مستند «خاطره»؛ روایت تلاش نوجوانان برای نگهداری از زادگاهشان
طبق گزارش خبرگزاری مهر به نقل از بخش روابط عمومی خانه سینما، نشست «شب‌های مستند» که به همت کارگروه نمایش انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند و با همکاری خانه سینما برگزار شد، در عصر سه‌شنبه ۲۸ مهر با نمایش مستند «خاطره جاری ست» از منوچهر مشیری آغاز گردید و پس از آن نشستی برای نقد و بررسی فیلم با حضور کارگردان برگزار شد.
در ابتدای این نشست، محسن استادعلی ضمن خوشامدگویی به حضار اظهار داشت: من از منوچهر مشیری به اندازه زیادی آموخته‌ام. او نه تنها یک معلم سینماست، بلکه از نظر اخلاقی نیز برای ما الگوست. عشق و محبت مشیری در راستای معرفی برخی شخصیت‌ها، بسیار گرانبهاست.
در ادامه، منوچهر مشیری به عنوان کارگردان مستند خاطرنشان کرد: ادعای اصلی من درباره این مستند، صرفاً آن است که این اثر، خاطره‌ای است. شروع فیلم به سال ۶۰ برمی‌گردد و ما در آن زمان به عنوان گروهی از تلویزیون، برای ساخت مستند اقدام کردیم. در آن زمان، زنده‌یاد مهدی مدنی نیز با ما همکاری داشت که آثار متعددی درباره جنگ تولید کرده بود.
او اشاره کرد که مسأله اصلی در اینجا، زمان ساخت فیلم است و افزود: یکی از یادگاری‌هایی که در سفر اول در ذهنم باقی مانده، حضور محمود نورانی بود که در آن زمان تنها ۱۷ سال داشت. احساسی که من را به سمت ساخت این فیلم ترغیب کرد، ارتباط خاصی بود که به این نوجوان و هم‌سن‌وسال‌های او داشتم، کسانی که با وجود ویرانی‌ها، همچنان به حفاظت از شهرشان ادامه می‌دادند.
استادعلی در ادامه با بیان اینکه این فیلم را سه بار مشاهده کرده است، به نکته‌ای کلیدی اشاره کرد: مفهوم بازگشت در این فیلم از اهمیت بالایی برخوردار است. آیا بازگشت تنها یک سفر به گذشته است، یا این که با بازگشت، معنای تازه‌ای برای گذشته شکل می‌گیرد؟ در این اثر، بازگشت تنها به معنای ملاقات با یک فرد نیست، بلکه یک مواجهه سه‌سطحی با مفهوم خاطره را در برمی‌گیرد: خاطره فردی، خاطره تصویری و خاطره تاریخی!
وی تأکید کرد: بازگشت به یک موقعیت گذشته همیشه به معنای تجدید حیات آن تجربه نیست، چرا که شرایط و افراد به مرور زمان تغییر کرده‌اند و در این راستا، ما در فیلم با سه نوع زمان مواجه می‌شویم: زمان ثبت تصویر اولیه، زمان گذشته و زمان بازگشت. اینجا سوال بسیار مهمی مطرح می‌شود؛ جامعه‌ای که از یک نوجوان در زمان جنگ، تصویری قهرمانانه ثبت می‌کند، در سال‌های بعد از جنگ چه ارتباطی با انسان پشت آن تصویر برقرار می‌سازد؟ در واقع، این مسئله فاصله میان یک تصویر تاریخی و واقعیت کامل زندگی انسانی است که آن تصویر هرگز نمی‌تواند به نمایندگی از آن زندگی عمل کند.
مشیری در ادامه بیان کرد: شخصیت این نوجوان به دلیل شرایط خاصی که در آن بود، برای من بسیار متمایز و خاص باقی مانده است، چرا که می‌دیدیم چگونه او و دیگر جوانان، با عشق و ارادت به شهرشان، از آن محافظت می‌کردند.
او ادامه داد: به یاد دارم زمانی که در اوج کارم به مدت دو سال از تلویزیون معلق شدم و به یک مرکز رادیویی فرستاده شدم که در آن زمان حسین جعفریان، فرهاد صبا و صدقی، فیلمبرداران تلویزیون اعتراض کرده بودند که چرا مشیری را به رادیو فرستاده‌اید.
در پایان، استادعلی به این نکته اشاره کرد که در طول این سال‌ها، مشیری افرادی را معرفی کرده که ما تنها نام‌های آن‌ها را از دور شنیده‌ایم، اما او توانسته است آن‌ها را برای ما به‌درستی تبیین کند. در حقیقت، صدایی که مشیری برای آن‌ها به وجود آورده، بسیار ماندگار و تأثیرگذار است.
در پایان نشست، حاضران سوالات خود را از کارگردان اثر مطرح کردند.