دریای شمال، محلی است پر از رازهای زمین‌شناختی که برای سال‌های طولانی ذهن محققان را به سوی خود جلب کرده است. در حال حاضر، با تحلیل دقیق اطلاعات، محققان توانسته‌اند به شواهدی قوی دست یابند که ادعای وجود یک شهاب‌سنگ بزرگ در زیر عمق‌های این دریا را به اثبات می‌رساند. این اکتشاف نه تنها بحث‌های قدیمی را مختومه می‌کند، بلکه دیدگاه ما را درباره تأثیرات و ویرانی‌های ممکن ناشی از اجرام آسمانی تغییر می‌دهد.
راز دهانه سیلورپیت در اعماق دریای شمال
دهانه سیلورپیت (Silverpit Crater)، یکی از ساختارهای عظیم و دفن شده در عمق ۷۰۰ متری بستر دریای شمال است که حدود ۸۰ مایل از سواحل یورکشایر انگلستان فاصله دارد و به مدت سال‌ها منبع یک معما بوده است. این دهانه که عرضی معادل ۳ کیلومتر دارد و با بخشی از گسل‌های دایره‌مانند به وسعت ۲۰ کیلومتر احاطه شده، نخستین‌بار در سال ۲۰۰۲ شناسایی شد. ساختار تقریباً گرد، قله برجسته‌ای در مرکز و حلقه‌های گسلی آن، شباهت‌هایی به دیگر دهانه‌های برخوردی داشت و احتمال وقوع یک برخورد از سوی یک سیارک یا دنباله‌دار را مطرح می‌کرد.
با این حال، تمام دانشمندان به این نظریه باور نداشتند. برخی زمین‌شناسان بر این اعتقاد بودند که این ویژگی غیرمعمول، ناشی از جابجایی توده‌های نمکی زیر سطح زمین یا فعالیت‌های آتش‌فشانی است که به فروریختن بستر دریا منجر شده است. این اختلاف نظر برای بیش از دو دهه ادامه داشت و حتی در سال ۲۰۰۹ در نشریه Geoscientist، زمین‌شناسان به رأی‌گیری در مورد این دو نظریه پرداختند که بسیاری از آن‌ها نظریه برخورد سیارک را رد کردند.
شواهد قاطع: پایان یک مناقشه‌ی طولانی
یک تیم تحقیقاتی به رهبری دکتر Uisdean Nicholson از دانشگاه Heriot-Watt در ادینبورگ، قوی‌ترین دلایل برای تأسیس نظریه سیارکی سیلورپیت را ارائه نمودند. آن‌ها با استفاده از تصویربرداری پیشرفته لرزه‌نگاری، تحقیقات میکروسکوپی بر روی نمونه‌های سنگی و شبیه‌سازی‌های کامپیوتری، موفق به بازسازی این رویداد خشن شدند. این نتایج که در نشریه Nature Communications منتشر گردیده، سیلورپیت را به‌عنوان یکی از معدود دهانه‌های برخوردی تأییدشده‌ای که بر روی زمین وجود دارند معرفی می‌کند.
داده‌های به‌دست‌آمده از لرزه‌نگاری به محققان این قابلیت را داد تا ساختار داخلی سیلورپیت را با جزئیات بی‌سابقه‌ای بررسی کنند. اما قوی‌ترین مدرک، کریستال‌های معدنی نادری بود که از حفاری یک چاه نفتی در نزدیکی این دهانه و در عمق بستر آن به دست آمده بود. این کریستال‌های shocked quartz و feldspar، دارای ساختارهای داخلی غیرعادی هستند که تنها تحت تأثیر فشار بسیار شدید ناشی از امواج ضربه‌ای عظیم (همچون برخورد با یک سیارک با سرعت بالا) ایجاد می‌شوند و فرآیندهای معمول زمین‌شناسی نمی‌توانند چنین ویژگی‌هایی تولید کنند.
سیارک ۱۶۰ متری، سونامی عظیم به وجود آورد
پس از تأیید منشأ دهانه، پژوهشگران از مدل‌های عددی و شبیه‌سازی‌های کامپیوتری برای بازسازی آنچه در حین این برخورد اتفاق افتاده است استفاده کردند. یافته‌ها نشان می‌دهد که یک سیارک با قطر تقریبی ۱۶۰ متر از سمت غرب و با زاویه‌ای کم به بستر دریا برخورد کرده است. با اینکه این شهاب‌سنگ نسبت به سیارک منجر به انقراض دایناسورها بسیار کوچک‌تر است، اما با سرعت‌های فوق‌العاده خود، توانسته انرژی بسیار زیادی آزاد کند.
براساس شبیه‌سازی‌ها، این برخورد شدید مقادیر قابل توجهی از سنگ و آب دریا را به شدت جابه‌جا کرده و یک پرده از آوار به ارتفاع ۱٫۵ کیلومتر را به هوا فرستاده است. سپس این مواد به درون اقیانوس سقوط کردند و سونامی عظیمی با ارتفاعی بیش از ۱۰۰ متر را پدید آوردند. دکتر نیکلسون اشاره کرد که در عرض چند دقیقه، این برخورد «یک پرده از سنگ و آب به ارتفاع ۱٫۵ کیلومتر ایجاد کرد که سپس به داخل دریا سقوط کرده و سونامی با ارتفاع بیش از ۱۰۰ متر به وجود آورد.»
اهمیت دهانه سیلورپیت در درک برخوردهای کیهانی
زمین در طول تاریخ خود، برخوردهای متعددی از سیارک‌ها و دنباله‌داران را تجربه کرده است، اما تعداد نسبتاً کمی از دهانه‌های برخوردی قابل شناسایی باقی مانده‌اند. فرسایش، رسوب‌گذاری و فعالیت‌های تکتونیکی به طور مداوم سطح زمین را تغییر می‌دهند و در طول میلیون‌ها سال، می‌توانند شواهد برخوردهای باستانی را نابود کنند یا کاملاً دفن نمایند. از اینرو، محل‌های برخوردی منحصر به فردی همچون سیلورپیت از لحاظ علمی بسیار ارزشمند هستند.
دکتر نیکلسون بیان کرد: «سیلورپیت یک دهانه برخورد فراصوت نادر و فوق‌العاده حفاظت شده است. این نوع دهانه‌ها به دلیل فعالیت‌های پویا در زمین نادر هستند؛ تکتونیک صفحه و فرسایش تقریباً تمام نشانه‌های این رویدادها را از بین می‌برند.» او همچنین افزود که به طور تقریبی ۲۰۰ دهانه برخوردی تأیید شده بر روی خشکی وجود دارد و تنها حدود ۳۳ مورد از آن‌ها در عمق اقیانوس شناسایی شده‌اند.
با تأیید منشأ سیلورپیت، این دهانه به جمع کوچکی از ساختارهای مهم زیرآبی و مدفون برخوردی، همچون دهانه Chicxulub در مکزیک (که با انقراض جمعی دایناسورها مرتبط است) و دهانه Nadir در سواحل غرب آفریقا (که یکی دیگر از سایت‌های اخیر تأیید شده برخورد سیارکی است) می‌پیوندد. با بررسی ویژگی‌های به طرز فوق‌العاده‌ای حفظ شده سیلورپیت، دانشمندان امیدوارند درک بهتری از آنچه هنگام برخورد یک سیارک به اقیانوس رخ می‌دهد، چگونگی واکنش سنگ‌های اطراف و عواقب چنین حوادثی برای آینده زمین پیدا کنند.