چرا اعتراضات در فرانسه گسترش یافت؟
فرارو- افزایش هزینه‌های زندگی، تنزل قدرت خرید و نارضایتی از کیفیت خدمات عمومی خیابان‌های فرانسه را به بستر اعتراضاتی فراگیر تبدیل کرده است؛ اعتراضاتی که با دستگیری بیش از ۱۸۰۰ نفر و درگیری میان معترضان و نیروی پلیس همراه شد و همچنین نارضایتی مشابهی را در ایتالیا و بلژیک برجسته کرد.
به گزارش فرارو، در همین حین، دونالد ترامپ با متهم کردن مهاجران به تخریب اوضاع فرانسه، بر تنش‌های موجود درباره مهاجرت و هویت اجتماعی اروپا افزوده است.
افزایش قیمتها و دگرگونی کیفیت زندگی؛ اصول نارضایتی
اعتراضات اخیر در فرانسه در شرایطی آغاز شده که بخش‌های زیادی از جامعه با افزایش قیمتها، فشار اقتصادی بر خانوارها و دشواری‌های دسترسی به خدمات عمومی مواجه هستند. معترضان به بالارفتن هزینه سوخت و حمل‌ونقل، ناکارآمدی نظام آموزشی، نگرانی‌های آینده شغلی جوانان و کاهش توان مالی بازنشستگان معترض هستند. برای بسیاری، درآمدهای کنونی دیگر برای تأمین هزینه‌های ضروری زندگی کافی نیست.
یکی از معترضان در پاریس با اشاره به قیمت سوخت و هزینه‌های رفت‌وآمد بیان کرد که زندگی در فرانسه هر روز سخت‌تر می‌شود و کارگران، دانشجویان و خانواده‌ها برای ایجاد تغییرات به خیابان آمده‌اند. فرد دیگری نیز تأکید کرد که حتی با درآمد ماهانه دو هزار یورو نیز نمی‌توان یک زندگی آبرومندانه را تأمین کرد.
مسائل آموزشی نیز به‌عنوان یکی از محورهای نارضایتی مطرح شده است. برخی از معترضان از محدودیت ظرفیت دانشگاه‌ها و دشواری‌های ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر انتقاد دارند. به غیر از این مسائل، اعتراضات به خشونت پلیس، تبعیض نژادی و اسلام‌هراسی نیز در میان خواسته‌ها به چشم می‌خورد.
گروهی از معترضان، از جمله دانش‌آموزان و دانشجویان، خواستار افزایش منابع آموزشی و ایجاد شرایط مناسب‌تری برای تحصیل هستند. کارگران نیز بر لزوم داشتن درآمد کافی برای زندگی تأکید دارند و بازنشستگان می‌خواهند که مستمری‌های آنان قادر به تأمین نیازهای اولیه زندگی باشد. از دیدگاه این گروه‌ها، در کشوری که از منابع مالی خوبی برخوردار است، نباید شهروندان مجبور به انتخاب میان تهیه غذا و دریافت خدمات درمانی باشند.
بازداشت‌ها و درگیری‌ها؛ دولت در مقابل چالش جدی
وزیر کشور فرانسه از دستگیری بیش از ۱۸۰۰ نفر در جریان این اعتراضات خبر داده است. شهر پاریس به همراه دیگر نقاط کشور شاهد درگیری‌ها، تخریب اموال عمومی و خصوصی و غارت فروشگاه‌ها بوده که نگرانی‌ها از افزایش خشونت را تشدید کرده است.
امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، اعلام کرده که افرادی که در خرابکاری و غارت شرکت داشته‌اند، شناسایی و محاکمه خواهند شد. او همچنین بر نیاز به مقابله با افرادی تأکید کرد که به باور او، به دنبال ایجاد آشوب و تضعیف نهادهای دولتی هستند. با این حال، اعتراضات تنها به تخریب و درگیری محدود نمی‌شود و برخی از شرکت‌کنندگان از روش‌های برخورد نیروهای پلیس و استفاده از گلوله‌های پلاستیکی شکایت دارند. یک معترض بیان کرده که در آغاز تجمع، از ناحیه پا هدف گلوله پلاستیکی قرار گرفته و به همین دلیل در راه رفتن دچار مشکل شده است.
حسان القبی، پژوهشگر اقتصاد سیاسی در دانشگاه‌های فرانسه، بر این باور است که افزایش خشونت از سمت هر دو طرف، وضعیت را پیچیده‌تر کرده است. او ضمن محکوم کردن تخریب و غارت، بر حق دولت برای استفاده از نیروهای پلیس جهت حفظ نظم عمومی تأکید کرد، اما استفاده از زور باید مورد توجه قرار گیرد. به گفته او، برخی از افراد شرکت‌کننده در تجمع‌ها لزوماً با خواسته‌های اجتماعی دانش‌آموزان، دانشجویان، اتحادیه‌های کارگری و احزاب سیاسی رابطه مستقیم ندارند و همچنین گروه‌هایی نیز از وضعیت ناآرامی برای ارتکاب جرم استفاده می‌کنند. این شرایط، تمایز میان اعتراض مسالمت‌آمیز و رفتارهای خشونت‌آمیز را به یکی از چالشهای اصلی دولت تبدیل کرده است.
از پاریس تا بروکسل؛ موج اعتراضات در اروپا
نارضایتی ناشی از افزایش هزینه‌ها به فرانسه محدود نمی‌شود. در ایتالیا، نیروهای پلیس برای متفرق کردن معترضان در شهرهای میلان و بولونیا از گاز اشک‌آور و ماشین‌های آب‌پاش استفاده کردند و عده‌ای نیز بازداشت شدند. نیروهای پلیس در بروکسل و لایپزیگ نیز برای فراری دادن تجمع‌کنندگان از گاز اشک‌آور بهره بردند و نزدیک به ده نفر را به اتهام بر هم زدن نظم عمومی دستگیر کردند.
این تحولات نشان از آن دارد که افزایش هزینه‌های زندگی و نگرانی‌های اقتصادی در چندین کشور اروپایی به یک مسئله سیاسی و اجتماعی تبدیل گردیده است. با این حال، شباهت در خواسته‌های اقتصادی دلیلی بر یکسانی عوامل اعتراضات یا وجود یک حرکت هماهنگ در سرتاسر اروپا نیست. شرایط داخلی هر کشور، سیاست‌های دولتی و اوضاع اجتماعی می‌تواند در شکل‌گیری و گسترش ناآرامی‌ها نقش متفاوتی ایفا کند.
ترامپ و مهاجرت؛ تبدیل بحران اقتصادی به مناقشه هویتی
دونالد ترامپ با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال»، به ناآرامی‌های فرانسه واکنش نشان داد. او ادعا کرد که کشور فرانسه در حال سوختن است و مهاجران به‌سرعت آن را ویران کرده‌اند؛ سپس از مقامات فرانسوی خواست تا پیش از آنکه دیر شود، مرزهای کشور را ببندند.
این اظهارات، بحران اقتصادی و اعتراضات اجتماعی در فرانسه را به موضوع جنجالی مهاجرت مرتبط می‌کند. حسان القبی، پژوهشگر اقتصاد سیاسی در دانشگاه‌های فرانسه در ارزیابی این موضوع یادآور شده که برخی از افرادی که در تخریب‌ها نقش داشته‌اند، از مناطق مهاجرنشین آمده‌اند؛ با این وجود، تأکید کرد که بسیاری از آنها ممکن است شهروندان فرانسوی و از نسل‌های بعدی مهاجران باشند. به گفته این پژوهشگر، نابرابری میان محله‌های مرفه و مناطق حاشیه‌ای یکی از مشکلاتی است که سال‌هاست بدون راه‌حل باقی‌مانده است. او بر این باور است که نمی‌توان مسائل مربوط به مهاجرت را جدا از محرومیت اجتماعی، تبعیض و نابرابری بین مناطق شهری بررسی کرد. در این راستا، نسبت دادن همه ناآرامی‌ها به مهاجران، پیچیدگی ریشه‌های اجتماعی بحران را نادیده می‌گیرد.
مکرون در چالش حفظ نظم و پاسخ به خواسته‌های عمومی
اکنون دولت فرانسه با دو الزام همزمان مواجه است: مقابله با خشونت و تخریب از یک سو و پاسخ به نیازهای اقتصادی و اجتماعی معترضان از سوی دیگر. حسان القبی، پژوهشگر اقتصاد سیاسی در دانشگاه‌های فرانسه پیش‌بینی می‌کند که مکرون در سخنرانی خود موضعی قاطع نسبت به افرادی که در تخریب نقش دارند اتخاذ خواهد کرد و تأکید کرد که نهادهای امنیتی فرانسه از ابزارهای فنی پیشرفته‌ای برای شناسایی افراد دخیل در این اقدامات برخوردارند. با این حال، رویکردهای امنیتی به‌تنهایی نمی‌توانند مشکلات مربوط به قدرت خرید، هزینه مسکن، آموزش و سرویس‌های بهداشتی را حل کنند. اگر نارضایتی‌های اقتصادی و اجتماعی همچنان ادامه یابد، دستگیری عاملان خشونت لزوماً به معنای پایان اعتراضات نخواهد بود.
بحران کنونی فرانسه در نقطه تلاقی فشارهای اقتصادی، نارضایتی از خدمات عمومی، شکاف‌های اجتماعی و مناقشه بر سر مهاجرت قرار دارد. گسترش اعتراضات مشابه در ایتالیا و بلژیک هم نشان‌دهنده این است که هزینه‌های زندگی به یکی از معضلات مشترک بخش‌های مختلف جامعه اروپا تبدیل شده است. چالش اصلی دولت‌های اروپایی، حفظ امنیت و مقابله با خشونت، بدون نادیده گرفتن خواسته‌های افرادی است که به دنبال یک زندگی آبرومندانه هستند.