چرا ایران شتابی برای توافق با ترامپ ندارد؟
فرارو- هم‌زمان با افزایش فشارهای اقتصادی و احتمال ازسرگیری حملات نظامی، تهران مذاکرات با واشنگتن را بدون شتاب برای دستیابی به توافق ادامه می‌دهد؛ راهبردی که به گفته مقام‌های ایرانی، می‌تواند موقعیت سیاسی دونالد ترامپ را پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا تضعیف کند. با این حال، بی‌اعتمادی عمیق به واشنگتن و اختلاف بر سر تنگه هرمز و برنامه هسته‌ای، چشم‌انداز پایان جنگ را همچنان مبهم نگه داشته است.
به گزارش فرارو به نقل از رویترز، در ۲۰ اکتبر، سه مقام ارشد ایرانی و یک منبع مطلع گفته‌اند که تهران احتمال حملات مجدد آمریکا و اسرائیل را جدی می‌داند و قصد ندارد با توافقی شتاب‌زده، دستاوردی سیاسی در اختیار ترامپ قرار دهد. از نگاه مقام‌های ایرانی، حفظ وضعیت فعلی تا انتخابات سوم نوامبر می‌تواند فشار بر دولت آمریکا را افزایش دهد؛ به‌ویژه آنکه افزایش قیمت سوخت به یکی از نگرانی‌های رأی‌دهندگان آمریکایی تبدیل شده است.
یکی از این مقام‌ها گفته است که ایران بیش از آنکه برای توافق آماده شود، خود را برای حملات احتمالی تازه آماده می‌کند. سعید لیلاز، تحلیلگر سیاسی در تهران نیز معتقد است ادامه مذاکرات به ایران امکان می‌دهد بر فضای سیاسی آمریکا اثر بگذارد، بی‌آنکه دست به اقدامی غیرقانونی بزند.
انتخابات آمریکا؛ اهرم فشار تهران
جنگی که در فوریه با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، پیامدهای اقتصادی گسترده‌ای در پی داشته است. اختلال در انتقال انرژی از تنگه هرمز، قیمت نفت و سوخت را افزایش داده و به نارضایتی بخشی از مصرف‌کنندگان آمریکایی دامن زده است. نظرسنجی‌ها نیز حاکی از آن است که نگرانی‌های اقتصادی می‌تواند موقعیت جمهوری‌خواهان را در انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره تضعیف کند.
ترامپ بارها گفته است که انتظار دارد قیمت نفت پس از انتخابات کاهش یابد، اما تاکنون برنامه روشنی برای پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز ارائه نکرده است. این آبراه راهبردی از آغاز درگیری‌ها با محدودیت شدید تردد کشتی‌ها مواجه شده و جریان انتقال انرژی مختل شده است.
در این شرایط، تهران انگیزه چندانی برای اعطای امتیازهایی که ترامپ بتواند آن‌ها را دستاوردی انتخاباتی معرفی کند، ندارد. با این حال، ادامه بن‌بست برای ایران نیز بدون هزینه نیست؛ زیرا محاصره دریایی و محدودیت صادرات نفت، منابع درآمدی کشور را تحت فشار قرار داده‌اند.
اختلاف بر سر تنگه هرمز و مذاکرات هسته‌ای
یکی از اصلی‌ترین موانع توافق، اختلاف بر سر ترتیب مذاکرات است. واشنگتن تحت فشار اسرائیل، خواهان آن است که برنامه هسته‌ای ایران از ابتدای گفت‌وگوها در دستور کار قرار گیرد. تهران اما تأکید می‌کند که برنامه هسته‌ای‌اش صلح‌آمیز است.
ایران می‌گوید پیش از آغاز مذاکرات هسته‌ای باید شروط طرح هفت‌روزه خود اجرا شود. این پیشنهاد که از طریق میانجی‌های قطری به واشنگتن منتقل شده، بازگشایی تنگه هرمز ظرف هفت روز، تحت ترتیبات کنترلی ایران را در برابر لغو محاصره دریایی آمریکا، کاهش محدودیت‌های صادرات نفت، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و پایان درگیری‌ها در همه جبهه‌ها مطرح می‌کند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز یکشنبه اعلام کرد که این پیشنهاد همچنان معتبر است و پیام‌ها از طریق میانجی‌ها ردوبدل می‌شوند. با این حال، تهران حاضر نشده است اهرم فشار ناشی از کنترل تردد در تنگه هرمز را پیش از دستیابی به توافق کنار بگذارد.
بی‌اعتمادی؛ مانعی فراتر از اختلافات کنونی
مقام‌های ایرانی می‌گویند تجربه مذاکرات گذشته، اعتماد به واشنگتن را به‌شدت تضعیف کرده است. در ژوئن ۲۰۲۵، حمله اسرائیل برنامه برگزاری دور ششم مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا در عمان را مختل کرد. در فوریه سال جاری نیز آمریکا و اسرائیل اندکی پس از پایان دور دیگری از گفت‌وگوها حملات خود را آغاز کردند؛ در حالی که قرار بود مذاکرات فنی بیشتری برگزار شود.
از نگاه تهران، این رویدادها نشان می‌دهد که حتی پیشرفت در مسیر دیپلماسی نیز تضمینی برای جلوگیری از حمله نظامی نیست. الکس وطن خواه، مدیر برنامه ایران در مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن می‌گوید ایران آشکارا می‌خواهد به موقعیت سیاسی ترامپ آسیب بزنند؛ اما نگرانی بنیادی‌تر این است که هدف واشنگتن، پیگیری سیاست بنیامین نتانیاهو باشد.
در همین زمینه، سه مقام اسرائیلی اعلام کرده‌اند که پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، روز دوشنبه در سفری اعلام‌نشده به اسرائیل با نتانیاهو درباره ایران گفت‌وگو کرده است. این دیدار یک هفته پیش از انتخابات پارلمانی اسرائیل انجام شد؛ انتخاباتی که موقعیت سیاسی نتانیاهو در آن با چالش‌هایی روبه‌روست. ترامپ گفته است که آمریکا تا پیش از سوم نوامبر حمله دیگری به ایران انجام نخواهد داد؛ با این حال، مقام‌های ایرانی همچنان احتمال ازسرگیری درگیری را منتفی نمی‌دانند.
بازگشت به وضعیت پیش از جنگ بعید است
راهبرد تهران بر حفظ وضعیتی میان جنگ و صلح استوار به نظر می‌رسد: ادامه ارتباط از مسیر میانجی‌ها، خودداری از امتیازدهی سریع و حفظ اهرم فشار در تنگه هرمز. این رویکرد می‌تواند محاسبات سیاسی واشنگتن را پیچیده کند، اما هم‌زمان هزینه‌هایی بر ایران تحمیل می‌کند.
سعید لیلاز معتقد است بی‌اعتمادی عمیق‌شده میان دو کشور، دستیابی به توافقی پایدار را حتی پس از پایان دولت ترامپ نیز دشوار کرده است. بنابراین، مسئله تنها به انتخابات آمریکا یا زمان‌بندی مذاکرات محدود نمی‌شود؛ اختلاف بر سر تضمین‌های امنیتی، برنامه هسته‌ای و کنترل تنگه هرمز نیز آینده روابط دو کشور را شکل خواهد داد.
تا زمانی که تهران و واشنگتن درباره ترتیب امتیازدهی و ضمانت‌های اجرای توافق به تفاهم نرسند، نه پایان پایدار جنگ و نه بازگشت به شرایط پیش از آن چشم‌انداز روشنی خواهد داشت.