پیوند عمیق تحولات اقلیمی با آلودگی هوا و کمبود انرژی
به نقل از ایسنا، تغییرات کلان اقلیمی یکی از اصلی‌ترین چالش‌های محیط‌زیستی در سطح جهانی است که آثار آن شامل افزایش دما، تغییر در الگوهای بارش، بروز خشکسالی و تشدید برخی پدیده‌های شدید آب‌وهوایی به وضوح قابل مشاهده است. به دلیل شرایط جغرافیایی و قرارگیری کشور در محدوده‌های خشک و نیمه‌خشک، ایران به‌طور خاص در معرض آسیب‌های جدی ناشی از این تغییرات قرار دارد. آثار تغییر اقلیم فراتر از افزایش دما و کاهش بارش‌ها رفته و به حوزه‌هایی نظیر منابع آبی، کشاورزی، امنیت غذایی، انرژی و کیفیت هوا نیز تأثیر می‌گذارد.
در همین خصوص، احمد طاهری - رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست - در گفت‌وگویی با ایسنا به تحلیل پیامدهای تغییرات اقلیمی در ایران و ارتباط آن با آلودگی هوا، ناترازی انرژی و ضرورت سازگاری کشور با شرایط جدید اقلیمی پرداخته است.
چگونه تغییر اقلیم الگوهای آب‌وهوایی را در ایران تحت تأثیر قرار داده است؟
وی بیان کرد که ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خود از جمله کشورهایی است که با پیامدهای تغییرات اقلیمی دست و پنجه نرم می‌کند. این تغییرات، در مرحله نخست، مستقیماً بر دمای کشور تأثیر گذاشته و بارش‌ها را کاهش داده‌اند که آثار این روند در طول نیم‌قرن گذشته به‌وضوح قابل مشاهده است.
رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: پیامدهای تغییر اقلیم تنها به آثار مستقیم محدود نمی‌شود و تبعات غیرمستقیم بسیاری نیز در کشور به وجود می‌آورد. با کاهش بارش‌ها، به‌طور طبیعی تولیدات کشاورزی کاهش یافته و این وضعیت می‌تواند امنیت غذایی کشور را به خطر بیندازد.
پیوند تغییرات اقلیمی با آلودگی هوا و ناترازی انرژی
طاهری در خصوص ارتباط میان تغییرات اقلیمی و مصرف انرژی اظهار داشت: افزایش دما به ویژه در فصول گرم سال منجر به افزایش تقاضای انرژی می‌شود و این امر می‌تواند ناترازی انرژی را تشدید کند. در صورتی که نیاز به انرژی در کشور افزایش یابد و ما به سوخت‌های فسیلی وابسته باشیم، مصرف سوخت نیز بالا می‌رود و این موضوع می‌تواند به افزایش آلودگی هوا منجر شود.
او ادامه داد: این مسائل را می‌توان در قالب یک مفهوم به نام «هم‌بستگی» مورد بررسی قرار داد؛ به این معنا که هر تغییری در مصرف انرژی می‌تواند به نوعی بر وضعیت آلودگی هوا تأثیر بگذارد و تغییر اقلیم هم از این قاعده مستثنی نیست. در واقع اتفاقات ناشی از تغییر اقلیم در کشور می‌تواند از جوانب مختلف بر کیفیت هوا تأثیرگذار باشد.
طاهری همچنین به خشکسالی و افزایش گردوغبار اشاره کرد و تصریح کرد: خشکسالی‌هایی که به دنبال تغییرات اقلیمی صورت می‌گیرد، می‌تواند باعث بالارفتن غلظت گردوغبار در مناطق مختلف کشور شود؛ همچنین افزایش مصرف سوخت در حوزه انرژی می‌تواند به آلودگی هوا دامن بزند، لذا نمی‌توان وضعیت تغییرات اقلیمی، انرژی و آلودگی هوا را به‌تنهایی و جدا از هم مطالعه کرد و ضروری است که پیوند میان این حوزه‌ها در چارچوب سیاست‌گذاری‌ها مدنظر قرار گیرد.
توافق‌نامه پاریس و نیاز به عدالت اقلیمی
طاهری در پاسخ به سؤالی درباره موقعیت ایران در قیاس با سایر کشورها در مواجهه با تغییرات اقلیمی و تأثیر پیمان‌های بین‌المللی بر کم کردن آثار این تغییرات، به توافق‌نامه پاریس اشاره کرد و گفت: برای مقابله با تغییرات اقلیمی و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای ضروری است که اقدامات به صورت جمعی و با مشارکت کشورهای مختلف انجام شود.
وی تأکید کرد: این فرایند باید به‌صورت یک گذار عادلانه برای تمامی کشورها دنبال شود. کشورهایی که در سال‌های گذشته مقادیر زیادی از گازهای گلخانه‌ای را منتشر کرده و در شکل‌گیری وضعیت فعلی نقش داشته‌اند، باید مسئولیت تاریخی خود را بر عهده بگیرند.
طاهری همچنین به نقش کشور ایالات متحده در انتشار گازهای گلخانه‌ای اشاره کرد و گفت: وقتی کشوری مثل آمریکا که یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گازهای گلخانه‌ای محسوب می‌شود، از توافق‌های بین‌المللی مربوط به اقلیم کناره‌گیری می‌کند، نمی‌توان از کشورهای متعهد انتظار داشت که به تنهایی بار کاهش انتشار گازها را به دوش بکشند.
وی افزود: تحقق یک گذار عادلانه در زمینه اقلیم نیازمند آن است که کشورهای مختلف مسئولیت تاریخی خود را بشناسند و همکاری‌های بین‌المللی بر اساس مسئولیت‌ها و قابلیت‌های متفاوت کشورها شکل بگیرد. تأمین منابع مالی و انتقال فناوری به کشورهای آسیب‌پذیر نیز از موضوعاتی است که باید در این راستا مورد توجه قرار گیرد.
سازگاری با پیامدهای تغییر اقلیم؛ اولویت حائز اهمیت برای کشور
طاهری در ادامه سازگاری با پیامدهای تغییرات اقلیمی را از مسائلی اساسی برای ایران برشمرد و گفت: به‌عنوان کشوری که به‌شدت در معرض پیامدهای تغییر اقلیم قرار دارد، باید در حوزه‌های آب، انرژی و کشاورزی، شرایط خود را با تحولات موجود منطبق کنیم.
وی تأکید کرد: این مسئله باید در رأس برنامه‌های کشور قرار گیرد چون حتی اگر اقدامات جهانی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای انجام شود، هنوز هم نیاز به سازگاری با تغییرات اقلیمی احساس خواهد شد. بنابراین ضروری است که سیاست‌ها و برنامه‌های کشور در زمینه‌های مختلف با روند تغییرات اقلیمی هماهنگ شوند.
به گزارش ایسنا، با توجه به تبعات گسترده تغییرات اقلیمی، مدیریت پایدار منابع آب، افزایش بهره‌وری در کشاورزی، اصلاح الگوی مصرف انرژی و کاستن از وابستگی به سوخت‌های فسیلی از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند به کاهش آسیب‌پذیری کشور کمک کنند. همچنین، مبارزه با گردوغبار، تقویت برنامه‌های مدیریت خشکسالی و توجه به ارتباط بین سیاست‌های انرژی و کیفیت هوا باید در برنامه‌ریزی‌های ملی جایگاه ویژه‌ای داشته باشد.
در نهایت، تغییرات اقلیمی مسئله‌ای فراتر از زیست‌محیطی به شمار می‌رود و بر امنیت غذایی، پایداری منابع آب، تأمین انرژی و سلامت عمومی تأثیر می‌گذارد. بنابراین، واکنش به تبعات این پدیده نیازمند برنامه‌ریزی هماهنگ در سطح ملی و همکاری فعال در سطح بین‌المللی است.
انتهای پیام