حافظه مربوط به نقص در سیستم ذخیره‌سازی و فراخوانی اطلاعات در ذهن و مغز است.
فراموشی نام‌ها یا واژه‌ها
وی به این نکته اشاره کرد که ما ممکن است گاهی نام‌ها یا واژه‌ها را فراموش کرده و بعد ناگهان به یاد بیاوریم. این موضوع تجربه‌ای است که برای بسیاری از افراد پیش می‌آید. از منظر روان‌شناسی، این پدیده مرتبط با فرآیند بازیابی اطلاعات از حافظه است. در بعضی مواقع، اطلاعاتی که در حافظه ما موجود هستند، در آن لحظه قابل دسترسی نیستند. شاید در حال گفتگو با کسی باشیم و نام آشنا را نتوانیم به یاد آوریم، در حالی که چهره‌اش برای ما شناخته شده است و حتی به یاد داریم که کجا با او آشنا شده‌ایم. اما پس از گذشت چند دقیقه، زمانی که دیگر به آن نام فکر نمی‌کنیم، ناگهان نام در ذهن ما تداعی می‌شود یا زمانی که اسم یک بازیگر را به خاطر نمی‌آوریم، اما چهره و فیلم‌هایش در ذهن ما باقی مانده است.
این روانشناس تأکید کرد: یکی از علل این پدیده این است که گاهی ارتباط لازم بین اطلاعات ذخیره‌شده در حافظه و نشانه‌های لازم برای بازیابی آن‌ها به‌اندازه کافی برقرار نمی‌شود. به همین خاطر ممکن است اطلاعات به‌طور موقت از ذهن ما دور شوند، اما با تغییر وضعیت یا دریافت برخی نشانه‌ها، اطلاعات دوباره بازیابی شوند. این اتفاق در مورد نام‌ها و واژه‌ها بسیار متداول است، چرا که نام‌ها عموماً ارتباط معنایی کمتری با ویژگی‌های شخصی دارند. با این حال، فراموشی یک اسم یا واژه به معنای اختلال در حافظه نیست؛ اما اگر این وضعیت تکرار شود و با مشکلات دیگری مانند اختلال در یادگیری، مشکلات گفتاری یا حتی دشواری در انجام کارهای روزمره همراه باشد، مراجعه به پزشک یا روانشناس مناسب خواهد بود.
انتهای پیام