پایان ارائه خدمات نرم‌افزاری از سوی سازندگان معمولاً به معنای پایان عمر گوشی‌های هوشمند نیست. با گذشت زمان و فقدان به‌روزرسانی‌های کلیدی برای سیستم‌عامل، این دستگاه‌ها در معرض نقاط ضعف امنیتی قرار می‌گیرند و توانایی آنها برای همگام‌سازی با اپلیکیشن‌های نوین کاهش می‌یابد. در این میان، رام‌های کاستوم نقش مؤثری در بالا بردن عمر مفید و بهینه‌سازی عملکرد گوشی‌های قدیمی ایفا می‌کنند.

این سیستم‌عامل‌های جایگزین، توسط توسعه‌دهندگان مستقل ایجاد شده و به‌روزرسانی‌های امنیتی و نسخه‌های جدید اندروید را به دستگاه‌های بی‌پشتیبانی عرضه می‌کنند.

کدام رام‌های کاستوم از امنیت بیشتری برخوردارند؟

در زمینه رام‌های کاستوم، دو گزینه GrapheneOS و LineageOS از اعتبار و ایمنی بالایی برخوردارند. GrapheneOS، یک سیستم‌عامل متن‌باز با تأکید شدید بر امنیت، به‌طور خاص برای گوشی‌های گوگل پیکسل طراحی شده و به‌دلیل الزامات سخت‌افزاری دقیق، منحصر به این برند است. از طرف دیگر، LineageOS یک رام کاستوم متن‌باز شناخته‌شده است که با پشتیبانی از بیش از ۱۷۰ مدل گوشی از برندهای مختلف، توسط تعدادی از توسعه‌دهندگان و میلیون‌ها کاربر از سرتاسر دنیا حمایت می‌شود.

LineageOS 24: اندروید ۱۷ با خدمات گوگل اختیاری

LineageOS 24، جدیدترین نسخه این رام کاستوم محبوب، بر پایه اندروید ۱۷ طراحی شده است. هدف اصلی این پروژه، به‌روز نگه داشتن گوشی‌های هوشمند برای مدت طولانی‌تر و ارائه کنترل بیشتر به کاربران است. این رام کاستوم به‌دلیل عدم وجود برنامه‌های اضافی، تبلیغات یا سرویس‌های غیرضروری، معمولاً سریع‌تر و واکنش‌گراتر از بسیاری از رابط‌های کاربری کارخانه‌ای عمل می‌کند.

گوشی‌های قدیمی‌تر نیز می‌توانند از بهبود قابل توجهی در بهره‌وری انرژی بهره‌مند شوند. LineageOS به کاربرانی که تمایل ندارند اطلاعات زیادی را با گوگل به اشتراک بگذارند، امکان نصب نکردن برنامه‌ها و سرویس‌های گوگل را می‌دهد. اما در صورت نیاز، پکیج‌های مناسب برای نصب خدمات گوگل نیز در دسترس هستند.

با این حال، نه تمامی گوشی‌های هوشمند به‌وسیلهٔ LineageOS پشتیبانی می‌شوند. این پروژه به‌طور فعال از بیشتر دستگاه‌های محبوب حمایت می‌کند. برای دیدن لیست کامل گوشی‌های سازگار، می‌توانید به ویکی LineageOS مراجعه کنید. هر صفحه دستگاه دارای لینک‌های دانلود، راهنمای نصب و نکات خاص مربوط به آن دستگاه است. مطمئن شوید که نام و کد نام دستگاه شما کاملاً تطابق دارد زیرا برخی مدل‌ها با پردازنده‌های مختلف ممکن است نیاز به نسخه‌های متنوعی از رام کاستوم داشته باشند.

گام‌های اساسی پیش از نصب رام کاستوم

برخلاف به‌روزرسانی‌های معمول، فرآیند نصب یک رام کاستوم نیازمند توجه ویژه به داده‌ها و دقیقاً دنبال کردن مراحل نصب است، چرا که قرار است کل نرم‌افزار سیستمی گوشی شما را، جایگزین کند.

مهم‌ترین مرحله، تهیه یک پشتیبان کامل از تمام داده‌های خود شامل عکس‌ها، ویدیوها، اسناد، مخاطبین و سایر اطلاعات حیاتی است. این گام را هرگز نادیده نگیرید، زیرا باز کردن بوت‌لودر به‌صورت کامل حافظه داخلی دستگاه را پاک خواهد کرد. همچنین توصیه می‌شود از کدهای تأیید هویتی دو مرحله‌ای (2FA) در برنامه‌های مربوطه پشتیبان تهیه کنید یا حساب‌های خود را به دستگاهی دیگر منتقل کنید.

برای نصب LineageOS یا هر رام کاستوم دیگری، نیاز به یک بوت‌لودر باز شده دارید. راهنماهای متحدالشکل برای این فرآیند وجود ندارد و مراحل ممکن است بسته به مدل دستگاه متفاوت باشد. خوشبختانه، راهنمای نصب LineageOS شامل مراحل لازم برای باز کردن بوت‌لودر مخصوص هر دستگاه نیز می‌شود. باز کردن بوت‌لودر ممکن است موجب ابطال گارانتی گوشی شما شود و در عین حال ممکن است برخی ویژگی‌های امنیتی و برنامه‌های بانکی را تحت تأثیر قرار دهد. هرچند برای دستگاه‌های قدیمی‌تر مسأله گارانتی نگران‌کننده نیست، ولی بررسی سایر نکات پیش از اقدام ضروری است.

نصب LineageOS آسان‌تر از همیشه

در گذشته، نصب رام‌های کاستوم به‌طور نسبی دشوار بود اما به لطف ابزار جدید Lineage Flash Tools مبتنی بر وب، این فرآیند به‌طوری قابل‌توجهی آسان‌تر شده است. این ابزار جدید، مدیریت دستورات پیچیده‌ای را که در گذشته ممکن بود کاربر را نگران کند، به عهده دارد. قبلاً، کاربران مجبور بودند مسیرهای محیطی را تنظیم کنند و برای دانلود ابزارهای خاصی مانند ADB یا Fastboot روی رایانه خود کار کنند. حالا، تمام این مراحل از طریق Lineage Flash Tools در یک مرورگر مانند گوگل کروم یا مایکروسافت اج امکان‌پذیر است.

Lineage Flash Tools موانع را برای افراد تازه‌کار کاهش می‌دهد، اما هنوز هم تمامی مراحل را به عهده نمی‌گیرد. کاربران هنوز باید به‌صورت دستی، ایمیج سیستم‌عامل درست را دانلود کرده و بوت‌لودر را باز کنند.

در یک مرورگر سازگار، به رابط وب این ابزار مراجعه کرده و گوشی خود را از طریق کابل USB متصل کنید. همچنین می‌توانید فایل‌های نصب را به‌طور مستقیم از طریق پنجره مرورگر به گوشی انتقال دهید. از آنجایی که LineageOS از دستگاه‌های متنوعی پشتیبانی می‌کند و همه آنها از یک فرآیند نصب یکسان پیروی نمی‌کنند، به شدت توصیه می‌شود که راهنمای رسمی نصب را با دقت دنبال کنید. این راهنما، فایل‌های مورد نیاز دستگاه شما، لینک‌های دانلود، روش باز کردن بوت‌لودر، استفاده از محیط ریکاوری مناسب و دستورالعمل‌های اضافی (در صورت نیاز) را توضیح خواهد داد. اگر تمام مراحل را به‌خوبی انجام دهید، دستگاه شما باید بدون مشکل با LineageOS بوت شود. در صورت بروز هرگونه مشکل در حین یا بعد از نصب، از کانال‌های پشتیبانی رسمی در Reddit، Discord یا کانال IRC کمک بگیرید.

نیاز به خدمات گوگل دارید؟

LineageOS به‌طور پیش‌فرض شامل خدمات گوگل نیست. اگر می‌خواهید به گوگل پلی استور، گوگل مپ یا جیمیل دسترسی داشته باشید، باید پکیج‌های اضافی گوگل را نصب کنید. یکی از محبوب‌ترین و رایج‌ترین گزینه‌ها، MindTheGapps است که مخصوصاً برای LineageOS طراحی شده است. پس از دانلود پکیج‌های مورد نیاز، آن‌ها را روی دستگاه خود فلش کنید. به‌عنوان یک گزینه جایگزین، کاربران می‌توانند MicroG را انتخاب کنند که حریم خصوصی بیشتری را حفظ می‌کند، ولی باید از محدودیت‌های آن آگاه باشند.

GrapheneOS: اختصاصی برای گوشی‌های گوگل پیکسل

GrapheneOS، نامی معتبر دیگر در حوزه رام‌های کاستوم اندروید است. با این حال، بر خلاف LineageOS، این رام به‌سبب مجموعه‌ای منحصر به فرد از ویژگی‌های امنیتی مبتنی بر سخت‌افزار، فقط برای گوشی‌های هوشمند گوگل پیکسل طراحی شده است. GrapheneOS برای کاربرانی که نیازمندی‌های بالایی در حوزه حفظ حریم خصوصی دارند، طراحی شده است. به‌واقع این رام از نظر ایمنی و حریم خصوصی به اندازه‌ای قابل توجهی بالاتر از رام اصلی پیکسل محسوب می‌شود.

ویژگی‌های بارز GrapheneOS شامل:

در یک گوشی پیکسل با رام اصلی، سرویس‌های گوگل پلی با امتیازات عمیقاً یکپارچه مورد استفاده قرار می‌گیرند، که می‌تواند نگران‌کننده باشد برای کاربرانی که به حفظ حریم خصوصی خود می‌اندیشند. GrapheneOS با ارائه گزینه‌ای برای استفاده از سرویس‌های گوگل به‌صورت اختیاری، این موضوع را به نوعی حل کرده و می‌توان از آنها از طریق یک محیط ایزوله (Google Play سندباکس شده) استفاده نمود.

برای نصب GrapheneOS، شما می‌توانید از نصب‌کننده مبتنی بر WebUSB (روش ساده‌تر) یا روش خط فرمان (کمی تکنیکی‌تر) استفاده کنید. راهنمای رسمی تمامی اطلاعات مورد نیاز را در بر دارد. مراحل را طبق این راهنما دنبال کنید تا به‌زودی بتوانید GrapheneOS را بر روی پیکسل خود راه‌اندازی کنید. در صورت بروز هرگونه مشکل، از کانال‌های پشتیبانی رسمی در Reddit، Discord یا انجمن‌های مربوطه یاری بگیرید.