هشدار در مورد تشابه علائم گازگرفتگی با سرماخوردگی و خطر مصرف داروهای گیاهی فله‌ای
به نقل از ایسنا، دکتر حسن نوری در کنفرانس خبری «هفته پیشگیری از مسمومیت‌ها» که در تاریخ سوم آبان برگزار گردید، بیان کرد: مسمومیت‌ها یکی از مسائل اضطراری پزشکی هستند که با اتخاذ چند تدبیر ساده و افزایش سطح آگاهی عمومی، در اغلب موارد می‌توان از وقوع مسمومیت‌ها و عواقب مرگ‌آور آنها جلوگیری کرد.
او اضافه کرد: بر اساس آمار، نزدیک به ۱۰ هزار مورد از مأموریت‌های سازمان اورژانس به مسمومیت مربوط می‌شود. هرچند که این عدد در مقایسه با حجم کلی فعالیت‌های اورژانس چندان زیاد به نظر نمی‌رسد، اما از آنجایی که بسیاری از این حوادث قابلیت پیشگیری دارند، اهمیت خاصی دارد.
معاون آموزش سازمان اورژانس تأکید کرد: با اجرای یک برنامه منسجم برای پیشگیری از مسمومیت‌ها و اطلاع‌رسانی مؤثر به عموم مردم، می‌توان از وقوع تعدادی از مسمومیت‌ها جلوگیری کرد. همچنین آگاهی از روش‌های به موقع و درمان صحیح مسمومیت‌ها نیز اهمیت بسزایی دارد.
افزایش مسمومیت ناشی از قارچ‌های سمی در فصل بهار
این پزشک متخصص درباره نوع مسمومیت‌ها در زمان‌های مختلف سال توضیح داد: آمار نشان می‌دهد که میزان مسمومیت‌هایی مرتبط با قارچ‌های سمی در ماه‌های فروردین و اردیبهشت افزایش پیدا می‌کند. قارچ‌های سمی انواع گوناگونی دارند؛ برخی از آنها باعث تحریک دستگاه گوارش و بروز علائم گوارشی می‌شوند و برخی دیگر ممکن است کشنده باشند. جلوگیری از وقوع این نوع مسمومیت بسیار ساده است و افراد نباید بدون اطمینان از ایمنی، قارچ‌های طبیعی را جمع‌آوری و مصرف کنند.
اشتباه در تشخیص مسمومیت مونوکسید کربن به عنوان سرماخوردگی
نوری در مورد مسمومیت ناشی از مونوکسید کربن در فصل زمستان گفت: مونوکسید کربن یک گاز بی‌بو و بی‌رنگ است و افرادی که در معرض این گاز قرار می‌گیرند، از طریق رنگ، بو یا طعم نمی‌توانند به مسمومیت خود پی ببرند. متأسفانه، نگرانی های جدی در خصوص مسمومیت ناشی از مونوکسید کربن وجود دارد؛ زیرا علائم آن خاص و ویژه نیست. این خطر هست که مسمومیت مونوکسید کربن به اشتباه به عنوان سرماخوردگی تشخیص داده شود. سردرد، بی‌حالی، تهوع، استفراغ، سرگیجه و خواب‌آلودگی از نشانه‌های این مسمومیت هستند که ممکن است در ابتدا به آنها توجهی نشود.
او با اشاره به اینکه مسمومیت با مونوکسید کربن می‌تواند قابلیت قضاوت و تصمیم‌گیری فرد را تحت تأثیر قرار دهد، توضیح داد: در چنین شرایطی، ممکن است بیمار از وخامت حال خود یا سایر اعضای خانواده بی‌خبر باشد و نتواند اقدام مناسبی برای دریافت کمک انجام دهد. این موضوع مزید بر علت می‌شود و خطر این نوع مسمومیت را افزایش می‌دهد.
این متخصص درباره مسمومیت مونوکسید کربن بیان کرد: به‌دنبال بررسی‌های انجام‌شده، حدود ۸۳۰ مورد مسمومیت با مونوکسید کربن در سال گذشته ثبت شده که این میزان در دو سال گذشته تقریباً ۸۵۷ مورد بوده است. تقریباً ۹۲ درصد از موارد مسمومیت با مونوکسید کربن که امدادگران اورژانس برای رسیدگی به آنها اعزام شده‌اند، در منازل رخ داده و نیمی از این موارد با آبگرمکن یا بخاری مرتبط بوده‌اند.
نوری با اشاره به اینکه بیشتر این حوادث مسمومیت‌های ناشی از مونوکسید کربن با رعایت اصول ایمنی قابل پیشگیری هستند، خاطرنشان کرد: استفاده از بخاری‌های بدون دودکش در اتاق‌ها، به ویژه اتاق‌های کودکان، می‌تواند خطرناک باشد و حتی به مرگ افراد منجر شود. متأسفانه، برخی افراد بعد از ترخیص و بازگشت به منزل، دوباره در معرض همان خطر قرار می‌گیرند. بنابراین شناسایی عامل مسمومیت و اطمینان از ایمن بودن محیط قبل از بازگشت به آن، بسیار ضروری است.
او افزود: مردم باید آگاه باشند که باز کردن تنها یک پنجره به معنای رفع خطر نیست. مونوکسید کربن با قدرت بالایی به هموگلوبین خون متصل شده و جذب مناسب اکسیژن را مختل می‌کند؛ بنابراین، فقط تنفس هوای تازه برای اطمینان از رفع مسمومیت کافی نیست.
معاون آموزش اورژانس کشور یادآور شد: رعایت اصول ایمنی در شروع فصل سرما بسیار حیاتی است. مردم باید از ایمنی بخاری‌ها، آبگرمکن‌ها و دیگر وسایل حرارتی اطمینان حاصل کنند و نصب و استفاده از آنها بر اساس استانداردهای ایمنی باشد. همچنین باید از عملکرد صحیح دودکش‌ها نیز مطمئن شوند. خطر تجمع مونوکسید کربن در پارکینگ‌ها و مناطق صنعتی نیز نباید نادیده گرفته شود.
نوری همچنین به بروز مسمومیت در چادرهای مسافرتی اشاره کرد و گفت: اگرچه تعداد این حوادث نسبت به مسمومیت‌های خانگی کمتر است، اما استفاده از شعله برای گرم کردن چادر در فصل زمستان می‌تواند خطرناک باشد و گزارش‌هایی از مسمومیت در این شرایط نیز وجود دارد.
او در خصوص اقدامات ضروری هنگام مواجهه با علائم مشکوک به مسمومیت با مونوکسید کربن گفت: در صورت بروز علائمی نظیر سردرد، بی‌حالی، تهوع و استفراغ، باید احتمال مسمومیت با این گاز را در نظر گرفت. اولین اقدام باید خروج فوری از محیط و تماس با اورژانس ۱۱۵ باشد. افراد نباید برای کمک به فرد مسموم در محیط آلوده بمانند یا بدون اطمینان از ایمنی آن مکان، دوباره وارد آن شوند.
نوری ادامه داد: در صورتی که یکی از اعضای خانواده در منزل دچار مسمومیت شده است، سایر افراد نیز باید بلافاصله از محیط خارج شوند و با اورژانس تماس بگیرند. همچنین باید از بازگشت به محل تا زمانی که آتش‌نشانی ایمنی آن مکان را تأیید نکرده است، جلوگیری شود؛ زیرا باز کردن فقط پنجره‌ها به تنهایی خطر را از بین نمی‌برد و حضور در محیط آلوده می‌تواند سایرین را نیز در معرض مسمومیت قرار دهد.
معاون اورژانس کشور در خصوص درمان مسمومیت‌ها اظهار داشت: درمان خاص یا پادزهر در برخی مسمومیت‌ها وجود ندارد. وادار کردن بیمار به استفراغ نیز ممنوع است؛ زیرا ممکن است سطح هوشیاری کاهش یابد و مواد به ریه‌ها نفوذ کند. بنابراین، نمی‌توان یک اقدام مشترک برای تمامی مسمومیت‌ها تجویز کرد.
او با تأکید بر لزوم تماس با اورژانس در شرایط مسمومیت، گفت: به جای اینکه از مردم بخواهیم که لیستی از اقدامات مربوط به انواع مسمومیت‌ها را حفظ کنند، ساده‌ترین روش این است که در چنین شرایطی با شماره ۱۱۵ تماس بگیرند. این کار می‌تواند به انتخاب رویکرد صحیح در مدیریت بیمار و پیشگیری از اقدامات نادرست یاری رساند.
معاون آموزش سازمان اورژانس کشور با اشاره به مرگ‌ومیر ناشی از مسمومیت با مونوکسید کربن، بیان کرد: افزایش آگاهی عمومی و استفاده از تجهیزات ایمن‌تر در منازل سهم بسزایی در کاهش مرگ‌ومیر ناشی از مسمومیت با مونوکسید کربن داشته است. اگرچه آمار مربوط به مسمومیت‌های مونوکسید کربن در حال کاهش است، اما هنوز هم تعداد اندکی از افراد به علت این مسمومیت جان خود را از دست می‌دهند.
نوری افزود: مسمومیت ناشی از مونوکسید کربن در مهرماه سال جاری نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲۷ درصد کاهش یافته است. مقایسه دقیق این آمار نیازمند توجه به شرایط آب‌وهوایی است؛ زیرا دمای هوا و وضعیت فصلی می‌تواند بر میزان استفاده از تجهیزات گرمایشی و در نتیجه وقوع این حوادث تأثیرگذار باشد.
او در مورد ثبت آمار و بررسی موارد مسمومیت گفت: سیستم ثبت و شناسایی موارد مسمومیت با گذر زمان دقیق‌تر شده و با گذشت زمان، دقت این نظام افزایش یافته است. احتمالاً در بیست سال گذشته، بسیاری از مرگ‌های ناشی از مسمومیت شناسایی نشده و در آمار قرار نگرفته‌اند.
معاون آموزش سازمان اورژانس کشور در خصوص همکاری همگانی برای پیشگیری از مسمومیت‌ها یادآور شد: پیشگیری از مسمومیت‌ها به تلاش جمعی نیازمند است؛ سازمان اورژانس کشور دارای یک رویکرد عملیاتی است و در کنار ارائه خدمات، برنامه‌های آموزشی نیز به اجرا می‌گذارد، اما برای کاهش موارد مسمومیت، نیاز است تمامی نهادها و دستگاه‌های مرتبط به شکل مشترک فعال باشند.
او پیرامون پراکندگی برنامه‌های آموزشی در کشور گفت: یکی از چالش‌های ما این است که هر نهاد و سازمان به‌طور مستقل برای آموزش اقدام می‌کند؛ در حالی که با همکاری در یک برنامه واحد، می‌توان موضوعات مشخصی را به شیوه‌ای منسجم آموزش داد. به‌عنوان مثال، اسپانیا از موفق‌ترین کشورها در مدیریت حوادث ترافیکی است و آموزش را به عنوان یکی از ارکان اصلی این موفقیت معرفی می‌کند. آموزشی که با مشارکت تمام نهادهای مرتبط با حوادث ارائه می‌شود، نه آموزش‌های پراکنده.
نوری درباره نقش رسانه‌ها در پیشگیری از مسمومیت‌ها اظهار داشت: رسانه‌ها به ویژه صداوسیما می‌توانند در جلوگیری از مسمومیت‌ها نقش کلیدی در گردهم‌آوری نهادهای مختلف و ایجاد یک برنامه آموزشی منسجم ایفا کنند. تکرار یک پیام ساده و کاربردی توسط رسانه‌ها می‌تواند تأثیر قابل توجهی در پیشگیری از مسمومیت‌ها داشته باشد.
هشدار نسبت به مسمومیت دارویی ناشی از مصرف گیاهان دارویی فله‌ای
معاون آموزش سازمان اورژانس کشور در مورد ضرورت نظارت بر عرضه گیاهان دارویی تأکید کرد: گیاهان دارویی که به شکل فله‌ای و بدون اطلاعات مشخص ارائه می‌شوند، باید تحت نظارت قرار گیرند. این امکان وجود دارد که مقدار ماده مؤثر یک گیاه در مناطق مختلف متفاوت باشد و مصرف‌کننده نیز از این تفاوت بی‌خبر باشد. بنابراین، میزان مصرف و تأثیر آن بر بدن مشخص نیست.
او در مورد احتمال تداخل میان داروهای گیاهی و شیمیایی هشدار داد و گفت: داروهایی که دارای کاربرد درمانی خاصی هستند، در صورت مصرف نادرست یا همزمان با داروهای دیگر می‌توانند خطرناک باشند. به عنوان مثال، متادون دارویی که در درمان اعتیاد به مواد مخدر استفاده می‌شود، ممکن است با برخی داروها مانند آزیترومایسین و سایر داروهای متداول تداخل داشته باشد. اگر پزشک از مصرف متادون توسط بیمار آگاه باشد، می‌تواند در تجویز داروهای دیگر این تداخلات را مدنظر قرار دهد. این مخاطرات به ویژه در مورد فرآورده‌های گیاهی ناشناخته نیز وجود دارد و مصرف‌کننده ممکن است از میزان ماده مؤثره، ترکیبات موجود و تداخلات احتمالی بی‌خبر باشد. به همین دلیل، خرید و مصرف نادرست فرآورده‌های گیاهی از عطاری‌ها یا منابع غیرموثق می‌تواند خطرناک باشد.
انتهای پیام