واقعیت این است که عدم سرماخوردگی همواره نشانه‌ای از سیستم ایمنی قوی و بدون عیب نیست. میزان تعامل با ویروس‌ها، نحوه واکنش سیستم ایمنی، سابقه ابتلا به بیماری و حتی قدرت شناسایی علایم می‌تواند توضیح دهد که چرا برخی افراد کمتر از دیگران بیمار می‌شوند.

۱. سیستم ایمنی برخی افراد به سرعت به ویروس‌ها پاسخ می‌دهد

اولین دلیل ممکن به عملکرد سیستم ایمنی بدن مربوط می‌شود. بدن ما دارای یک سازوکار دفاعی پیچیده است که از پوست و غشای بینی گرفته تا سلول‌های ایمنی و آنتی‌بادی‌ها را شامل می‌شود. این سازوکارها به شناسایی و کنترل عوامل بیماری‌زا قبل از ایجاد مشکلات جدی کمک می‌کنند.

زمانی که ویروس‌های سرماخوردگی وارد بینی یا گلو می‌شوند، بدن به سرعت سعی در جلوگیری از تکثیر و گسترش آن‌ها می‌کند. در افراد خاصی، پاسخ ایمنی می‌تواند به‌سرعت عفونت را تحت کنترل درآورد؛ به‌طوری که علائم به شدت خفیف می‌شود یا اصلاً مشاهده نمی‌شود.

با این حال، این نکته به معنای برتری بدون قید و شرط سیستم ایمنی این افراد نیست. واکنش ایمنی باید به‌صورت متناسب و کنترل‌شده باشد؛ چراکه التهاب بیش از حد ممکن است به بافت‌های بدن آسیب رساند. بنابراین، سلامت سیستم ایمنی تنها به میزان توانایی واکنش آن بستگی ندارد، بلکه چگونگی تنظیم این واکنش نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.

۲. ممکن است قبلاً با ویروس‌های مشابه آشنا شده باشند

دلیل دیگری که حائز اهمیت است، تجربه‌های قبلی بدن نسبت به ویروس‌هاست. بدن ما پس از مواجهه با بعضی عوامل بیماری‌زا می‌تواند بخشی از پاسخ ایمنی خود را به خاطر بسپارد و در مواجهه مجدد، سریع‌تر واکنش نشان دهد.

با این حال، سرماخوردگی به یک ویروس خاص محدود نمی‌شود. براساس اطلاعات منتشرشده از مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های ایالات متحده (CDC)، بیش از ۲۰۰ نوع ویروس تنفسی می‌توانند علائم سرماخوردگی ایجاد کنند که راینوویروس‌ها از شایع‌ترین آن‌ها هستند.

این تنوع باعث می‌شود که ابتلا به یک نوع ویروس تضمینی برای محافظت در برابر ویروس‌های دیگر نباشد. حتی در میان راینوویروس‌ها نیز واریانت‌های مختلف وجود دارد و ایمنی حاصل از یک گونه مانع از ابتلا به گونه‌های دیگر نمی‌شود.

بنابراین فردی ممکن است به خاطر تجربه قبل از برخی ویروس‌ها کمتر دچار علائم شود، اما این به معنای ایمنی دائمی او از سرماخوردگی نیست.

۳. شاید سرما می‌خورند، اما متوجه نمی‌شوند

این احتمال از آنچه که فکر می‌کنید بیشتر اهمیت دارد. تمام عفونت‌های ویروسی دارای علایمی همچون تب، گلودرد، عطسه یا آبریزش بینی نیستند. طبق اطلاعات CDC درباره راینوویروس‌ها، برخی افراد پس از آلوده شدن هیچ علامتی ندارند و تعدادی دیگر تنها علائم خفیفی را تجربه می‌کنند.

برای مثال، ممکن است فردی در مدت زمان کوتاهی احساس خستگی کند یا مقداری گرفتگی بینی داشته باشد و او هرگز این احساس را به عنوان سرماخوردگی نشناسد. در مقابل، فردی دیگر ممکن است با همان عفونت دچار آبریزش شدید بینی، سرفه و گلودرد شود.

بنابراین، اگر کسی ادعا کند که سال‌هاست سرما نخورده، نمی‌توان به‌راحتی نتیجه‌گیری کرد که بدن او هرگز در معرض ویروس‌های سرماخوردگی قرار نگرفته است. نداشتن علائم به معنای عدم آلودگی نیست.

۴. سبک زندگی و سطح تماس با ویروس‌ها تأثیر دارد

عوامل محیطی نیز می‌توانند تأثیر قابل توجهی در کاهش موارد سرماخوردگی داشته باشند. افرادی که کمتر در مکان‌های شلوغ حضور دارند یا با بیماران کمتر در تماس‌اند، فرصت کمتری برای مواجهه با ویروس‌ها دارند.

از طرفی، شستن مکرر دست‌ها، تهویه مناسب فضا، جلوگیری از تماس دست با صورت و رعایت بهداشت تنفسی می‌تواند خطر انتقال اکثر ویروس‌ها را به طرز چشمگیری کاهش دهد.

خواب کافی، تغذیه متوازن و فعالیت بدنی منظم نیز به حفظ عملکرد طبیعی سیستم ایمنی کمک شایانی می‌کند. برعکس، هرگونه بی‌خوابی مزمن و استرس طولانی‌مدت ممکن است تأثیر منفی بر روی کارایی دفاعی بدن بگذارد.

با این حال، نمی‌توان تنها با توجه به سبک زندگی یک فرد به‌راحتی نتیجه‌گیری کرد که علت عدم سرماخوردگی او دقیقاً چیست. عوامل ژنتیکی، شرایط محیطی، میزان تماس با ویروس‌ها و تفاوت‌های فردی در پاسخ ایمنی همگی به‌طور همزمان تأثیرگذار هستند.

۵. احتمالاً ژنتیک نیز در این تفاوت مؤثر است

چرا دو نفر که تحت یک سقف زندگی می‌کنند و به میزان مشابهی در معرض افراد بیمار قرار دارند، واکنش‌های متفاوتی بروز می‌دهند؟ یکی ممکن است هر چند ماه یک بار سرما بخورد و دیگری به‌ندرت دچار علائم شود.

بخشی از پاسخ احتمالاً در تفاوت‌های ژنتیکی و کارکرد سیستم ایمنی نهفته است. ویژگی‌های ژنتیکی می‌توانند بر شناسایی پاتوژن‌ها، فعالیت سلول‌های دفاعی و شدت پاسخ التهابی تأثیر بگذارد.

با این وجود، دانشمندان هم‌اکنون تمامی دلایل تفاوت در میزان ابتلا و شدت بیماری‌های تنفسی را کاملاً شناسایی نکرده‌اند. به یاد داشته باشید که ژنتیک به‌تنهایی نمی‌تواند تعیین کند که آیا یک فرد در طول زندگی خود دچار سرماخوردگی خواهد شد یا خیر.

بنابراین، اگر یکی از اعضای خانواده به ندرت بیمار می‌شود، نمی‌توان این ویژگی را صرفاً به ژن‌های خوب یا سیستم ایمنی قوی‌تر نسبت داد.

آیا سرما نخوردن نشان‌دهنده یک سیستم ایمنی قوی است؟

نه لزوماً. تعداد دفعات سرماخوردگی به‌تنهایی یک معیار دقیق برای سنجش سلامت سیستم ایمنی نمی‌باشد. فردی ممکن است به دلیل تماس کمتر با ویروس‌ها، کمتر دچار بیماری شود، درحالی‌که فرد دیگر با وجود رعایت تمام نکات بهداشتی، به خاطر شرایط شغلی یا خانوادگی خود بیشتر در معرض عوامل بیماری‌زا قرار گیرد.

علاوه بر این، سرماخوردگی معمولی نباید با آنفلوآنزا یا کووید ۱۹ مقایسه شود. این بیماری‌ها می‌توانند علائم مشابهی داشته باشند، اما عوامل ایجادکننده آن‌ها متفاوت بوده و خطرات متفاوتی را به همراه دارند.

اگر فردی به‌طور مکرر به عفونت‌های شدید یا طولانی‌مدت مبتلا می‌شود، مشاوره با پزشک برای بررسی علت توصیه می‌شود. در عوض، اقدامات کم برای سرماخوردگی به‌تنهایی نشانه بیماری یا ویژگی غیر طبیعی نیست.

چگونه می‌توان احتمال سرماخوردگی را کاهش داد؟

هیچ راهی وجود ندارد که خطر ابتلا به سرماخوردگی را به طور کامل از بین ببرد، اما اقداماتی ساده می‌تواند احتمال انتقال ویروس‌ها را به طرز چشمگیری کاهش دهد.

در نهایت، افرادی که کمتر دچار سرماخوردگی می‌شوند، لزوماً از نوعی ایمنی خاص برخوردار نیستند. تفاوت‌های موجود در مواجهه با ویروس‌ها، پاسخ ایمنی، سابقه عفونت و حتی نادیده گرفتن علائم می‌تواند باعث بوجود آمدن این تصور شود که برخی افراد هرگز بیمار نمی‌شوند. حفظ سلامت عمومی بدن و رعایت اصول پیشگیری مهم‌تر از تعداد دفعات بروز سرماخوردگی است.