تاریخ واقعی نسبت به هر داستان خیالی که در ذهن ما شکل می‌گیرد، معمولاً جذاب‌تر است. در کشورهای متنوع، شهرهایی در کنار پلکان‌ها و معادن پدید آمده‌اند، مهندسان باستانی روش‌های کارآمدی برای ذخیره آب در مناطق کم‌آب ارائه داده‌اند و جوامع جزایر شناوری را در دریاها ایجاد کرده‌اند. این شگفتی‌های باستانی، نشانه‌های زنده‌ای از خلاقیت و استقامت انسان در طی سال‌ها هستند. اغلب این مکان‌ها امروزه نیز برای بازدید عموم در دسترس هستند.
۱. سِوِل، شیلی: شهری با پلکان‌های فراوان
شهر سِوِل (Sewell) واقع در شیلی و با ارتفاع ۲۲۰۰ متری از سطح دریا در کوه‌های آند قرار گرفته است. این شهر متروکه که به دامنه کوه متصل است، به خاطر ساختمان‌های رنگ به رنگ و شبکه‌ای از پلکان‌ها که در واقع خیابان‌های آن بودند، شناخته می‌شود. سِوِل از سال ۱۹۰۵ به عنوان محل سکونت کارگران معدن مس ال تِنیِنتِه (El Teniente) فعالیت خود را آغاز کرد. شیب تند کوه تنها امکان ساخت پلکان را به دست می‌داد. تا سال ۱۹۶۸، جمعیتی معادل ۱۵ هزار نفر در این محل زندگی می‌کردند. با پیشرفت حمل‌ونقل، کارگران به رانکاگوا منتقل شدند و این شهر از اواخر دهه ۱۹۷۰ متروکه گردید. امروزه سِوِل به عنوان یک میراث جهانی یونسکو حفاظت می‌شود.
۲. سوکور، نیجریه: پادشاهی آهن‌ساز
در منطقه شمال شرقی نیجریه، سوکور با قصر تپه‌ای و مسیرهای سنگی خود، به مدت قرن‌ها مرکز تولید آهن به شمار می‌رفت و ابزارهای کشاورزی و تجاری را تأمین می‌کرد. تا قرن ۱۷، سوکور به یک پادشاهی قوی در صنعت آهن تبدیل شد. حاکمش، هیدی، نه تنها قدرتمند سیاسی بلکه دارای قدرت معنوی نیز بود و نظارت بر تجارت آهن را بر عهده داشت. تولید آهن پس از حملات همان یاجه (Hamman Yaje) در سال‌های ۱۹۱۲ تا ۱۹۲۲ کاهش یافت و در حدود سال ۱۹۶۰ متوقف شد. مسیرهای سنگی، تراس‌های کشاورزی و ساختمان‌های سنتی هنوز موجود هستند. سوکور در سال ۱۹۹۹ به عنوان میراث جهانی یونسکو شناخته شد.
۳. بانسکا اِشتیاونیتسا، اسلواکی: شهری که بر آب قدرت یافته است
در بانسکا اِشتیاونیتسا در اسلواکی، معدنچیان با سیلاب‌های زیرزمینی در معادن طلا و نقره روبرو بودند. مهندسان برای تقابل با این مشکل، مخازن مصنوعی تایخی (Tajchy) را برای جمع‌آوری آب باران و برف طراحی کردند. آب ذخیره شده این مخازن تأمین‌کننده ماشین‌آلات پمپاژ آب معادن بود. در قرن ۱۸، این سیستم گسترش پیدا کرد و در سال ۱۷۶۲ آکادمی معدن تاسیس گردید. بخش‌هایی از این سیستم آبی تاریخی هنوز باقی مانده و بانسکا اِشتیاونیتسا در سال ۱۹۹۳ به عنوان میراث جهانی یونسکو معرفی شد.
۴. اورویِتو، ایتالیا: چاهی با دو مسیر مارپیچی مستقل
در سال ۱۵۲۷، پاپ کِلِمِنت هفتم (Pope Clement VII) به خاطر حمله به رم، به شهر مرتفع اورویِتو در ایتالیا پناه آورد. او دستور داد چاهی برای تأمین آب در صورت محاصره ساخته شود. معمار آنتونیو دا سانگالو جوان‌تر (Antonio da Sangallo the Younger)، چاهی عمیق به عمق ۵۳ متر و با دو مسیر مارپیچی مجزا طراحی کرد که هرکدام ۲۴۸ پله دارند و هرگز یکدیگر را قطع نمی‌کنند. یک مسیر برای پایین رفتن و دیگری برای بالا آمدن مهیا شده بود. ساخت این چاه ۱۰ سال طول کشید و در سال ۱۵۳۷ به اتمام رسید. این چاه امروزه با نام چاه سنت پاتریک (St. Patrick’s Well) برای بازدیدکنندگان قابل دسترسی است.
۵. ماتِرا، ایتالیا: شهری کنده‌کاری شده در دل سنگ
برای طولانی‌ترین دوران، ساکنان ماتِرا در ایتالیا در خانه‌های کنده‌کاری شده در دل صخره‌ها زندگی می‌کردند. این منازل که به نام ساسی (Sassi) شناخته می‌شوند، مجتمع‌های مسکونی کاملی را تشکیل می‌دادند. تا قرن ۲۰، زندگی در این غارها به خاطر جمعیت زیاد و نبود امکانات بهداشتی با مشکلات جدی مواجه بود. در سال ۱۹۵۲، دولت ایتالیا مردم را به سکونت در خانه‌های جدیدتر ترغیب کرد و بخش بزرگی از ساسی خالی شد. اما بعداً، به دلیل ارزش تاریخی آن‌ها، توجه دوباره‌ای به این مناطق معطوف شد. بازسازی و مرمت باعث بازگشت مجدد ساکنان و کسب‌وکارها شد و در سال ۱۹۹۳، یونسکو ساسی را به عنوان میراث جهانی ثبت کرد.
۶. فاتِح‌پُور سیکری، هند: پایتخت متروکه‌ای که به یادگار مانده است
در دهه ۱۵۶۰ میلادی، امپراتور اکبر به امید اینکه پسرش به دنیا بیاید، به دیدن سلیم چیشتی (Salim Chishti) رفت که پیش‌بینی کرده بود فرزندش به دنیا می‌آید (۱۵۶۹). اکبر بخشی از اراضی نزدیک خانه چیشتی را به‌عنوان محل پایتخت جدید خود انتخاب کرد. ساخت‌وساز در سال ۱۵۷۱ آغاز گردید و فاتِح‌پُور سیکری (Fatehpur Sikri) به شهری با قصرها، حیاط‌ها و مساجد از ماسه‌سنگ قرمز تبدیل شد. در سال ۱۵۸۵، اکبر دربار خود را به لاهور انتقال داد که احتمالاً به خاطر مشکلات آبی و نگرانی‌های نظامی بوده است. با این حال، فاتِح‌پُور سیکری با سازه‌های دیدنی خود به یادگار مانده و یونسکو در سال ۱۹۸۶، این شهر را به عنوان میراث جهانی شناخته است.
۷. جزایر شناور اوروس، پرو: مردمی که زمین خود را آسوده می‌سازند
مردمان اوروس (Uros) در دریاچه تیتی‌کاکا (Titicaca) در پرو، خود زمین‌های شناوری می‌سازند. برای نسل‌های متمادی، جوامع اوروس با نی‌های توتورا این جزایر شناور را خلق کرده‌اند. آن‌ها نی‌ها را بر روی بلوک‌های شناور از ریشه گیاهان قرار می‌دهند. با گذر زمان، نی‌ها خراب می‌شوند و بنا بر این لایه‌های جدید به‌طور منظم اضافه می‌شوند. این سبک زندگی شناور به اوروس‌ها این امکان را داده تا در برابر چالش‌های خشکی مقاومت کنند. امروزه خانواده‌ها هنوز در این جزایر مشغول زندگی هستند.
۸. غادامِس، لیبی: شهری کویری با دو دنیای متفاوت؛ یک مکان تاریخی شگفت‌انگیز
در واحه غادامِس (Ghadamès) در لیبی، در حاشیه صحرای آفریقا شهری به‌منظور بقا در گرما و بیابان ایجاد شده است. این شهر که به عنوان مروارید کویر شناخته می‌شود، دارای خانه‌های فشرده و راهروهای سایه‌دار زیرین است. در بالای این خانه‌ها هم شبکه‌ای از تراس‌های متصل به هم وجود داشته که زنان در آنجا رفت و آمد می‌کردند. غادامِس برای قرن‌ها به عنوان یک ایستگاه تجاری مهم در مسیرهای بیابانی شناخته می‌شده است. امروزه در شهر قدیمی ساکن دائمی وجود ندارد، اما مردم از آن برای گردهمایی‌ها استفاده می‌کنند. این شهر در سال ۱۹۸۶ به عنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شد.
۹. تیرا دِنتُرو، کلمبیا: مقبره‌هایی که در دل کوه‌ها نهفته‌اند
در جنوب غربی کلمبیا، تپه‌ها مقبره‌های بزرگ و کوبیده شده‌ای در سنگ‌های آتشفشانی را پنهان کرده‌اند. در تیرا دِنتُرو (Tierradentro)، تمدن‌های باستانی در بین قرون ۶ تا ۱۰ میلادی، این مقبره‌ها را بنا کرده‌اند. این مقبره‌ها شامل پلکان‌ها، ستون‌ها و دیوارهایی با نقوش رنگی بودند. برخی از این مقبره‌ها وسعتی برابر با ۱۲ متر دارند و شبیه به خانه‌های زیرزمینی هستند که دنیای زندگان را به دنیای مردگان متصل می‌کردند. این مقابر برای دفن‌های جمعی مورد استفاده قرار می‌گرفتند و ارتباط عمیق بین زندگان و اجدادشان را به نما می‌کشیدند. به طور کل، ۱۶۲ مقبره زیرزمینی حفاظت شده‌اند و یونسکو در سال ۱۹۹۵ آن را به عنوان میراث جهانی شناسایی کرد.
۱۰. دهولاویرا، هند: شهری باستانی که برای غیرممکن‌ها برنامه‌ریزی شده است
هزاران سال پیش، ساکنان دهولاویرا در گجرات هند، در یک منطقه خشک، سیستم تأمین آب کل شهر را با دقت طراحی کردند. این شهر که بخشی از تمدن هاراپا (Harappan) بود، شامل خیابان‌ها، مسکن‌ها و مخازنی بود که آب را از بارندگی و رودخانه‌های فصلی جمع‌آوری می‌نمود. کانال‌ها و مخازن برای ذخیره آب در دوران خشکی ایجاد شده بودند؛ این سیستم به هزاره سوم پیش از میلاد تعلق دارد. باستان‌شناسان آثار جواهرات، کارگاه‌ها و نشانه‌هایی از تجارت با بین‌النهرین را کشف کرده‌اند. با این حال، این شهر باستانی بعدها به سمت انزوا پیش رفت. در سال ۲۰۲۱، یونسکو این مکان را به عنوان میراث جهانی به ثبت رسانید.