دستاوردهای جدید در زمینه شکار ماموت در اروپا؛ رمزگشایی از سکونتگاهی ۳۰ هزار ساله در آلمان

طبق گزارش هریتیج دیلی، گروهی از باستان‌شناسان در سایت تاریخی «برایتنباخ-شنایدِمول» (Breitenbach-Schneidemühle) واقع در ایالت زاکسن-آنهالت آلمان، به مجموعه‌ای جدید از استخوان‌های ماموت، قطعات بزرگی از عاج و ابزارهای ساخته‌شده از عاج دست یافته‌اند. این کشفیات ممکن است شواهد ارزشمندی از شکار ماموت‌ها توسط انسان‌های اولیه در بیش از ۳۰ هزار سال پیش را فاش کند.

در جریان کاوش‌هایی که در ماه‌های ژوئیه و اکتبر سال ۲۰۲۶ انجام گرفت، پژوهشگران بیش از ۲ هزار مورد یافته را جمع‌آوری کردند. از جمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به آثار برش روی استخوان‌های ماموت اشاره کرد که نشان‌دهنده احتمال قطعه‌قطعه کردن لاشه این جانوران به‌وسیله انسان‌هاست. اگر تحقیقات بیشتر این فرضیه را تأیید کند، کشفیات تازه می‌توانند بینش باستان‌شناسان را درباره روش‌های دستیابی ساکنان این محوطه به عاج ماموت به چالش بکشند.

تحقیقات پیشین نشان داده‌اند که بخشی از عاج‌های مورد استفاده در ساکن‌گاه‌ها برای مدت طولانی در اینجا باقی مانده و احتمالا قدمت آن‌ها به زمان حضور انسان‌ها در این ناحیه پیش از تاریخ برمی‌گردد. بر همین اساس، محققان فکر می‌کنند ساکنان این محل ممکن است عاج‌های فسیل‌شده یا نیمه‌فسیل‌شده را از سطح زمین جمع‌آوری کرده باشند، بدون اینکه لزوما ماموت‌ها را شکار کنند.

زمان سکونت انسان در برایتنباخ به حدود ۳۲ تا ۳۴ هزار سال قبل برآورد می‌شود. اما کشف استخوان‌های جدید با آثار برش، فرضیه‌ای جدید را مطرح می‌کند: ممکن است انسان‌ها ماموت‌ها را در نزدیکی سکونتگاه‌های خود شکار کرده و از لاشه آن‌ها بهره‌برداری کرده باشند.

تحلیل بقایای حیوانات نشان می‌دهد که ساکنان این ناحیه عمدتاً به شکار گوزن شمالی پرداخته و اسب نیز بخشی از رژیم غذایی آن‌ها را تشکیل می‌داده است. شکار گوزن قرمز کمتر رایج بوده و از حیواناتی همچون روباه و خرگوش صحرایی نیز استفاده می‌شده است؛ احتمالا بخشی از این شکارها به منظور به‌دست‌آوردن پوست انجام می‌شده است.

ماموت‌ها می‌توانستند علاوه بر تأمین گوشت، منابع قیمتی چون عاج و پوست را نیز در اختیار انسان قرار دهند. با این حال، مشخص نیست تا چه حد ساکنان برایتنباخ به‌طور مستقیم در شکار این جانوران شرکت داشتند و آیا تمام استخوان‌های کشف شده به ماموت‌هایی که شکار شده‌اند مربوط می‌شود یا نه.

محوطه برایتنباخ تقریبا ۱۰ هزار متر مربع وسعت دارد و به عنوان بزرگ‌ترین سکونتگاه روباز شناخته‌شده متعلق به فرهنگ اوریناسی در بخش غربی اوراسیا به شمار می‌آید. فرهنگ اوریناسی بین ۴۲ تا ۳۲ هزار سال پیش وجود داشته و به گسترش انسان‌های امروزی اولیه در اروپا پیوند خورده است.

اهمیت این محوطه فقط به وسعت آن محدود نمی‌شود. بسیاری از مکان‌های باستانی این دوره در غارها و پناهگاه‌های سنگی یافت می‌شوند، در حالی که سکونتگاه‌هایی با وسعت زیاد و بقایای به‌خوبی حفظ شده کمتر وجود دارند. برایتنباخ به پژوهشگران این فرصت را می‌دهد تا علاوه بر بررسی تغذیه و ابزار انسان‌های اولیه، ویژگی‌های سازمان‌دهی محل سکونت و فعالیت‌های روزمره آن‌ها را نیز مورد مطالعه قرار دهند.

باستان‌شناسان در قسمت‌های مختلف این محوطه، نشانه‌هایی از فضاهای کاری خاص یافته‌اند. برخی نواحی احتمالاً به ساخت اشیای عاجی اختصاص داشتند و قسمت‌های دیگر نیز برای آماده‌سازی پوست روباه‌های قطبی و خرگوش‌های کوهی استفاده می‌شده است. این شواهد تصویری دقیق‌تر از سبک زندگی جوامع شکارچی‌گردآورنده در بیش از ۳۰ هزار سال پیش ایجاد می‌کند.

بررسی‌های پیشین در برایتنباخ منجر به کشف محوطه‌ای شد که کارشناسان باستان‌شناسی آن را کارگاه ساخت اشیای عاجی می‌دانند. در این منطقه، مقدار زیادی ضایعات تولید و اشیای نیمه‌تمام و کامل از جنس عاج ماموت یافت شده است.

در میان این یافته‌ها شامل مهره‌های سوراخ‌دار، سرپیکان‌ها و قطعاتی از مجسمه‌های تراشیده هستند. این کشفیات نشان می‌دهد که عاج ماموت تنها به عنوان ماده‌ای برای ساخت ابزار و سلاح‌ها استفاده نمی‌شد، بلکه انسان‌های اولیه از آن برای تولید زیورآلات و آثار هنری نیز بهره می‌بردند.

این اشیاء همچنین اطلاعاتی درباره جنبه‌های نمادین و فرهنگی زندگی ساکنان این محوطه در اختیار محققین قرار می‌دهند. بخشی از آثار کشف‌شده در برایتنباخ در حال حاضر در موزه دولتی پیشاتاریخ در شهر هاله نگهداری می‌شود.

تاریخ پرداختن به پژوهش‌ها در برایتنباخ به سال ۱۹۲۴ برمی‌گردد؛ زمانی که یک دانش‌آموز دندان ماموتی را حین انجام عملیات ساختمانی نزدیک یک کارخانه چوب‌بری پیدا کرد. سه سال بعد، نیلس نیکلاسون، باستان‌شناس سوئدی، نخستین کاوش جامع را در این ناحیه ترتیب داد و نزدیک به ۴۰۰ متر مربع از محوطه را مورد بررسی قرار داد.

با وجود گذشت نزدیک به یک قرن، کاوش‌های سال ۲۰۲۶ از اهمیت بسزایی برخوردار هستند؛ زیرا این نخستین بار است که بعد از تحقیقات نیکلاسون، مجموعه بزرگی از استخوان‌های ماموت در برایتنباخ کشف گردیده است.

پژوهش‌های نوین از سال ۲۰۰۹ با همکاری مرکز تحقیقاتی و موزه مون‌رپوس، در ارتباط با مرکز باستان‌شناسی لایبنیتس و اداره دولتی میراث فرهنگی و باستان‌شناسی زاکسن-آنهالت انجام شده است. باستان‌شناسان تا به امروز بیش از ۱۵۰ متر مربع دیگر از محوطه را با استفاده از روش‌های نوین کاوش و ثبت آثار بررسی کرده‌اند.

کشف اخیر استخوان‌های ماموت می‌تواند درک پژوهشگران از شیوه生活 انسان‌های عصر یخبندان را وسیع‌تر کند. با این حال، برای تعیین نحوه مرگ ماموت‌ها و اندازه‌گیری میزان بهره‌برداری انسان‌ها از لاشه آن‌ها، نیاز به بررسی‌های بیشتری بر روی استخوان‌ها و قطعات عاج تازه کشف‌شده وجود دارد.