به هر حال، حتی زمانی که خودرو در حال حرکت نیست و لاستیک زاپاس در محل اختصاصی خود قرار دارد، به مرور زمان کیفیت آن کاهش می‌یابد. گذشت زمان می‌تواند ویژگی‌های مواد به کاربرده شده در لاستیک را تغییر دهد و تأثیر منفی بر کیفیت و اعتمادپذیری آن بگذارد. به این دلیل، تولیدکنندگان معتبر تایرها توصیه می‌کنند که زاپاس نیز، مانند لاستیک‌های مورد استفاده در خودرو، صرفاً از نظر ظاهری مورد بررسی قرار نگیرد و عوامل دیگری نظیر سن، وضعیت فنی و درجه سلامت آن به طور منظم تحت نظر گرفته شود.

عمر لاستیک زاپاس چقدر است؟

لاستیک زاپاس خودرو با گذشت زمان دچار پیری و فرسودگی خواهد شد. این لاستیک از ترکیبات لاستیکی و مواد مختلفی تهیه شده که باید قابلیت انعطاف‌پذیری، چسبندگی و تحمل فشار و بار را حفظ کنند، اما این ویژگی‌ها در گذر زمان تغییر می‌کنند. به تدریج ممکن است ساختار مواد به کار رفته دستخوش تغییراتی شده و لاستیک توانایی انعطاف‌پذیری اولیه خود را کاهش دهد.

فرایند فرسودگی لاستیک همیشه با کاهش عمق آج یا ساییدگی سطح آن همراه نیست. به همین دلیل، لاستیکی که سال‌ها در محفظه مخصوص خودرو یا صندوق عقب نگهداری شده، ممکن است به لحاظ ظاهری سالم و آج مناسبی داشته باشد، اما به سبب سن بالای آن، برخی از قابلیت‌های فنی خود را از دست داده باشد.

بنابراین، صرفاً کارکرد و ظاهر لاستیک نمی‌توانند معیارهای کافی برای ارزیابی وضعیت آن باشند و سن لاستیک نیز به عنوان عاملی مهم در بررسی ایمنی و قابلیت اعتماد آن مطرح می‌شود.

چرا تایر در زمان نگهداری فرسوده می‌شود؟

عواملی نظیر گرما، تابش اشعه UV، تماس با اوزون، شرایط نگهداری و نوسانات دمایی می‌توانند بر روند فرسودگی لاستیک تأثیر بگذارند. این عوامل به تدریج بر ترکیبات لاستیکی اثر می‌گذارند و ممکن است موجب کاهش انعطاف‌پذیری و تغییر ویژگی‌های اصلی لاستیک شوند. بنابراین، حتی اگر زاپاس برای مدت مدیدی بدون استفاده باقی بماند، نمی‌تواند از آثار گذشت زمان در امان باشد.

قرار گرفتن لاستیک در محفظه خودرو به تنهایی قادر به متوقف کردن روند فرسودگی آن نیست؛ زیرا مواد تشکیل‌دهنده لاستیک با گذشت زمان همچنان دستخوش تغییر می‌شوند. لذا تولیدکنندگان بزرگ لاستیک تأکید می‌کنند که زاپاس نیز باید همانند لاستیک‌های اصلی خودرو از نظر سن و وضعیت فنی به دقت مورد بررسی قرار گیرد.

این ارزیابی نباید فقط محدود به نظارت بر آج یا ظاهر بیرونی لاستیک باشد، بلکه تاریخ تولید، وجود آسیب‌های مشخص و نرخ فشار باد آن نیز باید مد نظر قرار گیرد.

چرا پس از ۱۰ سال باید لاستیک تعویض شود؟

به‌طور کلی توصیه می‌شود که لاستیک‌هایی که بیش از ۱۰ سال از تاریخ تولیدشان سپری شده، حتی اگر به نظر سالم بیایند، باید تعویض شوند. این توصیه شامل لاستیک زاپاس نیز می‌شود؛ زیرا عدم استفاده از لاستیک، فرآیند پیرشدن مواد تشکیل‌دهنده آن را متوقف نمی‌کند. بنابراین، اگر یک لاستیک زاپاس ۱۰ سال یا بیشتر از تاریخ تولیدش در خودرو باقی مانده باشد، بهتر است آن را با نمونه‌ای جدیدتر جایگزین نمود.

با این حال، عدد ۱۰ سال باید به عنوان یک معیار احتیاطی در نظر گرفته شود و نه به عنوان تضمینی برای سلامت لاستیک تا پایان این دوره. به عبارت دیگر، رسیدن لاستیک به سن ۱۰ سال تنها زمانی نیست که باید وضعیت آن را زیر ذره‌بین قرار داد و نمی‌توان به سادگی تا پایان این بازه زمانی از لاستیک استفاده کرد. ممکن است لاستیک به دلیل شرایط نامناسب نگهداری، آسیب فیزیکی یا کاهش فشار به زودی نیاز به تعویض پیدا کند.

چه آسیب‌هایی تعویض زودتر را ضروری می‌کنند؟

اگر در سطح لاستیک نشانه‌هایی از ترک، برآمدگی، بریدگی یا هر نوع آسیب دیگری مشاهده شود، نباید این خطرات را به سادگی به خاطر این که لاستیک هنوز ۱۰ ساله نشده است، نادیده گرفت. این گونه آسیب‌ها می‌توانند دلیلی بر کاهش سلامت لاستیک باشند و ادامه استفاده از آن را با خطر مواجه سازند. در چنین حالتی، ظاهر کلی یا وجود آج کافی نمی‌تواند تضمین‌کننده سلامت کامل لاستیک باشد و باید وضعیت فنی آن جدی گرفته شود.

علاوه بر این، اگر زاپاس سنش بیش از ۱۰ سال باشد، وجود آج مناسب یا نبود ترک‌های قابل مشاهده نیز نمی‌تواند توجیهی برای ادامه استفاده از آن باشد. لاستیک ممکن است از داخل یا در ساختار مواد خود دچار افت کیفیت شده باشد، بدون آنکه این مشکل به راحتی با چشم قابل مشاهده باشد.

چگونه سن لاستیک زاپاس را بررسی کنیم؟

برای تعیین سن لاستیک، باید به کدها و نشانه‌های حک شده بر روی دیواره آن نگاه کرد. در لاستیک‌هایی که دارای شماره شناسایی DOT هستند، چهار رقم پایانی این کد، تاریخ تولید را نشان می‌دهند. دو رقم ابتدایی، هفته تولید و دو رقم بعدی به سال تولید اشاره دارند. برای مثال، عدد ۱۲۲۰ به معنی تولید لاستیک در هفته دوازدهم سال ۲۰۲۰ است.

تاریخ تولید باید به صورت مستقیم از روی لاستیک بررسی شود؛ زیرا سال ساخت خودرو یا زمان خرید آن سن واقعی لاستیک را نشان نمی‌دهد. ممکن است زاپاس مدت زمان قابل‌توجهی پس از تولید در خودرو نصب شده باشد یا خودرو پس از مدتی از تاریخ تولید لاستیک به فروش رسیده باشد.

اهمیت بررسی فشار باد زاپاس

علاوه بر بررسی سن و ظاهر لاستیک، فشار باد زاپاس نیز باید به‌طور منظم کنترل شود. کمبود باد در لاستیک ممکن است به آن آسیب برساند و کارکرد آن را تحت تأثیر قرار دهد. زاپاس ممکن است برای مدت طولانی بی‌استفاده در خودرو باقی بماند و به همین دلیل، به تدریج فشار باد آن کاهش یابد، حتی در صورت عدم مشاهده علائم ظاهری خرابی.

زاپاس تنها زمانی می‌تواند در مواقع اضطراری قابل اعتماد باشد که از تمام جنبه‌های سن و سلامت فنی پیشرفته باشد و فشار باد آن هم طبق توصیه تولیدکننده تنظیم شده باشد. بنابراین، بازبینی منظم فشار باد باید هم‌راستا با توجه به تاریخ ساخت و وضعیت ظاهری لاستیک انجام گیرد.