جنگ می‌تواند به‌طور هم‌زمان چندین عامل مؤثر بر کاهش تنوع زیستی را با شدت ویرانگر تحریک کند
به گزارش ایسنا، به نقل از روابط عمومی سازمان حفاظت محیط زیست، متن سخنرانی شینا انصاری، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در پنل تخصصی تحت عنوان تنوع زیستی و صلح؛ حفاظت از محیط زیست در زمان تعارضات نظامی، که با حضور نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان و مدیران نهادهای محیط زیستی ملل متحد برگزار گردید، به شرح ذیل است:
«بسم‌الله الرحمن الرحیم
عالی‌جنابان،
خانم‌ها و آقایان،
همکاران و صاحب‌نظران ارجمند،
موضوع این پنل، که به بررسی ارتباط میان تنوع زیستی و صلح می‌پردازد، از نظر من تنها یک مسئله اخلاقی یا سیاسی نیست؛ بلکه مسأله‌ای اساسی در زمینه حکمرانی محیط زیست، حقوق بین‌الملل و امنیت انسانی به حساب می‌آید.
در راستای کنوانسیون تنوع زیستی، ما بیشتر به عواملی نظیر تغییر کاربری اراضی، تخریب زی habitats، آلودگی، بهره‌برداری ناپایدار از منابع طبیعی و تغییرات اقلیمی به‌عنوان مهم‌ترین دلایل کاهش تنوع زیستی توجه می‌کنیم.
با این حال، نکته دیگری وجود دارد که باید به آن دقت بیشتری شود: تجزیه صلح و گرایش به مخاصمات مسلحانه.
جنگ توانایی فعال‌سازی هم‌زمان چندین عامل تخریب تنوع زیستی را به شدت ویرانگر دارد. پیامدهای آن شامل تخریب مستقیم زیستگاه‌ها، بروز آتش‌سوزی‌های وسیع، آلودگی خاک و آب، انتشار مواد خطرناک، جابه‌جایی جمعیت‌های انسانی، اختلال مدیریت در مناطق حفاظت‌شده و تضعیف ظرفیت‌های ملی برای نظارت و حفاظت از محیط زیست می‌شود.
جمهوری اسلامی ایران این واقعیت را تنها به صورت نظری بیان نمی‌کند، بلکه براساس تجربیات مستقیم خود در این زمینه صحبت می‌کند. ما در سال‌های اخیر، آثار این شرایط را به‌خوبی حس کرده‌ایم.
در برهه‌ای از جنگ دوازده‌روزه سال ۲۰۲۵، برخی از مناطق حفاظت‌شده ایران تحت تأثیر حملات و پیامدهای ناشی از درگیری‌ها قرار گرفتند.
براساس ارزیابی‌های انجام‌شده، سیزده منطقه حفاظت‌شده و هزاران هکتار از عرصه‌های طبیعی، به‌ویژه در دامنه‌های زاگرس آسیب‌هایی را متحمل شدند و با آتش‌سوزی‌ها مواجه گشتند.
اما ابعاد واقعی خسارت به‌مراتب فراتر از صرف تعداد هکتارهای سوخته یا ویران شده است.
خانم‌ها و آقایان،
در پی جنگ تجاوزکارانه اخیر از سوی ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، آسیب‌پذیری اکوسیستم‌های خلیج فارس در مواجهه با آلودگی‌های ناشی از آسیب‌دیدگی به تأسیسات نفت و گاز، آتش‌سوزی‌ها و انتشار آلاینده‌ها باری دیگر آشکار شد.
خلیج فارس، دریایی نیمه‌بسته و کم‌عمق با حساسیت زیست‌محیطی فوق‌العاده بالا به شمار می‌رود.
صخره‌های مرجانی، جنگل‌های حرا، زیستگاه‌های ساحلی و تنوع وسیع جانداران آبزی این دریا از نظر محیط زیستی ارزش فوق‌العاده‌ای دارند. ضمناً، این اکوسیستم‌ها با امنیت غذایی و معیشت میلیون‌ها نفر در مناطق اطراف ارتباط مستقیم دارند.
در این راستا، هیچ حادثه‌ای از آلودگی را نمی‌توان به‌تنهایی یک مسئله محلی قلمداد کرد.
آلاینده‌ها ممکن است به کمک جریان‌های دریایی منتقل شوند، به زنجیره غذایی وارد شده و بر زیستگاه‌هایی تأثیر بگذارند که فاصله زیادی با محل وقوع حادثه دارند.
از این منظر، محکوم کردن اقدامات تجاوزکارانه و پاسخگو کردن متجاوز باید فراتر از ابعاد متعارف صلح و امنیت بین‌المللی باشد.
امنیت بوم‌شناختی باید به‌عنوان یکی از اجزاء غیرقابل‌تفکیک امنیت منطقه‌ای پذیرفته شود.
خانم‌ها و آقایان،
یکی از درس‌های کلیدی که از تجربیات اخیر خود آموخته‌ایم، ضرورت تفکیک واضح‌تر میان خسارات به زیرساخت‌ها و خسارات به طبیعت است.
یک ساختمان ممکن است دوباره ساخته شود.
یک جاده می‌تواند بازسازی شود.
اما انقراض یک گونه، از دست رفتن یک جمعیت ژنتیکی خاص یا تخریب یک زیستگاه منحصربه‌فرد ممکن است بازگشت‌ناپذیر باشد.
بنابراین، باید ارزیابی پیامدهای ناشی از مخاصمات مسلحانه به‌گونه‌ای باشد که خسارات محیط زیستی به‌صورت مستقل، علمی و در یک بازه زمانی بلندمدت مورد بررسی قرار گیرد.
این نوع ارزیابی‌ها نباید تنها به میزان تخریب فیزیکی محدود گردد، بلکه باید شامل کاهش تنوع زیستی، تخریب زیستگاه‌ها، آسیب به خدمات اکوسیستمی، آلودگی خاک و آب و خسارات به منابع ژنتیکی نیز باشد.
جامعه جهانی باید سازوکارهای مؤثرتری را برای پایش، مستندسازی، ارزیابی و جبران خسارات زیست‌محیطی ناشی از مخاصمات نظامی ایجاد کند.
خانم‌ها و آقایان،
کشورهای غرب آسیا و جنوب غرب آسیا با فشارهای فزاینده زیست‌محیطی ازجمله تغییرات اقلیمی، کمبود آب، بیابان‌زایی، کاهش منابع طبیعی و افزایش فشار بر اکوسیستم‌ها مواجه‌اند؛ در حالی‌که هنوز با بحران‌های امنیتی مداوم دست و پنجه نرم می‌کنند.
در چنین شرایطی، جنگ می‌تواند عواقب بحران‌های محیط زیستی را تشدید کند و آسیب‌پذیری جوامع و اکوسیستم‌ها را تشدید بخشد.
از این رو، باید ارتباط میان تنوع زیستی، صلح و امنیت را به‌عنوان رابطه‌ای دوسویه در نظر گرفت.
صلح برای طبیعت حیاتی است و حفاظت مؤثر و مسئولانه از طبیعت نیز می‌تواند به تحکیم صلح کمک کند.
همکاری در زمینه‌های رودخانه‌های مشترک، تالاب‌ها، دریاها، گونه‌های مهاجر و منابع ژنتیکی می‌تواند فرصت‌های ارزشمندی برای گفت‌وگو، ایجاد اعتماد و توسعه همکاری میان کشورها ایجاد کند.
به‌نظر من، همین نقطه است که دیپلماسی محیط زیستی می‌تواند به ابزاری برای دیپلماسی صلح تبدیل شود.
باید در اجرای کنوانسیون تنوع زیستی به موضوع صلح و مخاصمات مسلحانه دقت بیشتری داشته باشیم.
علاوه بر این، باید حفاظت از تنوع زیستی در دوران مخاصمات مسلحانه را به‌عنوان بخشی از مسئولیت مشترک جامعه بین‌المللی به رسمیت بشناسیم.
خانم‌ها و آقایان،
در نهایت، اجازه بدهید پیام خود را در یک جمله به اختصار بیان کنم:
صلح فراتری از تنها نبود جنگ است؛ صلح اصل بنیادین برای فراهم آوردن امکان حفظ حیات می‌باشد.
و حفاظت از تنوع زیستی به معنای حفظ خودِ حیات است.
اگر به دنبال دستیابی به اهداف کنوانسیون تنوع زیستی هستیم، باید برای برقراری صلح نیز کوشش کنیم.
زیرا یک جنگ ممکن است در عرض چند روز یا چند هفته به‌پایان برسد، اما پیامدهای آن برای محیط زیست می‌تواند سال‌ها ادامه یابد.
از توجه شما نهایت سپاس را دارم.»
انتهای پیام