در دشت‌های وسیع و خشک کشور پرو، آثار هنری بزرگی که به ژئوگلیف‌های نازکا معروف‌اند، قرن‌هاست که چشم‌ها را به خود جلب کرده‌اند. در حالی که تحقیقات و کشفیات جدیدی با کمک هوش مصنوعی در حال انجام است، هنوز دلیل اصلی ایجاد این خطوط مرموز به‌طور کامل روشن نشده است.
خطوط نازکا: آثار باستانی پرو
خطوط نازکا به عنوان مشهورترین ژئوگلیف‌های جهان شناخته می‌شوند که تاریخ ساخت آنها به حدود ۲۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد. این خطوط با مجموع طول بیش از ۱۳۰۰ کیلومتر شامل نقوش گوناگونی از قبیل انسان، حیوانات، اشکال هندسی، گیاهان و گل‌ها هستند. ساکنان نازکا این الگوها را میان سال‌های ۲۰۰ قبل از میلاد و ۵۰۰ بعد از میلاد در تپه‌ها و دره‌های خشک نواحی ساحلی پرو طراحی کردند، که این امر پیش از رواج خط و نوشتار در آن مناطق صورت گرفت. هرچند تعداد دقیق خطوط نازکا مشخص نیست، اما به شکل هزاران نشانه وجود دارند و با پیشرفت‌های فناوری هوش مصنوعی، همچنان دیاگرام‌های نوینی کشف می‌شوند.
از اوایل قرن بیستم، که تحقیقات رسمی در مورد این خطوط آغاز گردید، علمای مختلف به بحث‌های گسترده‌ای در خصوص هدف از ساخت این نقوش پرداخته‌اند. علی‌رغم اینکه هنوز پاسخ قطعی در این زمینه موجود نیست، محققان نظریات متعددی در خصوص این ژئوگلیف‌های معروف مطرح کرده‌اند. آنا نیوس، استاد تاریخ هنر در دانشگاه نورث‌ایسترن ایلینوی می‌گوید: «ایده‌های متنوعی در خصوص هدف و معنا این آثار وجود دارد. اگر به دقت به ژئوگلیف‌ها نگاهی بیندازید، می‌توانید سبک‌های متفاوتی را مشاهده کنید؛ برخی از آنها بزرگ‌تر و برخی کوچک‌تر هستند، برخی بر روی تپه‌ها و برخی دیگر بر روی دشت‌ها طراحی شده‌اند. بنابراین، مشخص است که یک تبیین واحد نمی‌تواند برای تمام آنها مناسب باشد.»
نظریه‌های گوناگون: از مسیرهای باستانی تا مراسم مذهبی
نظریات مختلفی در طول تاریخ برای توضیح کاربردهای خطوط نازکا ارائه شده است. برخی از این فرضیات قادر به توجیه واقعیت نیستند، مانند فرضیه‌ای که اعتقاد دارد این خطوط در واقع یک فرودگاه فضایی برای موجودات فضایی بوده‌اند. اما نظریات که به واقعیت نزدیک‌تر هستند، این خطوط را به اعمال فرهنگی و مذهبی مرتبط می‌کنند. کارستن لمبرس، استاد تاریخ هنر در دانشگاه آوگسبورگ آلمان، تصریح می‌کند که عدم وجود شواهد شفاهی یا مکتوب، پاسخ به این سوالات را پیچیده کرده و احتمال تغییر کاربرد ژئوگلیف‌ها در طول زمان نیز وجود دارد.
کارکرد اولیه: نشانه‌های مسافرت و مکان‌های تجمع
یکی از نظریات مطرح این است که این خطوط در ابتدا برای علامت‌گذاری مسیرهای عبور کاروان‌ها و مسافران به کار می‌رفته و بعدها به مکان‌هایی برای گردهمایی و جشن تبدیل شده‌اند. در تحقیقی که در سال ۲۰۱۶ انجام شد، محققان متوجه شدند که برخی از ژئوگلیف‌های اولیه نازکا بر روی دامنه‌های تپه‌ای قرار گرفته بودند و به نظر می‌رسید که بر روی مسیرهای قابل مشاهده از فواصل دور قرار دارند. این امر نشان می‌دهد که ژئوگلیف‌ها ممکن است برای تعیین مسیرهای سفر و تعیین نقاط مناسب برای اردوگاه‌های موقت به کار می‌رفته‌اند و سپس این نشانه‌ها به مکان‌هایی برای گردهمایی و جشن مبدل شده‌اند.
ارتباط با نجوم: آیا خطوط نازکا تقویم‌های نجومی بودند؟
نظریه دیگر این است که ژئوگلیف‌ها ممکن است با ردیف‌های نجومی هم‌راستا بوده و به عنوان نوعی تقویم عمل کرده باشند. در دسامبر ۱۹۴۱، مورخ پل کوزوک این خطوط را مطالعه کرد و دریافت که آنها هم‌راستایی‌های نجومی دارند. پس از آن، ریاضیدان ماریا رایش به مدت بیش از ۴۰ سال به تحقیق در مورد خطوط نازکا پرداخت و تعدادی از ژئوگلیف‌ها را شناسایی کرد که او معتقد بود با اجرام آسمانی در ارتباطند. با این حال، یک تیم تحقیقاتی نوین در مطالعه‌ای که در سال ۲۰۲۱ منتشر شد، اعلام کرد که فقط تعداد نسبتاً کمی از این یوه‌گلیف‌ها ممکن است با یک ستاره یا رویداد خورشیدی مانند انقلابین هم‌راستایی داشته باشند.
این تیم نوشت: «نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که به‌طور کل هیچ‌کدام از ژئوگلیف‌ها نمی‌توانند به عنوان یک سیستم تقویمی تعبیر شوند.» اما کریستین ریشتر، محقق دانشگاه علوم کاربردی آلمان و نویسنده اصلی مطالعه ۲۰۲۱، باور دارد که این موضوع اهمیتی که می‌تواند نشان‌دهنده جایگاه نجومی خطوط نازکا باشد را رد نمی‌کند. تحقیقات آینده تیم ریشتر نشان داده است که حدود ۸ درصد از ژئوگلیف‌ها شامل نوعی هم‌راستایی قمری بوده و به عقیده او، «احتمالاً اجرام آسمانی در طراحی این نقوش نقش ایفا کرده‌اند.»
پیشکش‌ها و آیین‌های باروری
پیشکش‌هایی نظیر سفال، خرچنگ، ذرت و گوشواره‌های ساخته‌شده از صدف‌های اسپوندیلوس (نوعی صدف خاری) نیز در نزدیکی برخی از ژئوگلیف‌ها، به خصوص آن‌هایی که به شکل ذوزنقه بودند، قرار داده می‌شدند. این صدف‌ها عمدتاً در اکوادور یافت می‌شوند، اما ممکن است در زمان پدیده‌های ال‌نینو به‌طور غیرمنتظره‌ای در پرو نیز مشاهده شوند. این صدف‌ها به همراه خرچنگ و ذرت معمولاً با آب و باروری مرتبط هستند.
نقش خطوط نازکا در تشریفات و همبستگی اجتماعی
برخی از خطوط نازکا با یک خط پیوسته و بدون وقفه طراحی شده‌اند. این ویژگی سبب می‌شود که برای تشریفات راهپیمایی مناسب باشند، چرا که افراد می‌توانند به‌تنهایی بر روی آنها گام بردارند. دارل ویلکینسون، استاد دین در دانشگاه دارتموث، بیان می‌کند که برخی از فعالیت‌های مرتبط با خطوط نازکا به تقویت روحیه اجتماعی و حس برابری در میان افراد کمک کرده است. به عنوان نمونه، «راه رفتن بر روی این خطوط یک تجربه گروهی به حساب می‌آید و مشارکت در چنین راهپیمایی‌هایی احتمالاً حس همبستگی را بین شرکت‌کنندگان ایجاد می‌کرد.» ویلکینسون اعتقاد دارد که خطوط نازکا به تحقق یک نوع جامعه بیشتر برابر کمک کرده‌اند.