از دیرباز تا کنون، بشریت همواره از طریق اختراعات و نوآوری‌های جدید، تلاش کرده تا زندگی خود را ساده‌تر و مؤثرتر سازد. بسیاری از این نوآوری‌های تکنولوژیک دهه ۶۰ میلادی، نه تنها زندگی بشر را متحول کردند، بلکه تمامی ابعاد جهان مدرن را تحت تأثیر خود قرار دادند. تصور زندگی امروز بدون فناوری‌های پیچیده‌ای که در دست داریم، کار دشواری است، اما ریشه‌های اغلب آن‌ها به دوره‌های پیشین، به ویژه دهه ۱۹۶۰ برمی‌گردد که به عنوان دوران شکوفایی نوآوری‌های فناوری شناخته می‌شود. در این نوشتار، به بررسی ۱۲ مورد از برجسته‌ترین نوآوری‌های فناوری دهه ۶۰ پرداخته‌ایم که بنیان‌های دنیای کنونی ما را تشکیل داده‌اند.

لیزر

فناوری لیزر که اصول آن از تئوری‌های آلبرت اینشتین نشأت می‌گیرد، برای نخستین بار در سال ۱۹۶۰ به وجود آمد. این فناوری که به معنای تقویت نور با گسیل تحریک‌شده تابش (light amplification by stimulated emission of radiation) است، استفاده‌های زیادی از اشاره‌گرهای ساده تا موارد نظامی (مثل هدف‌گیری و ساقط کردن پهپادها و موشک‌ها) دارد. در زندگی روزمره، لیزرها در بسیاری از دستگاه‌ها نظیر درایوهای نوری، اسکنرهای بارکد، چاپگرهای لیزری، لیدار در اتومبیل‌های خودران و فیبر نوری برای انتقال اطلاعات با سرعت بالا به کار می‌روند و بسیاری از ما بدون اینکه متوجه باشیم، از این مزایا استفاده می‌کنیم.

ربات‌ها

هرچند مفهوم رباتیک به زمان‌های قدیم برمی‌گردد، اما اولین ربات صنعتی قابل برنامه‌ریزی، یونیمیت (Unimate)، در سال ۱۹۶۱ توسط جرج سی. دوول طراحی و برای جنرال موتورز در کارخانه اینلند فیشر گاید در نیوجرسی به کار گرفته شد. وظیفه‌اش خارج کردن بخش‌های داغ فلزی از ماشین‌های ریخته‌گری بود. این نوآوری، مسیر را برای توسعه رباتیک صنعتی و کاربردهای وسیع‌تر آن در عرصه‌های تولید خودرو، لوازم الکترونیکی و حتی ربات‌های پیشرفته امروزی هموار کرد که امروزه در خطوط تولید و یا به صورت ربات‌های خانگی دیده می‌شوند.

ال‌ای‌دی‌ها

دیودهای ساطع‌کننده نور یا ال‌ای‌دی‌ها در سال ۱۹۶۱ اختراع شدند و اولین مدل تجاری آن، اس‌ان‌ایکس-۱۰۰ (SNX-100)، در سال ۱۹۶۲ توسط مهندسان تگزاس اینسترومنتس معرفی شد که نور فروسرخ تولید می‌کرد. به مرور زمان، ال‌ای‌دی‌های قرمز و بعد از آن رنگ‌های دیگر نیز توسعه یافتند که هر چه بیشتر ارزان‌تر و قدرتمندتر شدند. این تکنولوژی در دهه ۱۹۸۰ به کالاهای مصرفی نظیر ساعت‌های زنگ‌دار و ساعت‌های دیجیتال راه پیدا کرد. در حال حاضر، ال‌ای‌دی‌ها در نمایشگرهای بزرگ (همچون جامبوترون‌ها)، تابلوهای تبلیغاتی و لامپ‌های روشنایی به‌جای لامپ‌های رشته‌ای استفاده می‌شوند، چراکه تا ۸۰٪ انرژی کمتری مصرف می‌کنند و عمر طولانی‌تری دارند.

نوارهای کاست

نوارهای کاست صوتی که پیشرفت‌هایی بر پایه نوارهای مغناطیسی آنالوگ هستند، برای نخستین بار در سال ۱۹۶۳ در نمایشگاه رادیوی برلین به نمایش درآمدند. این فناوری با امکان ضبط و پخش صدا، انقلابی در شیوه گوش دادن به موسیقی پدید آورد و قابلیت حمل آن را با دستگاه‌هایی مانند واکمن بسیار راحت‌تر کرد. شرکت فیلیپس فروش کاست‌ها و ضبط‌کننده‌های آن را در دهه ۶۰ شروع کرد. نوارهای کاست همچنین در ذخیره‌سازی اطلاعات در کامپیوترهای اولیه مانند کومودور ۶۴ نیز کاربرد داشتند و بستری را فراهم کردند برای ظهور پخش‌کننده‌های موسیقی قابل حمل که بعداً با سی‌دی‌ها و دیگر فرمت‌های دیجیتال جایگزین شدند.

پیکچرفون

تماس تصویری که امروز به‌عنوان یک سرویس رایج شناخته می‌شود، در بیشتر قرن بیستم همچنان یک خیال پردازی علمی تخیلی به حساب می‌آمد. پیکچرفون (Picturephone) که توسط شرکت بل‌لبز وابسته به AT&T طراحی شده بود، برای نخستین بار در سال ۱۹۶۴ در نمایشگاه جهانی نیویورک معرفی شد. این محصول تجاری، امکان برقراری تماس تصویری زنده را میسر می‌ساخت. اگرچه در سال ۱۹۷۰ امکان اجاره آن در دو شهر فراهم شد، به‌دلیل هزینه‌های غیرقابل تحمل آن، هرگز به موفقیت تجاری قابل توجهی دست نیافت. با این حال، پیکچرفون فناوری اساسی را پایه‌گذاری کرد که امروزه در نرم‌افزارهایی مثل فیس‌تایم به اوج شکوفایی خود رسیده است.

ماوس کامپیوتر

ماوس کامپیوتر، که به‌عنوان یکی از ابزارهای حیاتی برای تعامل با نمایشگرهای گرافیکی شناخته می‌شود، در سال ۱۹۶۱ توسط داگلاس انگلبارت طراحی شد. او این وسیله را به‌صورت یک جعبه چوبی با چرخ‌های غلتان و یک دکمه قرمز، به ثبت رساند. اولین پروتوتایپ آن در سال ۱۹۶۴ توسط بیل انگلیش در موسسه تحقیقاتی استنفورد ساخته شد. نام «ماوس» به‌واسطه شباهت آن به موش دم‌دار انتخاب شد. اگرچه ماوس‌های مدرن امروزه به‌صورت بی‌سیم و با قابلیت‌های پیشرفته مانند بازخورد لمسی و ال‌ای‌دی‌های رنگی طراحی شده‌اند، اما اصول عملکرد آن‌ها تقریباً مشابه نمونه اولیه باقی مانده است.

صفحه‌نمایش لمسی

فناوری صفحه‌نمایش لمسی یا تاچ‌اسکرین نیز در دهه ۱۹۶۰ معرفی شد. اولين نمونه صفحه‌نمایش لمسی خازنی در سال ۱۹۶۵ برای بهبود کنترل ترافیک هوایی در بریتانیا توسعه یافته بود. این فناوری با شناسایی لمس انگشت به‌واسطه سیم‌های مسی، دستوراتی را اجرا می‌کرد و تا سال ۱۹۹۵ همچنان به‌کار می‌رفت. مرکز سرن اولین نمونه عملی برای کاربردهای پیچیده را در سال ۱۹۷۲ ایجاد کرد. صفحه‌نمایش‌های لمسی کنونی با قابلیت‌هایی نظیر چندلمسی، حساسیت به فشار برای طراحان و حتی حسگرهای اثر انگشت در زیر نمایشگر، به‌طور قابل توجهی پیشرفته‌تر شده‌اند.

دی‌رم

حافظه دسترسی تصادفی پویا که به اختصار دی‌رم (DRAM) نامیده می‌شود، یکی از اجزای کلیدی و پنهان در فناوری‌های امروزین مثل گوشی‌های هوشمند و کنسول‌های بازی به شمار می‌آید. این فناوری انقلابی در سال ۱۹۶۶ توسط رابرت دنارد در IBM اختراع شد. او توانست با کاهش تعداد ترانزیستورهای مورد نیاز برای ذخیره‌سازی یک بیت اطلاعات از شش به تنها یک ترانزیستور، ساختاری مبتنی بر نیمه‌هادی‌ها ایجاد کند که منجر به تغییرات اساسی در نحوه عملکرد کامپیوترها، تلفن‌های همراه و دیگر لوازم الکترونیکی مصرفی شد. DRAM با نگهداری موقت داده‌های فعال و وظایف سیستم‌عامل، به شکل قابل توجهی سرعت سیستم‌های کامپیوتری را افزایش می‌دهد.

نرم‌افزار هدایت برنامه آپولو

نرم‌افزار هدایت کننده آپولو که نقشی اساسی در فرود فضانوردان بر روی ماه ایفا کرد، در دهه ۶۰ تحولی بزرگ به‌وجود آورد. مارگارت همیلتون به‌همراه تیم خود این نرم‌افزار را توسعه داده و اصطلاح «مهندس نرم‌افزار» را بوجود آوردند. این نرم‌افزار که روی سیم‌های طولانی در حافظه کامپیوتر هدایت‌کننده آپولو برنامه‌نویسی شده بود، بدون هیچ خطایی عمل کرد. دستاوردهای همیلتون اصول مهندسی نرم‌افزار، نرم‌افزارهای ناهمگام و بازیابی خطا را که از مولفه‌های اساسی برنامه‌نویسی مدرن هستند، به‌صورت رسمی درآورده و تأثیر بسزایی بر سیستم‌های کنترل پرواز در هواپیماهای امروزی گذاشت.

جعبه قهوه‌ای

صنعت بازی‌های ویدئویی امروز به‌واسطه اختراع «جعبه قهوه‌ای» که همچنین با عنوان TV Game Unit #7 شناخته می‌شود، شکل گرفته است. این دستگاه که در سال ۱۹۶۷ توسط رالف بائر و همکارانش به‌عنوان نمونه‌ای اولیه برای آزمایش بازی‌های چندنفره و چندبرنامه‌ای ایجاد شد، شامل یک جعبه چوبی ساده با دو کنترلر بود و قابلیت اجرای چندین بازی از جمله پینگ‌پنگ، شطرنج و گلف را داشت. پنج سال بعد، شرکت Magnavox این فناوری را خریداری کرده و در سال ۱۹۷۲ کنسول Magnavox Odyssey را به بازار عرضه کرد که از آن زمان به بعد، نسل جدیدی از کنسول‌های بازی ویدیویی آغاز شد.

آرپانت

قبل از ظهور وب جهانی در سال ۱۹۸۹، اینترنت به لطف آرپانت (ARPANET) وارد صحنه شد. این شبکه توسط آژانس تحقیقاتی پیشرفته، که پیش از این به نام دارپا (DARPA) شناخته می‌شد، به منظور برقرار کردن ارتباط میان چندین کامپیوتر طراحی شده بود. در سال ۱۹۶۹، نخستین کامپیوترها به این شبکه متصل شدند که شامل دانشگاه‌ها و نهادهای دولتی بودند. در دهه ۱۹۷۰، این فناوری امکان تبادل پیام‌ها (مثل ایمیل و آی‌آرسی) را فراهم کرد. اگرچه آرپانت در سال ۱۹۹۰ از بین رفت، اما به عنوان پایه و اساس اینترنت فعلی شناخته می‌شود و برای نخستین‌بار امکان برقراری ارتباط میان کامپیوترها در فواصل دور را فراهم آورد.

یونیکس

سیستم‌عامل یونیکس (UNIX) که در سال ۱۹۶۹ در آزمایشگاه‌های بل وابسته به شرکت AT&T توسعه یافته، اولین سیستم‌عاملی بود که به‌طور مشخص برای پیاده‌سازی بر روی انواع مختلف کامپیوترها طراحی شده است و به اصول پایه‌ای اینترنت تبدیل شده است. طراحی باز و تأثیر عمیق آن موجب شد تا دنیس ریچی و کن تامپسون، مخترعان این سیستم‌عامل، در سال ۲۰۱۹ به تالار مشاهیر مخترعان ملی پیوسته و به خاطر دستاوردهایشان تقدیر شوند. یونیکس تأثیرات عمیقی بر برنامه‌نویسی مدرن گذاشته و سیستم‌عامل‌های معروفی چون مک‌اواس، آی‌اواس، اندروید و لینوکس به نوعی از آن نشأت گرفته‌اند. حتی ویندوز نیز تحت تأثیر مفاهیم بنیادین یونیکس قرار دارد، به همین دلیل می‌توان یونیکس را به‌عنوان یکی از بهترین اختراعات فناوری دهه ۶۰ مطرح کرد.