جزئیات مصوبه ۳۲ بندی جهت رفع فیلتر
انتشار متن مصوبه «تسهیل دسترسی به سکوهای خارجی و ارتقای حکمرانی قانونمند»، زوایای بیشتری از طرح مرحله‌ای رفع فیلتر پلتفرم‌های خارجی را روشن کرده است؛ طرحی که به منظور بازگشایی یوتیوب و تلگرام، نیازمند اجرای مجموعه‌ای از اقدامات و تعهدات توسط نهادهای مسئول است.
این مصوبه که در دی‌ماه ۱۴۰۳ با امضای رئیس‌جمهور در شورای عالی فضای مجازی به تصویب رسیده، به منظور تأمین نیازهای قانونی و مشروع مردم برای دسترسی به محتوا و خدمات و همچنین بهبود حکمرانی قانونمند در فضای مجازی طراحی شده است. متن کامل این مصوبه ۳۲ بندی، در یک کنفرانس خبری با حضور دبیر شورای عالی فضای مجازی و رئیس مرکز ملی فضای مجازی از وضعیت محرمانه خارج گردید.
طبق مفاد این مصوبه، ۱۵ مسئولیت به‌طور مستقیم بر عهده وزارت ارتباطات گذاشته شده است. این وظایف با تقویت زیرساخت‌های سکوهای داخلی و اصلاح مدل اقتصادی ارائه‌دهندگان خدمات آغاز و هم‌چنان به بهبود کیفیت شبکه، مقابله با تحریم‌ها و گفت‌وگو با پلتفرم‌های خارجی ادامه می‌یابد.
مرحله اول؛ بازگشایی واتساپ و گوگل‌پلی
در فاز نخست این مصوبه، که به رفع فیلتر واتساپ و گوگل‌پلی منجر شد، وزارت ارتباطات موظف گردید ظرف دوره‌ای سه ماهه، زیرساخت‌های لازم را برای سکوهای محتوایی داخلی منتخب تامین کند.
تنظیم و ابلاغ سند «سیاست‌ها و الزامات تعرفه‌گذاری ترافیک شبکه و تسهیم درآمد محتوا» با همکاری مرکز ملی فضای مجازی و فراهم‌آوری مقدمات اجرای آن، از دیگر مسئولیت‌های این وزارتخانه در این مرحله به شمار می‌رود.
در عوض، برخی از اقدامات حمایتی از سکوهای داخلی، نظیر ارائه بسته‌های حمایتی و تبلیغات رسانه‌ای، به نهادهایی مانند صداوسیما و مرکز ملی فضای مجازی واگذار شده است.
مرحله دوم؛ اقداماتی برای رفع فیلتر یوتیوب
فاز دوم به اجرای کامل تعهدات مربوط به بازگشایی یوتیوب اختصاص دارد. در این مرحله، وزارت ارتباطات موظف است مدل اقتصادی اپراتورهای ارتباطی را به گونه‌ای تطبیق دهد که وابستگی درآمد آنها به ترافیک خارجی کاهش یابد و در عوض، استفاده از ترافیک داخلی تقویت شود.
اختصاص زیرساخت‌های پردازشی و ذخیره‌سازی مورد نیاز سکوهای داخلی منتخب برای مدت یک سال و اجرای کامل سند تسهیم درآمد محتوا با همکاری مرکز ملی فضای مجازی نیز از دیگر پیش‌بینی‌های این مرحله است.
همچنین، ارائه خدمات الکترونیکی و بانکی از طریق پیام‌رسان‌های داخلی منتخب، با همکاری دستگاه‌های مربوطه، از دیگر محورهای این بخش است.
با این حال، اجرای این قسمت از مصوبه تنها به وزارت ارتباطات محدود نمی‌شود. تصویب لایحه علیه اخبار جعلی، ایجاد زیست‌بوم پایدار برای تولید محتوا از طریق مردم و سرمایه‌گذاری برای تقویت سکوهای محتوایی و خدماتی، از جمله مسئولیت‌هایی است که برعهده نهادهایی مانند هیئت وزیران، مجلس شورای اسلامی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، صداوسیما، بانک مرکزی و سایر دستگاه‌های مرتبط قرار داده شده است.
مرحله سوم؛ پروسه بازگشایی تلگرام
مرحله سوم این مصوبه به اقداماتی اختصاص دارد که اجرای کامل آنها زمینه‌ساز ورود به مرحله بازگشایی تلگرام خواهد بود. در این مرحله، وزارت ارتباطات ملزم است کیفیت شبکه را بهبود بخشد، شفافیت ترافیک را افزایش دهد و خطاهای مثبت و منفی در فرآیند پالایش را کاهش دهد.
تدوین و اجرای طرح امنیت خانواده در فضای مجازی، بهبود کیفیت دسترسی به محتوای داخلی از نظر سرعت، پایداری و تجربه کاربری و پیاده‌سازی سیاست‌های تشویقی تعرفه‌ای برای مشترکان دارای مصرف منصفانه نیز از وظایف این وزارتخانه محسوب می‌شود.
پس از آنکه این اقدامات به ثمر نشست، وزارت ارتباطات باید مذاکراتی را با تلگرام آغاز کند. بر اساس مفاد مصوبه، بازگشایی این پیام‌رسان به پذیرش حاکمیت ایران از سوی آن وابسته است؛ بنابراین، تحقق این مرحله مستلزم این است که علاوه بر اقدامات داخلی، نتایج مذاکرات و همچنین تأمین پیش‌شرط‌های تعیین شده نیز تحقق یابد.
در همین مرحله، ارائه خدمات الکترونیکی مرتبط با یارانه، کارت سوخت، پلیس و قوه قضائیه از طریق پیام‌رسان‌های داخلی منتخب نیز در نظر گرفته شده است. وزارت اقتصاد، وزارت نفت، فراجا و قوه قضائیه از جمله نهادهایی هستند که در اجرای این بخش نقشی اساسی دارند.
بعلاوه، ارائه خدمات جدید تحریم‌شکن و تدوین و پیگیری تصویب قانون مسئولیت سکوها، از دیگر نکات اصلی این مرحله بوده که وزارت ارتباطات در پیاده‌سازی برخی از آنها نقش حمایتی خواهد داشت.
مرحله چهارم؛ گفت‌وگو با سکوهای خارجی دیگر
در مرحله چهارم، وظایف وزارت ارتباطات روی تأمین دسترسی‌های اساسی، ارائه راهکارهای مقابله با تحریم در لایه زیرساخت و تقویت توان مقابله با ابزارهای پالایش‌شکن متمرکز می‌شود.
گفت‌وگو با سایر سکوهای خارجی و فراهم کردن شرایط برای بازگشایی آنها نیز از جمله مسئولیت‌های وزارت ارتباطات در این مرحله خواهد بود. با این حال، محتوای مصوبه به‌تنهایی نشان‌دهنده تعیین زمان مشخصی برای رفع فیلتر این پلتفرم‌ها نیست و اجرای تعهدات مرتبط با هر مرحله در این پروسه اهمیت بالایی دارد.
به‌علاوه، نهادهای دیگری نیز در مرحله چهارم وظایفی بر عهده دارند؛ از جمله تدوین لایحه جرم‌انگاری عرضه و فروش ابزارهای حاکمیت‌گریز، تدوین و پیگیری تصویب قانون مالکیت فکری و جلوگیری از فرار مالیاتی درآمدهای حاصل از فعالیت‌های اقتصادی و محتوایی در سکوهای خارجی. هیئت وزیران، مجلس شورای اسلامی، وزارت امور اقتصادی و دارایی و قوه قضائیه از جمله نهادهایی هستند که در این زمینه دخالت دارند.
نقش وزارت ارتباطات در رفع فیلتر سکوهای خارجی
نقش وزارت ارتباطات در این مصوبه ۳۲ بندی تنها به اجرای مستقیم بندهای آن محدود نمی‌شود و در برخی موارد، این وزارتخانه به‌عنوان یک نهاد همکار فعالیت دارد.
برای مثال، ارائه خدمات الکترونیکی مرتبط با یارانه، کارت سوخت، پلیس و قوه قضائیه از طریق پیام‌رسان‌های داخلی منتخب، با همکاری وزارت ارتباطات و نهادهای ذی‌ربط پیش‌بینی شده است. این وزارتخانه همچنین در ارائه خدمات مربوط به تحریم‌شکن با بخش خصوصی همکاری خواهد کرد.
بدین ترتیب، ۱۵ وظیفه از ۳۲ بند مصوبه «تسهیل دسترسی به سکوهای خارجی و ارتقای حکمرانی قانونمند»، به‌طور مستقیم به عهده وزارت ارتباطات محول شده است. با این حال، رفع فیلتر یوتیوب، تلگرام و سایر پلتفرم‌های خارجی تنها به عملکرد این وزارتخانه وابسته نیست و فعالیت نهادهای دیگر و تحقق شروط تعیین شده در این مصوبه نیز در این روند حائز اهمیت است.