آیا نتانیاهوهای جدید در راهند؟
فرارو- سیاستمداران اسرائیلی که در پی جانشینی نتانیاهو هستند. نگاهی به رهبران اصلی اپوزیسیون اسرائیل، احزاب آن‌ها و مواضعی که عمدتاً در قبال غزه و سایر جنگ‌ها میان آن‌ها مشترک است؛ در آستانه انتخابات ۲۷ اکتبر.
به گزارش فرارو به نقل از الجزیره، در ۲۶ سپتامبر، پنج تن از چهره‌های برجسته‌ی جریانِ به‌اصطلاح «اپوزیسیون صهیونیستی» در اسرائیل، با هدف کنار زدن بنیامین نتانیاهو در انتخابات ۲۷ اکتبر، یک «پیمان‌عدم تعرض» امضا کردند.
در این نشست که در خانه‌ی یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون، در تل‌آویو برگزار شد، افراد زیر حضور داشتند: نفتالی بنت (نخست‌وزیر پیشین و رهبر حزب «بی‌یاحاد»)، گادی آیزنکوت (رئیس پیشین ستاد کل ارتش و رهبر حزب جدید «یاشار»)، یائیر گولان (رهبر حزب «دموکرات‌ها») و آویگدور لیبرمن (رئیس حزب «یسرائیل بیتینو»).
در بیانیه اصول منتشر شده پس از جلسه چند ساعته، رهبران گفتند: «علیرغم اختلافات ایدئولوژیک بین ما، تشکیل یک دولت صهیونیستی و دولتمرد که به ترمیم و بازسازی متعهد باشد، هدف اصلی مشترک ماست.»
با این حال، اینکه این پیمان تا چه مدت ممکن است دوام بیاورد لیبرمن پیش از این آیزنکوت، نامزد پیشتاز، را به تلاش برای توافق با نتانیاهو متهم کرده است اینکه تغییر در ماهیت و همچنین سبک ارائه شده توسط آن‌ها چقدر معنادار خواهد بود، و اینکه کدام یک از آن‌ها ممکن است رهبری ائتلاف آینده را بر عهده بگیرد، همچنان محل سوال است.
به‌جز گولان، همگی رویکردی اساساً راست‌گرایانه نسبت به چالش‌های اسرائیل دارند. هیچ‌یک از آن‌ها متعهد به تشکیل کشور فلسطین نیستند؛ تنها دموکرات‌ها به آن به چشم هدفی دور و نامشخص اشاره می‌کنند. هیچ‌کدام از جمله خودِ گولان نمی‌پذیرند که جنگ اسرائیل در غزه مصداق «نسل‌کشی» است، یا اینکه اسرائیل با کشتن بیش از ۷۴ هزار نفر در آنجا مرتکب جنایات جنگی شده است. همچنین، هیچ‌یک اقدامات نظامی اسرائیل علیه لبنان، سوریه، یمن، قطر و ایران را زیر سؤال نبرده‌اند؛ بلکه انتقادهایشان عمدتاً متوجه این نکته است که چگونه این اقدامات باعث شده تا تصویری منفی از اسرائیل در سطح بین‌المللی شکل بگیرد.
آرون برگمن، تحلیلگر اسرائیلی و عضو ارشد هیئت علمی در «کینگز کالج لندن» می‌گوید: «نیروهای مسلط در جریان اپوزیسیون، نظیر بنت، لیبرمن یا آیزنکوت، نماینده سیاست‌های جناح راست هستند. آن‌ها حاضر نیستند به مسئله اصلی و بنیادینی بپردازند که در کانون همه مسائل قرار دارد: مسئله فلسطین و آرمان فلسطینیان برای کسب استقلال.» او این افراد را به نتانیاهو شبیه می‌داند، با این تفاوت که آن‌ها با اتهامات فساد و حمایت چهره‌های راست افراطی همچون ایتامار بن‌گویر (وزیر امنیت داخلی) و بزالل اسموتریچ (وزیر دارایی) مواجه نیستند. او می‌افزاید: «اسرائیل در مجموع، جامعه‌ای راست‌گراست.»
بنابراین، چهره‌های اصلی اپوزیسیون چه کسانی هستند و احزاب آن‌ها چه دیدگاه‌ها و مواضعی دارند؟
گادی آیزنکوت – یشار
آیزنکوت که ابداع «دکترین ضاحیه» در سال ۲۰۰۸ به او نسبت داده می‌شود راهبردی مبتنی بر به‌کارگیری «نیروی نامتناسب» و تخریب گسترده زیرساخت‌های غیرنظامی در برابر گروه‌هایی همچون حزب‌الله و حماس از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹ ریاست ستاد کل ارتش اسرائیل را بر عهده داشت.
این چهره ۶۶ساله در سال ۲۰۲۲ با پیوستن به ائتلاف «اتحاد ملی» به رهبری بنی گانتز، وزیر دفاع پیشین، وارد عرصه سیاست شد و پس از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به رهبری حماس در جنوب اسرائیل، به کابینه جنگی که توسط نتانیاهو تشکیل شده بود، راه یافت. در دسامبر همان سال، پسر ۲۵ ساله‌اش «گال» و دو تن از برادرزاده‌هایش در جریان مشارکت در جنگ غزه کشته شدند؛ تلفاتی که به گفته تحلیلگران، موجب ایجاد پیوندی میان او و آن بخش از رأی‌دهندگانی شده است که خود را زخم‌خورده از جنگ می‌دانند.
در ژوئن ۲۰۲۴، او به همراه گانتس از کابینه جنگ کناره‌گیری کرد و نتانیاهو را به نداشتن راهبردی برای پایان دادن به جنگ متهم نمود. یک سال بعد، آیزنکوت حزب میانه‌روی «یاشار» (به معنای راست‌کردار/صادق) را تأسیس کرد که خواستار تشکیل دولتی حرفه‌ای، خدمت نظامی برای همه – از جمله یهودیان اولترا-ارتدوکس – و تشکیل یک کمیسیون تحقیق دولتی برای بررسی ناکامی‌های پیش از هفتم اکتبر است.
اگرچه او در بسیاری از مواضع سیاست خارجی اسرائیل رویکردی به‌شدت مبهم دارد، اما نسبت به اتکای دولت به ایالات متحده برای دستیابی به اهداف جنگی‌اش انتقاد کرده است؛ هرچند خودِ آن اهداف را زیر سؤال نمی‌برد. در ماه ژوئن، او مذاکرات با میانجی‌گری واشنگتن با تهران که واشنگتن به همراه اسرائیل برای پایان دادن به جنگ علیه ایران آغاز کرده بود را به عنوان «توافقی که دور از اینجا و دور از منافع اسرائیل در حال شکل‌گیری است» توصیف کرد. در همان ماه، او همچنین به شدت به محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی ایالات متحده بر آزادی عمل اسرائیل در لبنان اعتراض کرد.
آیزنکوت مشارکت دادن «فهرست متحد عربی» (یا همان حزب «رعم») در ائتلاف پس از انتخابات را رد کرده است. او در مصاحبه‌ای با شبکه ۱۲ در تاریخ ۲۶ سپتامبر گفت که هیچ‌یک از احزاب عربی شرایط او، از جمله به رسمیت شناختن اسرائیل به عنوان یک «دولت یهودی» را نخواهند پذیرفت.
نفتالی بنت، یائیر لاپید – «بی‌یاحاد»
«بی‌یاحاد» (به‌معنای «با هم») نام فهرست مشترکی است که در آوریل ۲۰۲۶ توسط نخست‌وزیران پیشین، نفتالی بنت و یائیر لاپید، اعلام شد؛ کسانی که در فاصله میان دولت‌های نتانیاهو، در مجموع به مدت ۱۸ ماه (در سال‌های ۲۰۲۱-۲۰۲۲) در مقام نخست‌وزیری خدمت کردند.
بنت، ۵۴ساله و از حامیان قدیمی شهرک‌سازی‌های غیرقانونی در کرانه باختری، در صدر فهرست قرار دارد و لاپید، بنیانگذار ۶۲ساله حزب میانه‌رو یش آتید، در جایگاه دوم قرار دارد.
لاپید شریک خود را «یک سیاستمدار راست‌گرا، اما صادق» نامیده است. هیچ‌کدام از آن‌ها حل مناقشه اسرائیل و فلسطین را در اولویت قرار نداده و از تشکیل یک کشور فلسطینی حمایت نکرده‌اند. اگرچه ائتلاف ۲۰۲۱ آن‌ها شامل رئام بود، بنت اذعان کرده است که این یک وعده انتخاباتی را نقض کرده است.
لاپید یکی از صریح‌ترین منتقدان اسرائیل در مورد چگونگی برداشت بین‌المللی از نسل‌کشی و حملات متعدد آن به همسایگانش بوده است، در حالی که به ندرت منطق پشت این اقدامات را زیر سوال می‌برد. در مقابل، بنت در دیدگاه‌های جنگ‌طلبانه خود صریح‌تر است. او که از حامیان سرسخت جنگ این کشور علیه ایران بود، همچنین به ارتش و سرویس‌های امنیتی اسرائیل به خاطر حمله سپتامبر ۲۰۲۵ به دوحه، پایتخت قطر، که رهبران ارشد حماس را در حالی که برای بررسی پیشنهاد آتش‌بس غزه که توسط ایالات متحده ارائه شده بود، ملاقات می‌کردند، هدف قرار داد، تبریک گفت. یک مقام امنیتی قطری در این حمله کشته شد که محکومیت‌هایی را از سراسر منطقه و فراتر از آن به دنبال داشت.
آن‌ها اکنون به دنبال دولتی هستند که صرفاً از احزاب صهیونیستی تشکیل شده باشد و همچنین اتکا به احزاب عربی را رد می‌کنند.
آویگدور لیبرمن – اسرائیل بیتنو
لیبرمنِ ۶۸ ساله، که تندروترین صدا در حلقه نزدیکان لاپید محسوب می‌شود، حزب «اسرائیل بیتنو» (اسرائیل خانه ما) را در سال ۱۹۹۹ با هدف نمایندگی مهاجران روس‌زبانِ متمایل به راست تأسیس کرد.
لیبرمن که زمانی تحت حمایت نتانیاهو بود، اکنون هرگونه همکاری در دولت او یا پیوستن به ائتلافی را که شامل یهودیان فوق‌ارتدوکس (حریدی‌ها) باشد یا به احزاب عربی (که او آن‌ها را ضدصهیونیست می‌خواند) متکی باشد، رد کرده است. او همچنین با تشکیل دولت اقلیت مخالفت کرده؛ موضعی که گفته می‌شود او را به مانعی اصلی بر سر راه نامزدی آیزنکوت برای تصدی مقام نخست‌وزیری از سوی این بلوک سیاسی تبدیل کرده است.
در نوامبر ۲۰۲۳، لیبرمن ادعای سال ۲۰۱۸ خود را که در زمان تصدی وزارت دفاع مطرح کرده بود تکرار کرد و ادعا کرد: «هیچ بی‌گناهی در غزه وجود ندارد.» در ماه فوریه، او از گذرگاه «کرم ابوسالم» (که اسرائیلی‌ها آن را «کرم شالوم» می‌نامند) بازدید کرد و دولت نتانیاهو را متهم ساخت که با اجازه دادن به ورود حداقلِ کمک‌های بشردوستانه به غزه، در واقع به حماس کمک مالی می‌کند.
رهبر حزب اسرائیل بیتنو همواره از نسل‌کشی اسرائیل و اقدامات نظامی متعاقب آن حمایت کرده است. در سپتامبر ۲۰۲۵، او نیز همچون دیگر سیاستمداران اسرائیلی، از نتانیاهو به خاطر عذرخواهی از دوحه انتقاد کرد؛ عذرخواهی‌ای که نتانیاهو تحت فشار دولت ترامپ و به دلیل حمله صورت‌گرفته در همان ماه، ناچار به انجام آن شده بود. لیبرمن گفت که این عذرخواهی باید خطاب به افکار عمومی اسرائیل مطرح می‌شد. او همچنین با هرگونه خویشتنداری در جریان تهاجم به لبنان مخالفت کرد و در ماه مارس به روزنامه «جروزالم پست» گفت: «اگر باز هم به سراغ یک عملیات محدود برویم، چند مانور در نزدیکی مرز انجام دهیم و شاید درباره ایجاد یک منطقه امنیتی صحبت کنیم، این کار جنون محض است.»
شایِل بن‌افرایم، تحلیلگر اسرائیلی در مؤسسه «اطلس گلوبال استراتژیز»، می‌گوید: «جای لیبرمن در این بلوک سیاسی نیست.» به باور او، انگیزه اصلی لیبرمن، نفرت از نتانیاهو است.
با این حال، بن‌افرایم خاطرنشان می‌کند که لیبرمن «پایگاه هواداران وفاداری دارد و نیرویی تعیین‌کننده در سیاست اسرائیل به شمار می‌رود.» اگرچه بدنه اصلی رأی‌دهندگان او را مهاجرانِ برخاسته از اتحاد جماهیر شوروی سابق تشکیل می‌دهند، اما او به واسطه استقلالی که از خود نشان داده، توانسته است اعتماد طیف گسترده‌تری را نیز جلب کند.
ناظران می‌گویند او احتمالاً می‌تواند به بلوک راست‌گرای نتانیاهو بازگردد.
یائیر گولان – حزب دموکرات‌ها
گولان که تنها رهبر حاضر در میزِ لاپید از جناح چپ صهیونیستی است و تنها کسی به شمار می‌رود که برای همکاری با احزاب فلسطینی آمادگی دارد، رهبری حزب «دموکرات‌ها» را بر عهده دارد؛ حزبی لیبرال که در سال ۲۰۲۴ از ادغام حزب کارگر و حزب سکولار و سوسیال‌دموکرات «مرتس» تشکیل شد.
گولانِ ۶۴ ساله، که سرلشکر بازنشسته و معاون پیشین رئیس ستاد کل ارتش است، به دلیل اقدامش در جریان حمله سال ۲۰۲۳ به رهبری حماس که طی آن به سمت جنوب (مناطق درگیر) رفت و به دفع حمله کمک کرد در داخل اسرائیل مورد تحسین قرار گرفت.
در میان طیف گسترده مخالفان نتانیاهو، گولان تنها کسی است که از اهداف جنگی دولت انتقاد می‌کند؛ او استدلال می‌کند که دستاوردهای نظامی، به دلیل فقدان یک راهبرد منسجم دیپلماتیک و سیاسی، در حال هدر رفتن هستند.
در مه ۲۰۲۵، در حالی که دو سال از نسل‌کشی در غزه می‌گذشت، گولان با بیان این جمله در یک کنفرانس خبری که «یک کشور عاقل، کشتن نوزادان را به عنوان سرگرمی انجام نمی‌دهد»، جنجال‌ساز شد. او وزرای کابینه را متهم کرد که از گرسنگی دادن به کودکان فلسطینی در این منطقه، ابراز خوشحالی می‌کنند. او بعدها، پس از انتقادات گسترده در اسرائیل، از این اظهارات عقب‌نشینی کرد. در ماه اکتبر، او ضمن تمجید از دستاوردهای جنگ ۱۲ روزه سال قبل علیه ایران، به اعضای حزبش گفت که ترور رهبر ایران، در آغاز آن درگیری، یک «اشتباه» بوده است.
با وجود آمادگی‌اش برای همکاری با احزاب فلسطینی، گولان در ماه سپتامبر از رد صلاحیت «سامی ابوشحاده»، رهبر حزب عربی «بلد» که به خاطر مقاله‌ای درباره وقایع ۷ اکتبر صورت گرفت حمایت کرد. این موضع‌گیری او با انتقاد «فهرست مشترک» (ائتلافی متشکل از احزاب عربیِ «حداش»، «تعال» و «بلد») و همچنین برخی تحلیلگران مواجه شد.
روی زور، متخصص سیاست اسرائیل در دانشگاه اسکس، می‌گوید با وجود تفاوت‌های ایدئولوژیک میان گولان و لیبرمن در مسائل امنیتی و مناقشات، «هیچ ائتلاف پیروزی‌بخشی بدون حضور این دو نفر شکل نخواهد گرفت». او می‌افزاید که نگرانی‌ها درباره احتمال بروز درگیری میان این دو، در واقع نادیده گرفتن اصل ماجراست؛ چرا که هر دو مخالف نتانیاهو هستند، از سکولاریزاسیون (عرفی‌سازی) حمایت می‌کنند و به‌شدت با معافیت یهودیان ارتدوکس افراطی (حریدی‌ها) از خدمت سربازی مخالف‌اند.