سرنوشت سنگ‌نگاره‌های کهن فارس؛ خاتمه پروژه نقش رستم بعد از ۳۰ سال!
فرآیند حفاظت و بازسازی نقش‌برجسته‌های ساسانی واقع در محوطه تاریخی نقش رستم در استان فارس، با انجام آخرین اقدامات بر روی سنگ‌نگاره شاپور دوم، پس از حدود سه دهه تلاش مستمر به مرحله نهایی خود نزدیک شده است. این پروژه وسیع با هدف حفظ اصالت سنگ‌ها و کنترل فرسایش‌های محیطی، میراثی ارزشمند از عظمت ایران باستان را برای نسل‌های آینده حفظ می‌کند.
تلاش برای حفاظت از هشت سنگ‌نگاره کلیدی این محوطه تاریخی از دهه ۱۳۷۰ خورشیدی آغاز شده است و همچنان تحت نظارت کارشناسان متخصص در زمینه مرمت به‌طور مداوم ادامه دارد.
مصطفی رخشنده‌خو، مدیر مجموعه نقش رستم و سرپرست کارگاه‌های مرمت، در این خصوص اظهار داشت:
«نقش‌برجسته‌های ساسانی در این مجموعه از با ارزش‌ترین آثار تاریخی و هنری ایران محسوب می‌شوند و حفظ آن‌ها مسئولیتی تخصصی و بلندمدت است که نیازمند درک صحیح از وضعیت آثار، انتخاب روش‌های مرمتی مناسب و توجه به دوام نتایج اقدامات حفاظتی می‌باشد.»
مدیر کارگاه‌های مرمت این محوطه، رعایت اصول علمی را شرط ضروری برای نجات کتیبه‌های تاریخی دانسته و اضافه کرد:
«مرمت آثار تاریخی به معنای صرفاً انجام کارهای اجرایی روی یک اثر نیست، بلکه مجموعه‌ای از پژوهش‌ها، ارزیابی‌های تخصصی، تصمیم‌گیری‌های کارشناسی و اجرای روش‌های حفاظتی دقیق را شامل می‌شود. هدف اساسی این اقدامات حفظ اصالت اثر، نظارت بر عوامل آسیب‌زا و فراهم آوردن شرایط لازم برای افزایش طول عمر آن در درازمدت است.»
برنامه حفاظتی مربوط به نقش‌برجسته شاپور دوم پس از تأیید مراجع ذی‌ربط به مرحله عملیاتی رسیده است تا تأثیرات ناشی از فرسایش و مداخلات غیرضروری بر سطح سنگ‌ها به حداقل ممکن کاهش یابد. رخشنده‌خو در مورد ویژگی‌های این مرحله بیان کرد:
«در این مرحله، تدوین طرح مرمتی بر اساس وضعیت اثر و تأیید آن در مراجع ذی‌صلاح از اهمیت بالایی برخوردار است. اجرای اقدامات بر اساس طرح تأیید شده و با رعایت تمامی ملاحظات تخصصی، زمینه را برای انجام مداخله‌ای اصولی و متناسب با شرایط اثر فراهم می‌سازد.»
او همچنین بر اهمیت انتقال دانش حاصل از این پروژه طولانی‌مدت به سایر محوطه‌های صخره‌ای کشور تأکید کرد و گفت:
«تجربه چندین ساله در مرمت نقش‌برجسته‌های ساسانی نقش رستم نشان می‌دهد که حفاظت از میراث فرهنگی مستلزم پیگیری مستمر، استمرار اقدامات حفاظتی و دقت در کلیه مراحل کار است. آثار تاریخی در طول زمان با انواع عوامل آسیب‌زا مواجه می‌شوند و به همین دلیل، مرمت و حفاظت از آن‌ها باید با چشم‌انداز بلندمدت و هدف تضمین ماندگاری آثار برای نسل‌های آینده ادامه یابد.»