در هر مرحله، مقام‌ها امیدوار بودند که این اصلاحات به کاهش مشکلات ترافیک و آلودگی هوا بینجامد، اما این دو معضل همچنان ادامه یافت و طرح زوج و فرد که از سال ۱۳۸۴ به مرحله اجرایی درآمد، نتوانست مشکلات را حل کند. در دوران شهرداری محمدباقر قالیباف، طرح LEZ به‌عنوان یک رویکرد جدید در مدیریت ترافیک ارائه شد.
بعد از کشمکش‌های متعددی، فاز نخست LEZ در مهر ۱۳۹۵ به اجرا درآمد و فاز دوم آن نیز در آبان ۱۳۹۷، یعنی یک سال پس از اتمام دوره چهارم شورای شهر و تغییر شهردار، به مرحله عمل درآمد. با این همه، قسمت اصلی این طرح که به‌صورت واقعی اجرا شد، کنترل معاینه فنی خودروها بود. در حال حاضر، طبق آخرین اخبار، طرح جدید ترافیک تهران به مراحل اجرایی نزدیک شده و قرار است نحوه محاسبه عوارض تغییر کند؛ به‌طوری که عوارض به‌صورت مقیاس متغیر و بر اساس میزان پیمایش هر خودرو محاسبه گردد.
جزئیات اصلاح عوارض طرح ترافیک تهران
در سال‌های اخیر، طرح ترافیک تهران چندین بار دستخوش تغییر شده و اکنون بازنگری دیگری در روش اجرای آن در حال بررسی است. محور اصلی این تغییر نیز فاصله گرفتن از محاسبه عوارض فقط بر اساس ورود و خروج خودروها از محدوده طرح و متمرکز شدن بر میزان استفاده واقعی از معابر زیر پوشش این محدوده است. به این ترتیب، خودرویی که مسافت بیشتری در این محدودیت طی می‌کند، باید عوارض بیشتری را بپردازد.
در سال ۱۳۹۸، «طرح کنترل آلودگی هوا»، جایگزین شیوه سابق محدوده زوج و فرد شد و محدودیت ورود خودروها بر اساس وضعیت زوج یا فرد بودن پلاک آن‌ها از دستور کار خارج شد. معاون وقت حمل‌ونقل و ترافیک شهر تهران، در توضیح این تصمیم اعلام کرده بود که تحقیقات تطبیقی نشان داده است طرح زوج و فرد کارآیی لازم را از دست داده است.
طبق مدل جدید، تمامی خودروها، بدون توجه به اینکه پلاک آن‌ها زوج یا فرد است، مجازند در هر فصل ۲۰ روز در محدوده مذکور تردد نمایند. اگر میزان تردد یک خودرو فراتر از این مجوز باشد، مالک آن موظف است معادل نصف عوارض طرح ترافیک برای روزهای اضافی بپردازد. این تغییر از ابتدای تیر ۱۳۹۸ اجرایی شد و انتظار می‌رفت به کاهش ترافیک و آلودگی هوای تهران کمک کند. با این حال، بررسی‌های اولیه نشان‌دهنده تأثیر کم آن بر آلودگی هوا بود.
آغاز بررسی شیوه‌ای نوین در سال ۱۴۰۲
در دوره کنونی مدیریت شهری، بار دیگر بحث تغییر روش اجرای طرح ترافیک در دستور کار قرار گرفت. در سال ۱۴۰۲ اعلام شد که شهرداری تهران بر اساس مصوبه شورای ترافیک، اقدام به بررسی یک مدل نوین برای مدیریت محدوده طرح ترافیک کرده است. در این مدل، عوارض روزانه بر اساس یک معیار واحد تعیین نخواهد شد و عواملی چون طول سفر، مدت زمان، شدت ترافیک و وضعیت آلودگی هوا در محاسبه آن دخالت خواهند داشت.
به نقل از تسنیم، این روش به‌عنوان یک نسل جدید در مدیریت طرح ترافیک به‌شمار می‌آید و میزان آلایندگی خودرو نیز در تعیین هزینه آن تأثیرگذار خواهد بود. به عبارتی ساده، خودرویی که بیشتر آلایندگی تولید می‌کند، باید عوارض بیشتری بپردازد. در این راستا، طرح جدید تا حدی شبیه ایده طرح LEZ است؛ طرحی که در زمان شهرداری محمدباقر قالیباف ارائه شد و هدفش دسته‌بندی خودروها بر اساس میزان پاکی یا آلایندگی آن‌ها بود.
تفاوت اساسی در اینجاست که در طرح LEZ، تمرکز کانونی بر میزان آلایندگی خودروها بود که به‌تنهایی برای سنجش نحوه استفاده از محدوده طرح کافی نیست. مقدار پیمایش خودرو در سطح شهر نیز ارزشمند است. با مدل فعلی محاسبه عوارض، ممکن است خودرویی پس از ورود به محدوده طرح، ساعت‌ها در مکان خاصی پارک بماند، در حالی که خودرو دیگری به‌صورت مداوم در محدوده تردد نماید، اما عوارض آن‌ها بر اساس میزان مسافت طی‌شده سنجیده نشود.
عوارض شناور بر مبنای پیمایش، زمان و مکان
در روش مورد لحاظ، عوارض طرح ترافیک تهران با در نظر گرفتن مجموعه‌ای از این معیارها به‌طور شناور تعیین خواهد شد. علاوه بر میزان پیمایش و ویژگی‌های سفر، زمان و محل تردد نیز در تعیین نرخ اهمیت خواهند داشت. بدین ترتیب، تردد در معابری که با ازدحام یا آلودگی بیشتری مواجه هستند، می‌تواند عوارض بالاتری را به همراه داشته باشد.
پوریا علیمردانی، مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران پیش‌تر اعلام کرده بود که هدف شهرداری، تغییر مدل طرح ترافیک به گونه‌ای است که شهروندان بر اساس مسافتی که در محدوده طرح طی می‌کنند، هزینه‌ای را بپردازند.
اجرای طرح در انتظار تکمیل دوربین‌های محدوده مرکزی
مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران بیان کرد که امسال مطالعات جامع و جدیدی در دانشگاه برای بازنگری در ساختار کلی طرح ترافیک تهران در حال انجام است. به گفته او، مطالعات قبلی نشان داده که می‌بایست تعداد دفعات تردد و میزان استفاده از محدوده طرح بیشتر مورد توجه قرار گیرد از این رو، اقدامات زیرساختی ضروری برای اجرای تغییرات نیز امسال در دست اقدام است.
وی همچنین خاطرنشان کرد که دوربین‌های مورد نیاز برای محدوده مرکزی شهر طراحی و برای اجرا برنامه‌ریزی شده‌اند. علیمردانی افزود که محدوده فعلی طرح ترافیک بدون تغییر باقی خواهد ماند و بعد از دریافت دوربین‌ها، تعداد آن‌ها در محدوده مرکزی افزایش خواهد یافت.
براساس مصوبه شورا، برای تکمیل زیرساخت‌ها، به حدود ۲۵۰ دوربین دیگر نیاز است و اقدامات مربوط به تأمین آن‌ها همچنان ادامه دارد. مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران اعلام کرد که اجرای روش جدید به تأمین و نصب این دوربین‌ها متکی است و پیش‌بینی می‌شود این شرایط احتمالاً در سال آینده فراهم گردد.