ماموریت اخلاقی در وزارت دفاع؛ پیوند توان صنعتی با نیازهای عملیاتی

به گزارش خبرنگار سیاسی ایرنا، تجربه جنگ‌های اخیر نشان داده است که توان دفاعی کشورها تنها با شمار تجهیزات موجود یا برخورداری از فناوری‌های پیشرفته سنجیده نمی‌شود. تولید به هنگام تجهیزات، تعمیر و نگهداری قطعات، جایگزینی ظرفیت‌های آسیب‌دیده و انطباق با شیوه‌های جدید تهدید بخشی از قدرت دفاعی است.

در این چارچوب، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح به واسطه ماموریتش برای تامین نیروهای مسلح به مدیری نیاز دارد که ضمن شناخت ماموریت‌های کلان این دستگاه، از سازوکار صنایع دفاعی و پیچیدگی‌های تبدیل نیازهای عملیاتی به محصول و فناوری نیز آگاه باشد. آشنایی با این فرآیندها می‌تواند به کوتاه‌تر شدن مسیر تصمیم‌گیری و هماهنگی بهتر میان بخش‌های مختلف کمک کند؛ موضوعی که در شرایط جنگی و محدودیت زمانی، اهمیت بیشتری دارد.

از همین رو، مهرداد اخلاقی کتابچی که از سوی دولت چهاردهم برای تصدی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح به مجلس شورای اسلامی معرفی شده، از مدیران باسابقه این مجموعه است و مدیریت سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع را در کارنامه دارد. سوابق مدیریتی او در صنایع دفاعی، از جمله تجربه فعالیت در حوزه هوافضا و مدیریت مجموعه‌های صنعتی مرتبط، از محورهایی است که در بررسی تجربه وی با ماموریت‌های کنونی وزارت دفاع مورد توجه است.

راهبرد دفاعی؛ فراتر از خرید و تولید تجهیزات

یکی از موضوعات اساسی در مدیریت دفاعی، داشتن راهبردی مشخص برای تعیین اولویت‌هاست و کارآمدی این مجموعه به چگونگی ارتباط میان آنها و تناسبشان با نیازهای واقعی کشور وابسته است.

در واقع، حتی برخورداری از تجهیزات پیشرفته نیز بدون برنامه‌ای روشن نمی‌تواند پاسخ‌گوی نیازهای بلندمدت باشد اما راهبردی که میان نیاز عملیاتی، توان صنعتی، منابع مالی و ظرفیت علمی کشور ارتباط برقرار کند، امکان استفاده موثرتر از امکانات موجود را فراهم می‌کند.

این مسئله در شرایط جنگی اهمیت بیشتری دارد. وزارت دفاع در این میان نقش واسط میان نیازهای نیروهای مسلح و ظرفیت‌های صنعتی و فناورانه کشور را ایفا می‌کند. بنابراین، یکی از انتظارات از وزیر این است که بتواند این دو بخش را در چارچوب برنامه‌ای منسجم به یکدیگر پیوند دهد.

برنامه‌های اعلام‌شده از سوی اخلاقی نیز بر موضوعاتی مانند بازآرایی ساختار وزارت دفاع، بازسازی زیرساخت‌های تولیدی با رعایت پدافند غیرعامل، توسعه فناوری‌های نوظهور، افزایش بهره‌وری و تقویت همکاری با دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان تاکید میکند. این محورها نشان می‌دهد که در برنامه پیشنهادی، علاوه بر ادامه فعالیت‌های جاری، بازنگری در شیوه اداره و ارتقای ظرفیت‌های تولیدی و فناورانه نیز مورد توجه است.

در شرایط جنگی، روشن بودن این اولویت‌ها می‌تواند به جلوگیری از پراکندگی منابع و تمرکز ظرفیت‌های موجود بر نیازهای مهم‌تر کمک کند.

وزیری برخاسته از بدنه دفاعی

یکی از ویژگی‌های قابل توجه در سوابق وزیر پیشنهادی دفاع، فعالیت طولانی‌مدت او در مجموعه‌های صنعتی وابسته به این وزارتخانه است. سابقه ۴۲ ساله حضور اخلاقی در وزارت دفاع، که مسئولیت‌هایی در بخش‌های مرتبط با صنایع دفاعی و هوافضا داشته و حتی مدیرعاملی سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع را نیز برعهده گرفته، نشان از تسلط او بر شرایط دارد.

شناخت ساختار داخلی وزارتخانه در اداره چنین مجموعه‌ای اهمیت دارد زیرا وزارت دفاع از بخش‌های متعددی تشکیل شده که ماموریت‌های متفاوت اما مرتبطی دارند.

وزیری که از بدنه این مجموعه انتخاب می‌شود، بالقوه با بخشی از این ارتباطات، ظرفیت‌ها، محدودیت‌ها و سازوکارهای اجرایی آشنایی دارد. این شناخت می‌تواند در آغاز فعالیت، به شناسایی سریع‌تر مسائل و تعیین اولویت‌ها کمک کند. به‌ویژه هنگامی که وزارتخانه با ماموریت‌هایی فوری روبه‌رو است.

در شرایطی که کشور با ضرورت حفظ آمادگی دفاعی و تقویت زیرساخت‌های تولیدی مواجه است، شناخت قبلی از مجموعه‌های زیر نظر وزارتخانه می‌تواند فاصله میان تصمیم‌گیری و اجرا را کاهش دهد.

از سوی دیگر، انتخاب مدیری آشنا با سازوکارهای داخلی می‌تواند امکان پیگیری سریع‌تر موضوعاتی مانند بازسازی ظرفیت‌های تولیدی و استفاده بهتر از امکانات موجود را فراهم کند.

همچنین اخلاقی در بخش‌های مرتبط با صنایع دفاعی فعالیت داشته و ریاست سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع را نیز تجربه کرده است.

اهمیت این تجربه در شرایط کنونی را باید در نیاز وزارت دفاع به تصمیم‌گیری درباره فناوری‌های جدید و تقویت توان تولید جست‌وجو کرد. مدیر آشنا با حوزه هوافضا می‌تواند در بررسی برنامه‌های مرتبط با این بخش، از شناخت فنی و مدیریتی خود استفاده کند و در تعامل با متخصصان، تصمیم‌ها را با درک بیشتری از الزامات تولید و توسعه فناوری پیش ببرد.

البته ماموریت وزارت دفاع به حوزه هوافضا محدود نیست اما تجربه تخصصی در هوافضا زمانی می‌تواند به اداره کل وزارتخانه کمک کند که در کنار توان راهبری مجموعه‌ای متنوع از بخش‌ها قرار گیرد.

بنابراین تجربه صنعتی و شناخت حوزه هوافضا می‌تواند یکی از ابزارهای مدیریت برای برقراری این ارتباط باشد به شرط آنکه ظرفیت علمی کشور به برنامه‌های اجرایی متصل شود و توسعه فناوری با اولویت‌های واقعی دفاعی هماهنگ بماند.

آزمون جدید برای صنعت دفاعی

مهرداد اخلاقی در نشست بررسی برنامه‌های خود در مجلس، با اشاره به تداوم تحریم‌ها گفت ایران در این شرایط نیز تولید تجهیزات و پشتیبانی موشکی را ادامه داده است. او تأکید کرد که تامین تجهیزات مورد نیاز نیروهای مسلح برای مقابله با تهدیدها، با استفاده از روش‌ها و تدابیر مختلف دنبال شده و این مسیر ادامه خواهد یافت.

با این حال، استمرار تولید به معنای بی‌اثر بودن همه محدودیت‌ها نیست؛ بلکه ضرورت برنامه‌ریزی برای کاهش وابستگی‌های آسیب‌پذیر، تنوع‌بخشی به منابع تامین و توسعه توان داخلی را برجسته می‌کند.

یکی دیگر از محورهای مطرح‌شده از سوی وزیر پیشنهادی، افزایش مشارکت بخش خصوصی در صنعت دفاعی است. توسعه این همکاری‌ها، در صورت رعایت الزامات امنیتی و فنی، می‌تواند زمینه استفاده از ظرفیت‌های گسترده‌تر صنعتی و تخصصی کشور را فراهم کند. شرکت‌های دانش‌بنیان و مجموعه‌های صنعتی غیردولتی نیز ممکن است در بخش‌هایی از زنجیره فناوری و تولید، توانمندی‌هایی داشته باشند که استفاده از آنها به توسعه ظرفیت‌های داخلی کمک کند.

در این زمینه، مسئله اصلی افزایش تعداد همکاری‌ها نیست و باید سازوکاری روشن وجود داشته باشد. وزارت دفاع می‌تواند با شناخت دقیق ظرفیت‌های موجود، زمینه مشارکت هدفمندتر این مجموعه‌ها را فراهم کند.

جنگ و تحولات نظامی اخیر، توجه به آمادگی دفاعی و توان پاسخ‌گویی به تهدیدهای متغیر را بیش از گذشته ضروری کرده است. در این میان، پدافند هوایی یکی از حوزه‌هایی است که تقویت آن در برنامه‌های اعلام‌شده وزیر پیشنهادی دفاع مورد تاکید قرار گرفته است.

اخلاقی در نشست مجلس اعلام کرد که موضوع تقویت پدافند هوایی را از طریق ستاد کل نیروهای مسلح و پیگیری تخصیص بودجه‌ها با جدیت دنبال خواهد کرد و ابراز امیدواری کرد که در دوره جدید توجه بیشتری به این حوزه شود.

اهمیت این موضوع در آن است که ارتقای توان پدافندی به یک اقدام یا خرید منفرد محدود نمی‌شود. هماهنگی میان نهادهای مسئول نیز برای تبدیل اولویت‌های اعلام‌شده به برنامه‌های اجرایی ضرورت دارد.

در عین حال، تقویت پدافند هوایی باید بخشی از یک نگاه جامع به آمادگی دفاعی باشد؛ نگاهی که ضمن توجه به نیازهای فوری، برای حفظ و توسعه ظرفیت‌ها در بلندمدت نیز برنامه داشته باشد. تعیین اولویت‌ها بر اساس ارزیابی نیازها و استفاده موثر از منابع موجود، در این میسیر اهمیت دارد.

شناخت ساختار وزارت دفاع و تجربه فعالیت در صنایع دفاعی می‌تواند در پیگیری این برنامه‌ها به‌ویژه در برقراری ارتباط میان نیازهای اعلام‌شده از سوی نیروهای مسلح و توان بخش‌های صنعتی و فناورانه مفید باشد.

ضرورت عبور از مدیریت روزمره

یکی از محورهای اصلی برنامه پیشنهادی اخلاقی، بازآرایی و بازآفرینی وزارت دفاع و بازسازی زیرساخت‌های تولیدی با رعایت پدافند غیرعامل است. طرح این موضوع نشان می‌دهد که در کنار تداوم فعالیت‌های جاری، بازنگری در ساختار و افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌ها نیز در دستور کار اعلام‌شده قرار دارد.

در شرایطی که زیرساخت‌های صنعتی با تهدیدهای مختلف روبه‌رو هستند، استمرار فعالیت به برنامه‌ریزی برای حفظ ظرفیت‌های تولیدی و کاهش آسیب‌پذیری آنها نیاز دارد.

از سوی دیگر، تغییرات فناوری با سرعت زیادی رخ می‌دهد و سازمان‌های دفاعی نیز ناچارند خود را با این تحولات هماهنگ کنند. اخلاقی در مجلس از هدف‌گذاری برای دستیابی به محصولات و فناوری‌های جدید در بازه زمانی حداکثر شش ماه سخن گفت و توسعه فناوری‌های نوظهور و نوآوری در سامانه‌های دفاعی را از اهداف برنامه خود در مدت باقی‌مانده دولت برشمرد.

چنین هدفی، در صورت تبدیل شدن به برنامه‌ای اجرایی و متناسب با ظرفیت‌های موجود، می‌تواند بر ضرورت کوتاه‌تر شدن فاصله میان تحقیق، توسعه و تولید تاکید کند.

در این میان، افزایش بهره‌وری نیز اهمیت دارد. بهره‌گیری بهتر از ظرفیت‌های موجود، شناسایی هزینه‌های غیرضروری و نظارت موثر بر عملکرد مدیران می‌تواند به استفاده هدفمندتر از منابع کمک کند. اخلاقی همچنین بر پیگیری سلامت اقتصادی وزارت دفاع و تقویت نظارت بر عملکرد مدیران تاکید کرده است.

اصلاحات متناسب با شرایط جنگ

اخلاقی پیش‌تر اعلام کرده بود که برنامه مصوب شهید عزیز نصیرزاده برای وزارت دفاع، با اعمال اصلاحات مورد نیاز متناسب با شرایط ناشی از جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، مبنای برنامه پیشنهادی قرار گرفته است. او با اشاره به فعالیت‌های نصیرزاده در دوره مسئولیتش گفته بود که با همکاری دیگر مسئولان وزارتخانه، برنامه پیشین با تغییرات مورد نیاز به مجلس ارائه شده و مسیر آن تا پایان دولت چهاردهم و پس از آن ادامه خواهد یافت.

این رویکرد از منظر مدیریتی، بر اهمیت حفظ تداوم برنامه‌های سازمانی در کنار بازنگری متناسب با شرایط جدید تاکید دارد. در وزارتخانه‌ای با ماموریت‌های راهبردی، تغییر مدیر نباید به معنای توقف برنامه‌های در حال اجرا یا از دست رفتن تجربه‌های انباشته‌شده باشد. در مقابل، شرایط جدید نیز ممکن است بازنگری در برخی اولویت‌ها، زمان‌بندی‌ها و شیوه‌های اجرا را ضروری کند.

ترکیب تداوم و اصلاح، در صورتی که بر پایه ارزیابی دقیق نیازها و نتایج عملکرد صورت گیرد، می‌تواند به حفظ ثبات سازمانی و انطباق با تحولات جدید کمک کند.

معرفی مهرداد اخلاقی کتابچی به‌عنوان وزیر پیشنهادی دفاع در شرایطی انجام شده که تداوم تولید، بازسازی زیرساخت‌ها، تقویت پدافند هوایی، توسعه فناوری‌های دفاعی و حفظ آمادگی نیروهای مسلح در شمار مسائل مهم کشور قرار دارند.

تجربه او در بدنه وزارت دفاع و مدیریت سازمان صنایع هوافضا، از جمله سوابقی است که می‌تواند در بررسی توانایی او برای اداره این وزارتخانه مورد توجه قرار گیرد. آشنایی با ساختارهای صنعتی و فناورانه، شناخت بخشی از زنجیره تولید و تجربه مدیریت مجموعه‌های تخصصی، ظرفیت‌هایی هستند که در آغاز مسئولیت و پیگیری برنامه‌های اجرایی به کار گرفته می‌شوند.

وزارت دفاع در شرایط کنونی به راهبردی نیاز دارد که میان نیازهای فوری میدان، توان تولید داخلی، توسعه فناوری و حفظ آمادگی بلندمدت ارتباط برقرار کند. برخورداری از تجهیزات بخش مهمی از این راهبرد است، اما بدون زیرساخت تولیدی، دانش فنی، زنجیره تامین پایدار و نیروی انسانی متخصص، حفظ و ارتقای این توان دشوار خواهد بود.

از این منظر، تجربه صنعتی و آشنایی با ساختار وزارت دفاع می‌تواند یکی از پشتوانه‌های اجرای برنامه‌های پیشنهادی باشد. اکنون بررسی صلاحیت اخلاقی در مجلس فرصتی است تا علاوه بر سوابق او، درباره جزئیات برنامه‌ها، نحوه تأمین منابع و سازوکار تحقق اهداف نیز ارزیابی دقیق‌تری صورت گیرد؛ موضوعی که نتیجه آن باید در عملکرد وزارتخانه و میزان تحقق اولویت‌های دفاعی کشور نمایان شود.