آموزش مدیریت مصرف آب و انرژی؛ دو دغدغه اصلی برای دانش‌آموزان
بر اساس گزارش ایسنا شینا انصاری در مراسم اختتامیه دومین رویداد علمی ـ آموزشی مربوط به کتاب «انسان و محیط زیست» که امروز در سازمان حفاظت محیط زیست برگزار شد، به تدریس کتاب مذکور در پایه یازدهم اشاره کرد و گفت: بسیار خوشحالیم که درس «انسان و محیط زیست» که همواره از دغدغه‌های ما بوده، در طول یک دهه اخیر به عنوان بخشی از کتب درسی پایه یازدهم معرفی شده و اکنون این کتاب در مجموعه دروس این پایه وجود دارد.
معاون رئیس‌جمهوری بر اهمیت ترویج آموزش‌های محیط زیستی در سنین کمتر تأکید کرد و گفت: در کنار این اقدام ارزشمند و با توجه به اهمیت فوق‌العاده آموزش‌های محیط زیستی، چه به‌صورت رسمی و چه غیررسمی، ضروری است که از سنین پایین‌تر آموزش کودکان را آغاز کنیم. در اسناد بالادستی و سیاست‌های کلی محیط زیست نیز بر توسعه سواد محیط زیستی تأکید شده است.
انصاری افزود: برای اینکه زندگی هماهنگ و همسو با محیط زیست به یک رفتار پایدار تبدیل شود، لازم است آموزش‌ها از سنین کمتر شروع شوند.
وی با اشاره به تلاش‌های انجام شده برای اجرایی کردن آموزش‌های کتاب «انسان و محیط زیست» خاطرنشان کرد: در پایه یازدهم تلاش می‌شود که آموزه‌های نظری به عرصه عمل و اجرا وارد شده و از طریق اقدام‌های عملی این مفاهیم برای دانش‌آموزان ملموس شوند تا به رفتار تبدیل گردند و این رفتارها به خانواده‌ها و جامعه تسری یابد. این اقدامات ارزشمند است.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با بیان خوشحالی از برگزاری دومین رویداد علمی ـ آموزشی کتاب «انسان و محیط زیست»، گفت: امروز از اینکه در اختتامیه رویدادی شرکت داریم که با وجود اینکه کشور در سالی بسیار دشوار و با دو جنگ تحمیلی ناجوانمردانه مواجه بوده، فعالیت‌هایی که باید در حوزه محیط زیست استمرار می‌یافت، متوقف نشده است، مسروریم.
وی ابراز داشت: به کمک وزارت آموزش و پرورش و با نگرش مثبت وزیر آموزش و پرورش و همکارانشان، تفاهم‌نامه میان سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت آموزش و پرورش به اجرا درآمد و با درک اهمیت و ضرورت آموزش‌های محیط زیستی، این فعالیت‌ها ادامه دارد.
انصاری در مورد آثار ارائه شده در این رویداد گفت: در برنامه و فعالیت‌هایی که حول کتاب انسان و محیط زیست و موضوعات مرتبط با آن شکل گرفته است، شاهد ابتکارات خلاقانه و نوآورانه دانش‌آموزان هستیم.
وی تصریح کرد: تداوم چنین برنامه‌هایی پیامی روشن دارد؛ این پیام به دشمنان ما می‌گوید با وجود شرایط دشوار کشور، ما فعالیت‌های مربوط به محیط زیست را متوقف نکرده‌ایم و به‌طور خاص آموزش محیط زیست به فرزندان این سرزمین ـ که وارثان ما هستند و باید از منابع طبیعی صیانت نمایند ـ بی‌وقفه ادامه دارد.
معاون رئیس‌جمهوری ابراز امیدواری کرد همکاری سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت آموزش و پرورش در این حوزه گسترش یابد و ادامه داد: امیدواریم نه‌تنها کتاب انسان و محیط زیست اثرگذاری و پویایی خود را حفظ کند بلکه شاهد اجرای برنامه‌های عملی و آموزشی در حوزه محیط زیست در مقاطع سنی و تحصیلی پایین‌تر نیز باشیم.
انصاری به موضوعات اولویت‌دار در آموزش دانش‌آموزان اشاره کرد و گفت: مدیریت مصرف آب یکی از این مباحث است، به‌ویژه با توجه به چالش‌هایی که کشور با آنها دست و پنجه نرم می‌کند. بهینه‌سازی مصرف آب و انرژی، به دلیل ناترازی در حوزه انرژی، از جمله آموزش‌هایی است که باید در نظام آموزش و پرورش به‌طور جدی پیگیری شود.
وی ادامه داد: مسائلی چون مدیریت و کاهش تولید پسماند، کاهش اتلاف غذا و تفکیک پسماند نیز باید مدنظر قرار گیرد. در عین حال، مصرف‌گرایی بیهوده نیز یکی دیگر از مسائلی است که متأسفانه در شبکه‌های اجتماعی ترویج می‌شود.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با تأکید بر بهره‌گیری از آموزه‌های فرهنگی و دینی برای اصلاح الگوی مصرف، تصریح کرد: اگر بتوانیم با اتکای به آموزه‌های فرهنگی و دینی خود که بر قناعت و پرهیز از اسراف تأکید دارند، این مفاهیم را به فرزندانمان منتقل کنیم به‌گونه‌ای که در رفتار آنان تحت تأثیر قرار گیرد، قطعاً قادر خواهیم بود مشکلات محیط زیستی ناشی از مصرف بی‌رویه انسان‌ها در عصر حاضر را کاهش دهیم.
آموزش به‌تنهایی موجب تغییر پایدار رفتارهای محیط‌زیستی نمی‌شود
هادی کیادلیری در مراسم اختتامیه دومین رویداد علمی ـ آموزشی کتاب «انسان و محیط زیست» که امروز در سازمان حفاظت محیط زیست برگزار گردید، بیان داشت: این همبستگی باید حول ارزش‌ها و اصول موجود در جامعه شکل گیرد. ما دارای ارزش‌های اخلاقی فراوانی در تمدن و فرهنگ ایرانی و دینی‌مان هستیم که می‌توانند به ما در حل مشکلات محیط زیستی یاری رسانند، اما متأسفانه در سال‌های اخیر کمتر به این ارزش‌ها توجه نشان داده‌ایم.
وی با اشاره به وضعیت محیط زیست کشور، ادامه داد: طبق یکی از شاخص‌های جهانی در سال ۲۰۲۲، ایران در میان ۱۸۰ کشور، رتبه ۱۳۳ را دارا بوده و در سال ۲۰۲۴ به رتبه ۱۱۳ تنزل یافته است که این نشان‌دهنده وضعیت نامناسبی است.
معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست به مفهوم «مرزهای زیستی» اشاره کرد و گفت: دانشمندان ۹ مرز زیستی را برای کره زمین مشخص کرده‌اند که نباید از آنها رد شد. متأسفانه به دلیل مصرف بیش از ظرفیت‌های زیستی، کشور ما از این مرزها عبور نموده که این معضل بسیار جدی است.
وی با تأکید بر لزوم تغییر نگرش نسبت به طبیعت، تصریح کرد: ایران کشوری است که مردم آن در طول تاریخ به طبیعت احترام گذاشته‌اند، اما آینده نمی‌تواند از امروز مستقل باشد. توجه و احترام به طبیعت نیازمند تغییر بنیادین نگرش و رویکرد از سوی ماست و اگر این تغییر صورت نگیرد، اقدامات ما در حد مسائل جاری و فرعی باقی خواهد ماند.
کیادلیری آموزش نسل‌های آینده را از راهکارهای اصلی برای تحقق این تغییر به شمار آورد و گفت: این دگرگونی‌ها تنها با آگاهی و آموزش نسل‌های آینده‌ساز، جوانان و کودکان ممکن است.
وی بیان داشت: مأموریت سازمان حفاظت محیط زیست جلوگیری از آسیب‌های بالقوه به محیط زیست است و حفاظت به معنای ممانعت از صدماتی است که می‌تواند به محیط زیست وارد آید، چرا که در صورت بروز این صدمات در مراحل بالفعل، جبران آنها بسیار دشوار خواهد بود.
معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: یکی از دلایل عمده نگرانی ما در برابر مشکلات محیط زیستی این است که ما اقدامات خود را پس از بروز مشکلات انجام داده‌ایم، در حالی که به خاطر محدودیت‌های محیط زیستی موجود، این رویکرد اصولاً نمی‌تواند موفقیت‌آمیز باشد.
کیادلیری به نقش عادت‌ها در رفتارهای محیط زیستی اشاره کرد و گفت: تغییر عادت‌ها به راحتی ممکن نیست.گاهی اوقات عادت‌ها از آگاهی قوی‌تر عمل می‌کنند. بنابراین اگر کودکی در سنین پایین به رفتاری عادت کند، تغییر آن در آینده به سادگی امکان‌پذیر نیست. از این رو، آموزش رفتارهای محیط زیستی در دوران کودکی و تحصیلی بسیار حائز اهمیت است.
وی هم‌چنین خاطرنشان کرد: تجربیات برنامه‌های محیط زیستی نشان می‌دهد که اگرچه آموزش و افزایش آگاهی یکی از ارکان حفاظت از محیط زیست به شمار می‌رود، اما لزوماً منجر به تغییر رفتارهای پایدار در جامعه نخواهد شد.
کیادلیری افزود: انسان‌ها تنها بر اساس دانستن درستی یا نادرستی یک رفتار عمل نمی‌کنند، بلکه هزینه و فایده، سهولت انجام رفتار، پیامدهای ناشی از آن، بازخورد اجتماعی و انگیزه‌های درونی نیز در انتخاب رفتارهای انسان تأثیرگذار هستند.
وی مثالی بیان کرد: ممکن است فردی بداند که نباید در طبیعت زباله یا پلاستیک بیندازد، اما اگر رها کردن زباله برای او آسان و بدون هزینه باشد و در مقابل، جمع‌آوری و انتقال آن هیچ منفعت یا بازخوردی برای وی نداشته باشد، صرف افزایش آگاهی نمی‌تواند رفتار او را در مقیاس وسیع و پایدار تغییر دهد. بنابراین، سیاست‌ها باید از «آموزش رفتار» به سمت «طراحی معادله رفتار» تغییر جهت دهند و در این راستا، چهار محور اصلی باید درنظر گرفته شوند.
معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست، نخستین محور را «آموزش» دانسته و بیان کرد: آموزش باید به ایجاد انگیزه، دانش و رویکرد لازم برای شناخت رفتار صحیح و چرایی انجام آن منجر شود. این همان چیزی است که امروز در حال انجام آن هستیم، اما اگر در همین سطح باقی بمانیم، به تغییر رفتار جامعه نخواهیم رسید.
کیادلیری دومین محور را فراهم‌آوری زیرساخت‌ها تعیین کرده و اضافه کرد: باید تصویری از رفتار مطلوب ایجاد کرد و زیرساخت‌ها، خدمات و شرایطی فراهم شود که انجام رفتار صحیح آسان‌تر و با هزینه کمتری امکان‌پذیر باشد.
وی سومین محور را ایجاد مشوق و بازخورد مثبت عنوان کرد و گفت: باید سازوکارهایی طراحی شود که رفتارهای مطلوب برای افراد، منفعت، اعتبار، رضایت و بازخورد اجتماعی را همراه داشته باشد.
معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست خاطرنشان کرد: «محور چهارم نیز ایجاد هزینه برای رفتارهای مخرب به کمک ابزارهای قانونی است. این موارد باید به‌طور همزمان در کنار هم قرار گیرند تا بتوان از آموزش رفتار به سمت طراحی یک سیستم مؤثر برای تغییر رفتار پیش رفت.»
کیادلیری در پایان ضمن ابراز امیدواری، گفت: با ایجاد این «معادله رفتار» و همکاری میان نهادهای مختلف، شرایط لازم برای دستیابی به نتایج مطلوب در تأمین حفاظت از محیط زیست فراهم گردد.
انتهای پیام