هپاتیت، بیماری خاموش در سایه بی‌خبری
هفته ملی اطلاع‌رسانی در زمینه هپاتیت فرصتی ارزشمند برای افزایش آگاهی درباره این بیماری، شناسایی روش‌های انتقال و تأکید بر اهمیت آزمایش و تشخیص زودهنگام است. آگاهی ناکافی درباره ابتلا به این بیماری می‌تواند هم به سلامت فرد آسیب برساند و هم امکان انتشار آن به سایرین را به وجود آورد.
هپاتیت ویروسی شامل انواع گوناگونی است و تمامی این گونه‌ها از طرق مشابه قابل انتقال نیستند. به عنوان مثال، هپاتیت A عموماً از طریق آب و غذاهای آلوده انتقال می‌یابد، در حالی‌که هپاتیت‌های B و C بیشتر از طریق تماس با خون آلوده و برخی روش‌های مشخص دیگر منتقل می‌شوند. نکته حائز اهمیت این است که هپاتیت همیشه به معنای یک بیماری غیرقابل درمان نیست. واکسن موجود می‌تواند ابتلا به هپاتیت B را پیشگیری کند و هپاتیت C نیز در حال حاضر در بسیاری از موارد با داروهای مؤثر قابل درمان است. با این حال، غفلت از این بیماری و تشخیص دیرهنگام می‌تواند به عوارض جدی کبد مانند سیروز و سرطان کبد منجر شود.
شناسایی مسیرهای انتقال، اجتناب از رفتارهای پرخطر، واکسیناسیون در برابر هپاتیت B و انجام آزمایش در صورت داشتن عوامل خطر از اقدامات مهمی هستند که می‌توانند در مبارزه با این بیماری کارساز باشند. گرچه هپاتیت ممکن است در مراحل اولیه هیچ نشانه‌ای نداشته باشد، اما این به معنای بی‌خطر بودن آن نیست. نهادینه کردن آگاهی عمومی و رفع باورهای نادرست درباره این بیماری نه تنها در تشخیص و درمان به‌موقع مؤثر است، بلکه می‌تواند از انگ‌زدن و قضاوت نادرست نسبت به مبتلایان جلوگیری کند. مبارزه با هپاتیت با آگاهی آغاز می‌شود، آگاهی که می‌تواند راه پیشگیری و درمان را پیش از آنکه بیماری فرصت آسیب برساند، هموار کند.
مدیر گروه پیشگیری از بیماری‌های واگیر دانشگاه علوم پزشکی تبریز در مصاحبه‌ای با ایسنا بیان کرد: هپاتیت‌های B و C که از طریق خون و مایعات بدن منتقل می‌شوند، ممکن است مدتی بدون علامت باقی بمانند، اما اگر شناسایی و درمان نشوند، می‌توانند تهدیدی جدی برای سلامت کبد به حساب آیند.
سیمین خیاط‌زاده به انواع بیماری هپاتیت اشاره کرد و گفت: هپاتیت‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند، گروهی که از طریق آب و غذای آلوده منتقل می‌شوند و عمدتاً به بروز علائم گوارشی نظیر اسهال منجر می‌شوند، در حالی‌که آنچه امروزه بیشتر مورد توجه قرار دارد، هپاتیت‌هایی هستند که از طریق خون و مایعات بدن منتقل می‌شوند و در مواردی ممکن است به بیماری مزمن و آسیب‌های جدی کبدی منتهی شوند.
وی ادامه داد: با توجه به اینکه انتقال هپاتیت‌های B و C از طریق خون و مایعات بدن انجام می‌شود، تماس‌های روزمره مانند دست دادن، عطسه، سرفه، یا صرف غذا با فرد مبتلا نمی‌تواند موجب انتقال بیماری شود و مردم نباید در این زمینه نگرانی داشته باشند.
سرنگ مشترک و وسایل غیراستریل، از عوامل اصلی انتقال هپاتیت
وی تصریح کرد که رفتارهای پرخطر مانند رابطه جنسی بدون محافظ، استفاده از وسایل تیز و برنده آلوده و سرنگ مشترک از مهم‌ترین روش‌های انتقال این بیماری‌ها هستند و افزود: اشتراک‌گذاری سرنگ، به ویژه در میان افراد معتاد تزریقی، یکی از عوامل مهم انتقال هپاتیت محسوب می‌شود. همچنین بهره‌گیری از وسایل غیراستریل در آرایشگاه‌ها، مراکز تاتو، پیرسینگ و سایر خدمات زیبایی می‌تواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
وی تأکید کرد که افرادی که قصد انجام خدمات دندانپزشکی، تاتو یا پیرسینگ دارند، باید مراکزی را انتخاب کنند که تمامی اصول استریلیزاسیون را رعایت کرده و از وسایل استریل و یکبارمصرف استفاده می‌کنند.
مدیر گروه پیشگیری از بیماری‌های واگیر دانشگاه علوم پزشکی تبریز با تأکید بر نقش رفتارهای پرخطر جنسی در انتقال این بیماری، افزود: روابط جنسی خارج از چارچوب خانواده و بدون رعایت اصول حفاظتی، می‌تواند علاوه بر هپاتیت، به انتقال بیماری‌هایی نظیر HIV نیز منجر شود.
خیاط‌زاده با برجسته کردن اهمیت شناخت راه‌های انتقال، یادآور شد: هنگام مراجعه به آرایشگاه‌ها و مراکز زیبایی و خالکوبی، باید از مراکزی استفاده شود که تحت نظارت قرار دارند و از وسایل استریل و یکبارمصرف بهره می‌برند. همچنین حمل کردن وسایل شخصی در آرایشگاه و اجتناب از استفاده از تیغ‌های مشترک از دیگر اقدامات مؤثر در پیشگیری از انتقال بیماری است.
او افزود: همچنین پرهیز از رفتارهای پرخطر جنسی نیز به عنوان یکی از مهم‌ترین راه‌های پیشگیری بشمار می‌رود. برای افراد معتاد تزریقی، در کنار فراهم کردن خدمات حمایتی برای ترک اعتیاد، عدم استفاده از سرنگ‌های مشترک و استفاده از سرنگ‌های استریل و یکبارمصرف نقشی اساسی در کاهش انتقال بیماری ایفا می‌کند.
وی در ادامه به انتقال هپاتیت B از مادر به نوزاد پرداخته و اظهار کرد: هپاتیت B از جمله بیماری‌هایی است که می‌تواند از مادر آلوده به نوزاد منتقل شود. این بیماری می‌تواند در برخی موارد مزمن شده و فرد بدون بروز علائم خاص به عنوان ناقل سالم شناخته شود. در صورتی که چنین فردی با خون دیگران تماس پیدا کند یا مادر باردار مبتلا به هپاتیت شود، امکان انتقال بیماری به نوزاد وجود خواهد داشت.
او افزود: اجرای برنامه‌های مراقبت از مادران باردار و انجام آزمایش‌های غربالگری در دوران بارداری در سال‌های اخیر موجب شده است که کودکان سالم از مادران مبتلا به HBsAg مثبت متولد شوند و موارد ابتلا به هپاتیت B در کشور به شدت کاهش یابد.
درمان رایگان هپاتیت C در نظام سلامت کشور
مدیر گروه پیشگیری از بیماری‌های واگیر دانشگاه علوم پزشکی تبریز با اشاره به برنامه‌های کشوری برای حذف هپاتیت C، اعلام کرد: کشور در حال نزدیک شدن به هدف حذف هپاتیت C است. به این منظور، در سال‌های اخیر غربالگری گروه‌های در معرض خطر، از جمله زندانیان، افراد کارتن‌خواب، تحت پوشش بهزیستی و معتادان تزریقی در دستور کار قرار گرفته است.
وی تصریح کرد که به محض شناسایی موارد مشکوک و تأیید نتایج آزمایشگاهی، درمان بیماران فوراً آغاز می‌شود و با توجه به اهمیت کنترل این بیماری، تمامی مراحل تشخیص و درمان هپاتیت C در نظام سلامت کشور به طور رایگان ارائه می‌شود.
خیاط‌زاده درباره علائم بیماری گفت: در مرحله حاد هپاتیت B و C، فرد ممکن است دچار بی‌حالی، بی‌اشتهایی، کاهش وزن و زردی پوست و چشم‌ها گردد. هپاتیت اغلب با عنوان بیماری زردی شناخته می‌شود و اگر تشخیص و درمان به موقع انجام نشود، ممکن است منجر به نارسایی کبدی، بستری شدن و حتی خطر جان فرد شود.
وی افزود: هپاتیت‌های B و C از طریق خون و مایعات بدن منتقل شده و در صورت آسیب به کبد، ممکن است پیامدهای جدی برای سلامت افراد ایجاد کنند. با توجه به اینکه این بیماری‌ها به ویژه در مراحل مزمن می‌توانند مدتی بدون علامت بمانند، انجام آزمایش در افراد مشکوک از اهمیت بالایی برخوردار است تا بیماران شناسایی شده و تحت مراقبت قرار بگیرند.
وی خاطرنشان کرد: سال‌هاست که واکسن هپاتیت B در برنامه واکسیناسیون کشور قرار دارد و به کودکان از بدو تولد تزریق می‌شود. همچنین اعضای خانواده بیماران با HBsAg مثبت نیز تحت نظارت و واکسیناسیون قرار می‌گیرند تا خطر انتقال بیماری به حداقل برسد.
خیاط‌زاده به شدت بر اهمیت شناسایی بیماران هپاتیت C و درمان کامل آنان به عنوان اصلی‌ترین راه برای پیشگیری از انتقال بیماری و حرکت به سمت حذف آن در کشور تأکید کرد.
محقق پسادکتری دانشگاه علوم پزشکی تبریز و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی بناب در گفت‌وگو با ایسنا بر اهمیت پیشگیری، تشخیص به موقع و درمان هپاتیت تأکید کرد و گفت: امروزه دانش و ابزارهای مؤثری برای پیشگیری، تشخیص و درمان این بیماری در دسترس داریم، اما دسترسی سریع و عادلانه مردم به این امکانات یکی از چالش‌های اساسی در مبارزه با هپاتیت است.
زهرا قربانی به شعار روز جهانی هپاتیت ۲۰۲۶ سازمان جهانی بهداشت با عنوان «هپاتیت، بیایید موانع را از پیش‌رو برداریم» اشاره کرد و اظهار داشت: هپاتیت همیشه با علائم آغاز نمی‌شود، اما پیشگیری از آن نباید به تأخیر بیفتد تا زمانی که علائم بروز کنند.
وی افزود: موانع پیشگیری و درمان هپاتیت فقط به هزینه آزمایش و درمان محدود نمی‌گردد، بلکه ناآگاهی، ترس از تشخیص، انگ اجتماعی و باورهای نادرست نیز می‌توانند افراد را از دریافت خدمات نجات‌بخش دور کنند.
آمارهایی که ضرورت پیشگیری را یادآوری می‌کنند
قربانی با اشاره به آمارهای اعلام شده از سوی سازمان جهانی بهداشت گفت: بر اساس داده‌های این سازمان، در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۸۷ میلیون نفر در دنیا با هپاتیت مزمن B یا C زندگی می‌کردند و تقریبا ۱.۳ میلیون نفر بر اثر این عفونت‌ها جان خود را از دست دادند. این آمارها جهانی هستند و نباید به وضعیت ایران تعمیم یابند، اما پیام واضحی را انتقال می‌دهند و نشان می‌دهند که هپاتیت همچنان یکی از مسائل جدی سلامت عمومی به شمار می‌آید.
این محقق پسادکتری دانشگاه علوم پزشکی تبریز تأکید کرد که هپاتیت به معنای التهاب کبد بوده و علل مختلفی دارد و بالتبع بر هپاتیت‌های ویروسی B و C تمرکز دارد که می‌توانند مزمن گردند و در صورت عدم تشخیص یا مراقبت ناکافی ممکن است منجر به سیروز و سرطان کبد شوند. با این حال، ابتلا به این عفونت‌ها به معنای قطعی بروز چنین عوارضی نیست و پیشگیری، تشخیص زودهنگام و درمان صحیح می‌توانند مسیر بیماری را دگرگون نمایند.
پیشگیری از هپاتیت B، از اولین روز زندگی
وی به اهمیت واکسیناسیون به موقع علیه هپاتیت B اشاره کرد و گفت: اگر بخواهم یک اقدام پیشگیرانه را به‌طور ویژه ذکر کنم، آن اقدام واکسیناسیون به موقع علیه هپاتیت B است.
این عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی بناب افزود: سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند که تمامی نوزادان اولین دوز واکسن هپاتیت B را هرچه سریعتر بعد از تولد و در ۲۴ ساعت نخست دریافت کنند و نوبت‌های بعدی نیز حسب برنامه واکسیناسیون تکمیل گردند.
قربانی با اشاره به این که در سال ۲۰۲۴ تنها ۴۵ درصد نوزادان در دنیا واکسن هپاتیت B را در این بازه زمانی دریافت کردند، تاکید کرد: این فاصله میان توصیه‌های علمی و اجرای آن اهمیت دسترسی به خدمات پیشگیری را نشان می‌دهد.
وی به خانواده‌ها توصیه کرد که وضعیت واکسیناسیون فرزندان خود را جدی بگیرند و افزود: بزرگسالانی که از وضعیت واکسیناسیون یا ایمنی خود آگاه نیستند، بهتر است در مورد نیاز به واکسن یا آزمایش‌های لازم با کارکنان مرکز بهداشت مشورت نمایند.
این محقق پسادکتری دانشگاه علوم پزشکی تبریز با تأکید بر اهمیت بررسی هپاتیت B در دوران بارداری گفت: اگر مادر دچار هپاتیت باشد، تیم درمان باید اقداماتی در نظر گیرد تا خطر انتقال بیماری به نوزاد به حداقل برسد.
پیشگیری از هپاتیت در زندگی روزمره
قربانی با اشاره به اینکه بخشی از پیشگیری به تصمیمات ساده اما مهم روزمره وابسته است، بیان کرد: اجتناب از استفاده از سوزن و سرنگ مشترک، عدم‌اشتراک‌گذاری تیغ اصلاح و مسواک، و اطمینان از استریل یا یکبار مصرف بودن وسایل در خدمات تاتو، پیرسینگ و سایر خدمات پزشکی و دندانپزشکی، از اقداماتی است که به پیشگیری از هپاتیت کمک می‌کند.
وی ادامه داد: هپاتیت B از طریق خون و برخی مایعات بدن، به ویژه در روابط جنسی پرخطر منتقل می‌شود و هپاتیت C معمولاً از طریق تماس با خون آلوده انتقال پیدا می‌کند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی بناب بر تفاوت‌های عمده بین هپاتیت B و C تأکید کرد و گفت: واکسن هپاتیت B از هپاتیت C جلوگیری نمی‌کند و برای هپاتیت C هنوز واکسن مؤثری در دسترس نیست، بنابراین رعایت اصول پیشگیری از تماس با خون آلوده همچنان برای افراد واکسینه‌شده در مقابل هپاتیت B ضروریست.
برای آزمایش، منتظر زردی و درد نباشیم
قربانی با تأکید بر این نکته که یکی از تصورات نادرست درباره هپاتیت این است که افراد بدون زردی، درد یا ضعف به این بیماری مبتلا نمی‌شوند، اظهار داشت: حقیقت این است که این عفونت‌ها می‌توانند به مدت طولانی بدون علامت باقی بمانند. افرادی که سابقه تماس احتمالی با خون آلوده، استفاده از وسایل تزریق مشترک، یا شریک جنسی پرخطر دارند یا عضوی از خانواده‌شان مبتلا به هپاتیت B است، باید در مورد نیاز به آزمایش و اقدامات پیشگیرانه مشورت نمایند.
این محقق پسادکتری دانشگاه علوم پزشکی تبریز تأکید کرد که تشخیص هپاتیت نباید به عنوان نشانه‌ای از ناامیدی تلقی گردد، زیرا داروهای جدید ضد ویروسی می‌توانند بیش از ۹۵ درصد مبتلایان به هپاتیت C را درمان کنند. همچنین هپاتیت B نیز با پایش منظم و درمان در صورت نیاز، قابل کنترل می‌باشد و درمان مؤثر می‌تواند خطر عوارض کبدی را کاهش دهد.
آگاهی‌رسانی نباید موجب ترس و طرد اجتماعی شود
قربانی با تأکید بر اینکه هپاتیت B و C از طریق دست‌دادن، در آغوش گرفتن یا صرف غذا در کنار فرد مبتلا منتقل نمی‌شوند و معاشرت معمول با فرد مبتلا دلیلی برای دوری کردن از او نیست، گفت: این فشار اجتماعی بر افراد مبتلا می‌تواند موجب شود آنها از آزمایش و درمان دور شوند. بنابراین، احترام به محرمانگی اطلاعات و حمایت از مبتلایان بخشی از واکنش مؤثر در برابر هپاتیت است.
قربانی همچنین بر اهمیت سه اقدام کلیدی در هفته اطلاع‌رسانی در زمینه هپاتیت تأکید کرد و گفت: وضعیت واکسیناسیون هپاتیت B را بررسی کنیم، راه‌های انتقال را بشناسیم و در صورت نیاز برای آزمایش اقدام نمائیم.
وی افزود: کنار مسئولیت فردی، نظام سلامت نیز باید دسترسی آسان و عادلانه به واکسن، آزمایش و درمان را فراهم آورد، زیرا پیشگیری زمانی موفق خواهد بود که آگاهی مردم با خدمات در دسترس هم‌راستا گردد.
انتهای پیام