لایحه بودجه سال ۱۴۰۶ در آذرماه به مجلس فرستاده خواهد شد
طبق گزارش ایسنا، سید حمید پورمحمدی در مورد وضعیت اقتصادی کشور و اهمیت تداوم فعالیت‌های مالی و بودجه‌ای اظهار داشت: با وجود چالش‌های ناشی از جنگ، محاصره و درگیری‌های نظامی، ضروری است که نظام مالی و بودجه‌ای کشور با دقت و بر اساس زمان‌بندی دقیق به روند خود ادامه دهد تا بودجه در تاریخ مقرر تنظیم، تصویب و اجرا گردد.
رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور با تأکید بر این نکته که بخشنامه بودجه سال ۱۴۰۶ تهیه و توسط شورای اقتصاد مورد تأیید قرار گرفته است، تصریح کرد: این بخشنامه به رئیس‌جمهور ارسال شده تا به شکل رسمی ابلاغ شود. همچنین در گذشته، گفت‌وگوهایی با نمایندگان مجلس درباره نحوه تدوین بودجه سال آینده داشته‌ایم، چراکه شرایط بودجه سال آینده متفاوت با سال جاری است و لازم بود تا در این زمینه به توافق برسیم تا کار با هماهنگی بیشتری پیش برود.
پورمحمدی ادامه داد: کلیات بودجه شامل درآمدها، منابع و مسائل مرتبط به‌طور تقریبی تنظیم شده است و باید آن را در زمان مقرر ارائه کنیم.
وی با تأکید بر استمرار فعالیت‌های بودجه‌ای کشور در زمان‌های دشوار اقتصادی و سیاسی گفت: علی‌رغم نوسانات و شرایط مختلفی که با آن روبرو بوده‌ایم، خوشبختانه تا کنون کمترین اختلالی در زمینه بودجه داشته‌ایم و هیچ‌یک از پرداخت‌های ما دچار مشکل نشده است.
رئیس سازمان برنامه و بودجه همچنین تصریح کرد: البته در مباحث پرداخت‌ها اولویت‌بندی وجود دارد و ممکن است که برخی پرداخت‌ها به‌صورت موقت در اولویت نباشند، اما روند کلی پرداخت‌ها به‌صورت منظم ادامه خواهد داشت و لایحه بودجه نیز در زمان مقرر ارائه خواهد شد.
پورمحمدی در ادامه با اشاره به وضعیت معیشتی خانوارها در شرایط تورمی اظهار کرد: در حال حاضر، ما در فضایی تورمی قرار داریم و بسیاری از کارمندان دولت و بازنشستگان با مشکلات جدی در زندگی مواجه هستند. بنابراین، باید در بودجه سال آینده به این نکته توجه بیشتری کنیم و اقداماتی را برای بهبود وضعیت معیشتی این گروه‌ها در نظر بگیریم.
وی همچنین افزود: ممکن است در منابع بودجه‌ای نیز تغییراتی مشاهده شود. پیشتر، وابستگی ما به درآمدهای نفتی زیاد بود، اما تحولات اخیر ممکن است تغییراتی در این اتکا ایجاد کند و بخشی از تأمین بودجه به سمت منابع و حوزه‌های دیگر هدایت شود.
رئیس سازمان برنامه و بودجه به ضرورت برقراری عدالت در پرداخت‌های کارکنان دولت نیز اشاره کرد و گفت: برخی از کارکنان کشور از لحاظ دریافتی در شرایط مناسبی نیستند و درآمد آنان به‌طور قابل توجهی پایین‌تر از دیگر کارکنان است. باید تلاش کنیم تا این وضعیت به سمت برابری بیشتر هدایت گردد.
پورمحمدی تأکید کرد: توجه به وضعیت معیشتی کارمندان دولت و بازنشستگان، اصلاح نابرابری‌ها در پرداخت‌ها و بررسی تغییرات احتمالی در ترکیب منابع درآمدی دولت از جمله محوری‌ترین موضوعاتی هستند که در تدوین بودجه سال ۱۴۰۶ لحاظ خواهند شد.
حذف واسطه‌ها در تخصیص بودجه و حرکت به سمت بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد
رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور در بخش دیگری از صحبت‌هایش به اصلاح سازوکار تخصیص منابع مالی دولت اشاره کرد و گفت: در روش‌های مرسوم، بودجه‌ای که به یک وزارتخانه اختصاص می‌یابد، میان معاونت‌های آن تقسیم می‌شود و سپس معاونت‌ها منابع را به استان‌ها و شهرستان‌ها تخصیص می‌دهند. به این ترتیب، ممکن است منابع مالی در طول این مسیر دچار رسوب شوند یا به هزینه‌های دیگری صرف گردد و در نهایت، مقدار کمتری به ذینفع نهایی برسد.
وی افزود: اقداماتی که در این راستا انجام داده‌ایم شامل حذف واسطه‌ها و انتقال منابع مالی به ذینفع نهایی است. به‌عنوان مثال، در خرید گندم از کشاورزان، به‌جای اینکه منابع مالی از وزارت جهاد کشاورزی به شرکت بازرگانی دولتی ایران و سپس به استان‌ها منتقل شود، می‌توان گندم را به‌طور مستقیم از کشاورز خریداری کرده و وجه آن را به حساب او واریز کنیم.
پورمحمدی ادامه داد: در حوزه مدارس نیز به‌جای انتقال منابع از وزارتخانه به معاونت‌ها، استان‌ها و شهرستان‌ها، واسطه‌ها حذف شده و منابع به‌طور مستقیم در اختیار مدارس قرار می‌گیرد. در این روش، هزینه‌های هر مدرسه مشخص شده و منابع بر اساس نیازهای آن تخصیص می‌یابد.
وی در مورد آثار این تغییر در تخصیص منابع به مدارس توضیح داد: این شفافیت موجب شده است که سرانه مدارس در یک سال و نیم گذشته ۲.۵ برابر افزایش یابد.
رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور با اشاره به اینکه در روش‌های گذشته، منابع مالی ممکن بود برای ماه‌ها در ناهمخوانی میان دستگاه‌های مختلف باقی بمانند، گفت: برای تأمین منابع، گاه مجبور به انتشار اوراق مالی بودیم، اما ممکن بود این منابع شش یا هفت ماه بعد به مقصد نهایی برسد یا به‌موقع به درخواست اختصاص پیدا نکند. اکنون با حذف واسطه‌ها، منابع مستقیماً به نقطه نهایی منتقل می‌شوند و در مسیر نگهداری نمی‌شوند.
پورمحمدی همچنین یکی دیگر از مزایای این سامانه را مدیریت تخصیص منابع بر اساس وضعیت درآمدی دولت دانست و گفت: درآمدهای دولت در دوره‌های مختلف دچار نوسان می‌شوند و با استفاده از اعتباردهی‌ها، می‌توان منابع موردنیاز را در اختیار ذینفع نهایی قرار داد تا بتواند به‌طور مؤثر هزینه کند و پرداخت وجه به تأمین‌کننده یا طرف قرارداد در زمانی دیگر انجام شود.
وی اضافه کرد: در این رویکرد، شفافیت حساب‌وکتاب پیمانکاران، مدارس و دیگر ذینفعان مؤثر خواهد بود. همچنین در مواردی که نیاز به اقدام فوری باشد، مثلاً در فصل سرما، می‌توان منابع لازم را قبل‌تر در اختیار ذینفع نهایی قرار داد تا اجرای کار به‌خاطر روال اداری عقب نیفتد.
رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور تأکید کرد: تخصیص مستقیم منابع به ذینفع نهایی، زمینه‌ساز حرکت به سمت بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد است؛ زیرا با مشخص شدن ذینفع نهایی، هزینه‌ها و منابع تخصیص‌یافته، ارزیابی دقیق‌تری از عملکرد و اثر بخشی هزینه‌های دولت به وجود می‌آید.
هوشمندسازی فرایند رتبه‌بندی پیمانکاران با استفاده از داده‌ها
پورمحمدی در ادامه به برنامه‌های سازمان برنامه و بودجه برای هوشمندسازی فرایندهای اداری اشاره کرد و گفت: یکی از زمینه‌هایی که به‌طور انحصاری در سازمان برنامه و بودجه انجام می‌شود، صدور مجوز و رتبه‌بندی پیمانکاران، شرکت‌های مشاور و شرکت‌های انفورماتیکی است. رتبه‌بندی پیمانکاران در پنج سطح انجام می‌گیرد و هر رتبه معین می‌کند که پیمانکار با چه ظرفیتی می‌تواند پروژه دریافت کند.
وی افزود: در گذشته، شرکت‌هایی که متقاضی ارتقای رتبه بودند، ناگزیر بودند فرایندی طولانی را طی کنند. بررسی‌های ما نشان داد که جمع‌آوری اطلاعات و مدارک لازم برای اثبات صلاحیت ارتقاء رتبه، معمولاً بیش از هشت ماه زمان می‌برد.
رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور ادامه داد: شرکت متقاضی می‌بایست تعداد مهندسان خود، مدارک تحصیلی آنان، تعداد پروژه‌های دریافت شده، قراردادهای منعقد کرده و مبالغ مربوطه را ارائه می‌کرد. پس از آن نیاز بود که برای تکمیل مدارک به حدود ۱۰ تا ۲۰ محل مختلف مراجعه کند تا نهایتاً سازمان بررسی کند که آیا شرکت استحقاق دریافت رتبه بالاتر را دارد یا خیر.
پورمحمدی به مشکلات این فرایند اشاره کرده و گفت: در چنین مواقعی، احتمال بروز رفتارهای غیراخلاقی نیز وجود داشت؛ برای مثال، ممکن بود مدرک تحصیلی جعلی یا قرارداد صوری ارائه شود یا زدوبندهای نامناسب شکل گیرد.
وی تصریح کرد: اکنون این فرایندها در حال حذف شدن هستند. در راستای تحولاتی که در حوزه داده‌ها انجام می‌شود، سامانه‌های سازمان به دانشگاه‌ها، نظام‌های ثبت قرارداد، نظام بانکی و مراجع مرتبط دیگر متصل شده‌اند. به این ترتیب، متقاضی تنها کافیست کد یا شماره مربوطه را وارد کند تا سامانه‌ها به‌صورت هوشمند اطلاعات موردنیاز را دریافت و تجمیع کنند و به این ترتیب مشخص شود که آیا شرکت مستحق ارتقای رتبه است یا خیر.
رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور همچنین بیان کرد که این روش منجر به کاهش بروکراسی اداری می‌شود و پیشتر تنها برای همین موضوع، ده‌ها هزار نامه دریافت می‌کردیم، اما اکنون این فرایند می‌تواند در عرض چند دقیقه انجام شود.
استفاده از هوش مصنوعی برای کاهش هزینه‌های پیمانکاران
پورمحمدی همچنین به کاربرد هوش مصنوعی در نظام فنی و اجرایی کشور اشاره کرد و گفت: انجام پروژه‌های عمرانی نیازمند رعایت ملاحظات فنی و استانداردهای مشخصی است. برای بخش‌های مختلف یک پروژه، از جمله بتن، میلگرد، آهن، خاک‌برداری و سایر مراحل اجرایی، ضوابط و استانداردهای خاصی وجود دارد.
وی افزود: صدها آیین‌نامه، بخشنامه، دستورالعمل و کتاب فنی در این زمینه تدوین شده که پیمانکار برای اجرای دقیق و استاندارد یک پروژه باید به این حجم فراوان از اطلاعات دسترسی داشته باشد. آشنایی با این ضوابط و استفاده صحیح از آن‌ها، فرایندی بسیار سنگین و پرهزینه خواهد بود.
رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور ادامه داد: برای تسهیل این پروسه، اطلاعات فنی به سازوکار هوش مصنوعی ارائه شده است. در حال حاضر، پیمانکار می‌تواند سوال خود را مطرح کند و سامانه از میان صدها منابع اطلاعات مربوطه را استخراج و در اختیار او قرار دهد.
پورمحمدی اظهار کرد: این سیستم مشخص می‌کند که پیمانکار با چه موضوعی روبروست و برای انجام کار به چه ضوابطی باید توجه کند. به این ترتیب، هزینه‌های پیمانکاران کاهش می‌یابد و همچنین امکان افزایش دقت در اجرای پروژه‌ها و بهبود کیفیت سازه‌ها و ساخت‌وسازها فراهم می‌شود.
هوشمندسازی محاسبه تعدیل قیمت پروژه‌های عمرانی
وی همچنین به موضوع تعدیل قیمت پروژه‌های عمرانی اشاره کرد و گفت: پیمانکارانی که از دولت مطالباتی دارند، در شرایط تورمی با افزایش هزینه‌های اجرای پروژه مواجه می‌شوند. لذا، نمی‌توان هزینه‌های اجرای پروژه را بدون لحاظ تغییرات قیمت محاسبه کرد و همان مبالغ قبلی را در نظر گرفت.
پورمحمدی افزود: برای محاسبه تعدیل، لازم است تغییر قیمت تمام اقلام و عوامل مؤثر بر هزینه اجرای پروژه بررسی شود؛ از جمله هزینه خاک، آجر، سیمان، نیروی کار و اقلام وارداتی. سپس معمولاً چانه‌زنی‌های فراوانی بین طرف‌های مربوطه درباره میزان تعدیل قیمت‌ها انجام می‌شود.
رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور ادامه داد: تصمیم داریم فرایند تعدیل قیمت‌ها را نیز به همین روش انجام دهیم. تمام مراجع و منابعی که اطلاعات لازم را در اختیار دارند، داده‌های خود را ارائه خواهند داد و سامانه با استفاده از این اطلاعات تعیین خواهد کرد که میزان تعدیل برای هر پروژه به چه صورت باید محاسبه شود.
وی تأکید کرد: با بهره‌گیری از این شیوه، می‌توان فرایند تعیین تعدیل قیمت‌ها را به‌طور دقیق و بر پایه اطلاعات و داده‌های معتبر انجام داد و از پیچیدگی‌های فرایندهای دستی و طولانی کاسته شود.
انتهای پیام