هوش مصنوعی به‌عنوان ابزاری برای کشف ناهنجاری‌های جنینی/تحولی در عرصه تصویربرداری پزشکی
طبق گزارش ایسنا؛ دکتر حمیدرضا پورعلی‌اکبر، دبیر کنگره سالانه رادیولوژی ایران و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران، با بیان اینکه تصویربرداری قلب به‌عنوان محور اصلی کنگره امسال مورد توجه قرار گرفته است، خاطرنشان کرد: کنگره امسال نسبت به کنگره‌های قبلی، توجه ویژه‌ای به این حوزه دارد و ما تمرکز بیشتری بر مباحث مرتبط با قلب خواهیم داشت؛ مباحثی که پیش از این به دلیل فقدان تمرکز اصلی، کمتر به آنان پرداخته می‌شد.
وی اشاره کرد که کنگره شامل ۱۲ محور اصلی است و افزود: در محوری که جزو موضوعات اصلی کنگره، یعنی قلب است، برنامه‌های متعددی شامل جلسات و سخنرانی‌ها، در زمینه سی‌تی‌آنژیوگرافی کرونر، سی‌تی‌آنژیوگرافی عروق بزرگ و بیماری‌های ساختاری قلب (Structural Heart Disease) دارد؛ در واقع، این برنامه‌ها مربوط به اقداماتی هستند که در راستای مداخلات غیرجراحی در کشور تحقق می‌یابند. هدف ما افزایش توانمندی‌های شرکت‌کنندگان و فراگیران است.
دبیر کنگره همچنین به برگزاری یک جلسه ویژه درباره ام‌آرآی قلب اشاره کرد و گفت: در این جلسه، به بررسی بیماری‌های عضله قلب و یافته‌هایی که در ام‌آرآی قلب قابل توجه هستند، خواهیم پرداخت؛ این اقدام در راستای آموزش مجدد و اشتراک‌گذاری تجربیات و نکات ارزشمندی که در بین همکاران وجود دارد، صورت می‌گیرد.
پورعلی‌اکبر در ادامه در مورد برنامه‌های آموزشی کنگره توضیح داد: به منظور ارتقاء توان علمی همکاران، چندین جلسه ویژه برای بررسی تصویربرداری از بیماری‌های قلب و عروق برنامه‌ریزی شده است. یکی از این جلسات به‌صورت آنلاین خواهد بود و با یکی از برترین مدرسان جهانی در زمینه سی‌تی‌آنژیوگرافی کرونر برگزار می‌شود تا آخرین یافته‌های نوین را به همکاران ارائه دهد.
نقش تصویربرداری در پیشگیری، شناسایی و درمان بیماری‌های قلبی
وی در خصوص جایگاه تصویربرداری قلب در تشخیص بیماری‌ها گفت: پیشرفت در فنون مانند سی‌تی‌آنژیوگرافی و ام‌آرآی قلب، به توانایی بررسی دقیق‌تر عروق کرونر، عضله قلب، دریچه‌ها و عروق بزرگ کمک کرده و به پزشکان در انتخاب درمان‌های مناسب یاری می‌رساند. شناسایی زودهنگام بیماری‌ها و کنترل عوامل خطر، از بهترین رویه‌ها در کاهش عوارض قلبی-عروقی محسوب می‌شود. سی‌تی‌آنژیوگرافی عروق کرونر می‌تواند با بررسی غیرتهاجمی عروق تغذیه‌کننده قلب، به تصور پلاک‌های آترواسکلروتیک و تنگی‌های عروقی یاری رساند. شناسایی این تغییرات همراه با ارزیابی بالینی می‌تواند به کنترل مطلوب معیارهایی نظیر دیابت، فشار خون بالا و اختلالات چربی خون کمک کند.
وی همچنین تصریح کرد: انجام سی‌تی‌آنژیوگرافی برای تمامی افراد الزامی نیست. انتخاب این روش یا دیگر روش‌های ارزیابی عروق کرونر باید بر مبنای علائم، سوابق پزشکی، ریسک بیماری و نظرات پزشک صورت گیرد. مشاوره با متخصصان با تجربه در زمینه بیماری‌های قلبی و تصویربرداری قلب می‌تواند در انتخاب روش مناسب و جلوگیری از آزمایش‌های غیرضروری بسیار مؤثر باشد. هرچند تصویربرداری پزشکی مفید است، اما باید بر حسب نیاز هر بیمار هدفمند باشد.
به نقل از پورعلی‌اکبر، کاربرد تصویربرداری قلب تنها به عروق کرونر محدود نمی‌شود. سی‌تی‌آنژیوگرافی در ارزیابی بیماری‌های آئورتی، شامل گشادشدگی و آنوریسم و همچنین بررسی برخی بیماری‌های شریانی ریوی از اهمیت بالایی برخوردار است. این روش در مطالعه بیماری‌های مادرزادی قلب و عروق بزرگ نیز کاربرد دارد. برخی از ناهنجاری‌ها ممکن است از دوران کودکی وجود داشته باشند و در سنین بالاتر شناسایی شوند. سی‌تی قلب می‌تواند با نمایش دقیق ساختار قلب و منشأ و مسیر عروق کرونر، آئورت و شریان‌های ریوی، به تشخیص ناهنجاری‌های پیچیده و برنامه‌ریزی برای جراحی یا مداخلات درمانی یاری دهد. انتخاب بین سی‌تی یا ام‌آرآی در این بیماران بستگی به نوع ناهنجاری، سن بیمار و پرسش بالینی دارد.
او در ادامه گفت: ام‌آرآی قلب نیز یکی از روش‌های کلیدی برای بررسی عملکرد و بافت عضله قلب است. داده‌های به‌دست‌آمده از ام‌آرآی به تشخیص دقیق‌تر و انتخاب درمان‌های مناسب یاری می‌رسانند. یکی از پیشرفت‌های مهم پزشکی، تعویض دریچه آئورت به‌صورت کاتتری، بدون نیاز به جراحی باز در بیماران خاص است. در این روش که به اختصار TAVI یا TAVR نامیده می‌شود، دریچه جدید از طریق عروق به قلب منتقل می‌شود.
او افزود: انجام سی‌تی‌آنژیوگرافی قبل از این اقدام برای اندازه‌گیری دقیق دریچه و ریشه آئورت، بررسی دهانه عروق کرونر و ارزیابی مسیر ورود کاتتر اهمیت زیادی دارد و می‌تواند در انتخاب نوع و اندازه دریچه و کاهش خطر عوارض کمک کند.
وی تصریح کرد: هنگامی که یک تکنیک نوین به کشور وارد می‌شود، فناوری‌های تصویربرداری نیز باید پیشرفته شده تا بتوانند به عنوان یاریگر کاردیولوژیست‌ها و جراحان قلب، به ویژه جراحان بیماری‌های مادرزادی، در دستیابی به نتایج مطلوب کمک کنند. بنابراین این رشته به موازات رشد دیگر بخش‌های علم کاردیولوژی پیشرفت می‌کند و انتظار ما این است که این روند ادامه یابد.
تجهیزات، با وجود محدودیت‌ها، به روزرسانی می‌شوند
پورعلی‌اکبر در ادامه گفت: برای ارائه خدمات مطلوب در تصویربرداری قلب و عروق به جامعه بیماران و فعالان علوم پزشکی کشور، دو اصل اساسی پیش رو داریم؛ نخست، داشتن تجهیزات پزشکی به‌روز و سپس، دانش به کارگیری صحیح این ابزارها. وضعیت فعلی کشور در زمینه تجهیزات قابل قبول است، هرچند که نیاز به تلاش جدی برای ارتقاء وجود دارد. طی دو تا سه سال اخیر، با همکاری انجمن رادیولوژی و وزارت بهداشت، تعداد زیادی از تجهیزات لازم، از جمله دستگاه‌های سی‌تی‌اسکن با قابلیت سی‌تی‌آنژیوگرافی قلب و عروق کرونر و دستگاه‌های ام‌آرآی با توانایی انجام ام‌آرآی قلب، به کشور وارد شده است.
دبیر چهل و یکمین کنگره رادیولوژی ایران افزود: با وجود تحریم‌ها و نوسانات ارز، تأمین جدیدترین فناوری‌ها در مدت اخیر با چالش‌هایی روبه‌رو بوده است، اما تلاش برای تهیه و به‌روزرسانی تجهیزات همچنان ادامه دارد. امیدواریم با رفع برخی موانع، بتوانیم دسترسی حداکثری به پیشرفته‌ترین ابزارها و تکنولوژی‌های تشخیصی را در کشور فراهم نماییم.
فلوشیپ تصویربرداری قلب و عروق
پورعلی‌اکبر با اشاره به گذشت 8 سال از راه‌اندازی فلوشیپ تصویربرداری قلب و عروق گفت: فلوشیپ‌ها به مدت یک‌ونیم سال به‌طور اختصاصی بر جنبه‌های گوناگون علمی این حوزه آموزش می‌بینند. ما تلاش کرده‌ایم بیشتر از اعضای جوان هیئت علمی دانشگاه‌ها استفاده کنیم تا بتوانند در دانشگاه‌های معتبر و حتی برخی دانشگاه‌های کوچک‌تر از شیراز و تبریز تا اصفهان و مشهد، منشأ خیر و برکات باشند. این کار به گسترش دانشی که ضروری، به‌روز و مبتنی بر فناوری‌های خاص است، کمک کرده و آگاهی رادیولوژیست‌ها را در این زمینه افزایش می‌دهد. به نظر من، این یک تحول بزرگ است که به‌تدریج در سرتاسر کشور گسترش می‌یابد و به هموطنان ما بسیار کمک خواهد کرد.
تصویربرداری جنین در کانون توجه کنگره رادیولوژی
دکتر بهناز مرادی، دبیر علمی چهل‌ویکمین کنگره سالانه رادیولوژی ایران، با تأکید بر اهمیت روزافزون تصویربرداری پیش از تولد، به نقش روش‌های پیشرفته تصویربرداری، هوش مصنوعی و تبادل دانش با صاحب‌نظران بین‌المللی در بهبود تشخیص ناهنجاری‌های جنینی اشاره کرد.
مرادی درباره اهمیت تصویربرداری در دوران بارداری گفت: تصویربرداری جنین یکی از حوزه‌های تخصصی و در حال رشد رادیولوژی است که نقشی کلیدی در تشخیص پیش از تولد ناهنجاری‌های ساختاری، به‌ویژه اختلالات مغزی و قلبی دارد. اهمیت این حوزه از آنجا ناشی می‌شود که تصمیم‌گیری حول نتایج تصویربرداری جنین، تنها به یک فرد محدود نمی‌گردد، بلکه تأثیر مستقیمی بر سلامت جنین و مادر و در واقع بر آینده یک خانواده خواهد داشت. از این‌رو، تشخیص دقیق و به‌موقع، همراه با مشاوره تخصصی و تصمیم‌گیری مبتنی بر علم، از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است و می‌تواند به برنامه‌ریزی مناسب برای ادامه بارداری، مراقبت‌های تخصصی پیش از تولد و فراهم‌آوری شرایط مطلوب برای درمان نوزاد پس از تولد یاری رساند. در کنگره امسال، در کنار سخنرانی‌ها و پانل‌های بین‌رشته‌ای، کارگاه‌های متعدد و تخصصی برای تصویربرداری جنین نیز برنامه‌ریزی شده است.
دبیر علمی کنگره، برگزاری برنامه‌های علمی بین‌المللی را از جنبه‌های مهم این رویداد دانست و افزود: یکی از برنامه‌های ویژه کنگره، کنفرانس آنلاین نوروایمیجینگ جنین با حضور اساتید برجسته بین‌المللی است. این برنامه فرصتی برای آشنایی متخصصان ایرانی با جدیدترین دیدگاه‌ها، تجربیات بالینی و پیشرفت‌های علمی در زمینه تصویربرداری مغز جنین فراهم می‌آورد. در این کنفرانس، مباحث تخصصی مرتبط با ارزیابی مغز جنین، روش‌های نوین تصویربرداری و چالش‌های تشخیصی مورد بررسی قرار می‌گیرند. حضور استادان به‌نام بین‌المللی، علاوه بر ارتقای کیفیت علمی برنامه، زمینه تبادل تجربیات، آشنایی با روش‌های روز دنیا و تقویت ارتباطات علمی میان متخصصان ایرانی و جامعه بین‌المللی رادیولوژی را تسهیل خواهد کرد. یکی از رویکردهای مهم در برنامه‌ریزی علمی این دوره از کنگره، توجه خاص به پانل‌های مشترک بین‌رشته‌ای است. این پانل‌ها با همکاری متخصصان رادیولوژی و دیگر رشته‌های مرتبط، از جمله پریناتولوژی و متخصصان اطفال، امکان بررسی چالش‌های تشخیصی و درمانی از زوایای مختلف را فراهم می‌کنند.
اکوکاردیوگرافی قلب جنین؛ پیش‌بینی و برنامه‌ریزی پس از تولد
مرادی با تأکید بر ضرورت بررسی قلب جنین تصریح کرد: بیماری‌های مادرزادی قلب از مهم‌ترین ناهنجاری‌های مادرزادی به حساب می‌آیند و شناسایی آن‌ها پیش از تولد می‌تواند تأثیر زیادی در برنامه‌ریزی مراقبت‌های دوران بارداری و مدیریت نوزاد بعد از تولد داشته باشد.
وی ادامه داد: اکوکاردیوگرافی تخصصی قلب جنین که با همکاری فوق‌تخصصین قلب کودکان و متخصصین رادیولوژی دارای مهارت در این حوزه انجام می‌شود، امکان بررسی دقیق‌تر ساختارهای قلبی، عملکرد دریچه‌ها، جریان خون و ریتم قلب را به ما می‌دهد. شناسایی برخی بیماری‌های قلبی پیش از تولد، فرصتی برای برنامه‌ریزی زایمان در مراکز مجهز و حضور تیم‌های تخصصی قلب کودکان و نوزادان ایجاد می‌کند. در نتیجه، بهبود کیفیت تصویربرداری و افزایش دقت تشخیص در این زمینه، اهمیت بالایی در مراقبت‌های مادر و جنین خواهد داشت.
هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین در تصویربرداری جنین
مرادی در خصوص نقش هوش مصنوعی در آینده حوزه تصویربرداری پزشکی بیان داشت: هوش مصنوعی در بسیاری از حیطه‌های رادیولوژی در حال ایجاد تحول است و تصویربرداری جنین نیز از این پیشرفت بهره‌مند می‌شود. فناوری‌های مبتنی بر یادگیری عمیق می‌توانند در بهبود کیفیت تصاویر، شناسایی و تفکیک ساختارهای آناتومیک، استانداردسازی اندازه‌گیری‌ها و کمک به تحلیل دقیق‌تر داده‌های تصویربرداری موثر باشند.
طبق اعلام روابط عمومی این کنگره، وی به چالش‌های ناشی از حرکت جنین اشاره کرد و گفت: حرکت جنین یکی از محدودیت‌های عمده در MRI جنین است که گاهی به Reduced وضوح تصاویر می‌انجامد. استفاده از روش‌های نوین بازسازی تصویر، کاهش آثار ناشی از حرکت و افزایش وضوح تصاویر با به کارگیری الگوریتم‌های هوش مصنوعی، ظرفیت فراوانی برای ارتقای کیفیت تصاویر فراهم می‌آورد. این پیشرفت‌ها می‌توانند ارزیابی ساختارهای ظریف مغز جنین و برخی ناهنجاری‌های پیچیده را تسهیل ببخشند. هدف نهایی از استفاده از این فناوری‌ها، جایگزینی پزشک نیست، بلکه تأمین ابزارهای دقیق‌تر برای ارتقاء اطمینان و سرعت تشخیص و کمک به تصمیم‌گیری‌های بالینی است.
دبیر علمی کنگره در پایان با اشاره به اهمیت برگزاری کنگره‌های علمی اظهار کرد: رادیولوژی پزشکی به سرعت در حال تحول است و همگام‌شدن با این پیشرفت‌ها نیازمند آموزش مداوم، پژوهش، همکاری‌های بین‌رشته‌ای و تبادل دانش با مراکز علمی معتبر جهانی است. امیدواریم چهل‌ویکمین کنگره سالانه رادیولوژی ایران، با فراهم‌کردن بستری برای ارائه تازه‌ترین دستاوردهای علمی، بررسی فناوری‌های نوین و تبادل نظر میان متخصصان داخلی و بین‌المللی، گام مؤثری در ارتقای کیفیت خدمات تصویربرداری پزشکی کشور باشد.
چهل‌ویکمین کنگره سالانه رادیولوژی ایران از ۱۲ تا ۱۵ آبان ۱۴۰۵، در مرکز همایش‌های بین‌المللی ایران‌مال با حضور متخصصان رادیولوژی و دیگر رشته‌های وابسته، برگزار می‌گردد و فرصتی برای تبادل تجربیات، ارزیابی دستاوردهای جدید تصویربرداری پزشکی و آشنایی با تازه‌ترین پیشرفت‌های علمی در این حوزه محسوب می‌شود. تصویربرداری قلب و دوران بارداری، دو محور نخست این کنگره هستند.
ختم پیام