استانداردهای تجاری، رمز موفقیت در تبدیل زعفران ایران به محصولی با ارزش افزوده فراوان

علی شریعتی‌مقدم در گفت‌وگویی با ایسنا به بررسی مشکلات پایداری کشت زعفران در مواجهه با چالش‌های آب و تغییرات اقلیمی پرداخت. او با تأکید بر اهمیت به کارگیری مدل‌های موفق در تولید و پیاده‌سازی استانداردهای بین‌المللی برای استمرار کشاورزی، اشاره کرد: برای ارائه راه‌حل‌های موثر، نخستین قدم مواجهه با واقعیت‌های موجود است. الگویی از شرکت‌ها و تولیدکنندگان معتبر وجود دارد که با تولید بیش از ۳۰ کیلوگرم در هکتار، افزایش بهره‌وری قابل توجهی را فراتر از صرفه‌جویی در مصرف آب تجربه کرده‌اند.

وی ادامه داد: این مدل‌ها به عنوان بهترین مثال‌هایی از اقداماتی که باید در زمینه بهره‌وری و مقابله با تغییرات اقلیمی انجام شود، شناخته می‌شوند. از آنجایی که تغییرات اقلیمی یک مسئله جهانی محسوب می‌شود و در کشور ما متأسفانه معضلات مصرف نادرست آب آن را پیچیده‌تر کرده است، باید در به کارگیری این الگوهای موفق با احتیاط بسیار عمل کنیم.

شریعتی مقدم همچنین به آسیب‌پذیری تولیدکنندگان اشاره کرد و افزود: در مواجهه با این تغییرات، کشاورزان دچار آسیب می‌شوند و برای این موضوع، نیاز مبرم به پیش‌بینی سازوکارهای خاص برای پایدارسازی سود تولیدکنندگان وجود دارد. یکی از این راه‌حل‌ها، پیاده‌سازی استانداردهای تجاری مانند «تجارت منصفانه» (Fair Trade) است. این استاندارد به خریداران، بازرگانان و شرکت‌های بسته‌بندی و فرآوری کمک می‌کند تا از این طریق حمایت از پایداری تولید کشاورزی و تولیدکنندگان زعفران و دیگر محصولات را به عنوان یک مزیت رقابتی در بازارهای جهانی پیاده‌سازی کنند.

عضو هیأت نمایندگان اتاق بازرگانی خراسان رضوی بر ضرورت تحول در مدل‌های تولید تأکید کرد و گفت: بخش مهم‌تر این تحول می‌تواند به شکل «کشاورزی قراردادی» و «کشاورزی تجاری» ارائه شود؛ مدل‌هایی که مفهوم پایداری را عمیق‌تر کرده و به مسیر مستحکم‌تری هدایت می‌کند. همچنین، پیاده‌سازی استانداردهای متنوع کشاورزی نظیر «مدیریت خوب کشاورزی» (GAP) و رویکردهای «کشاورزی اکولوژیک» (Agroecology) می‌تواند ابعاد مختلف تولید را با مسئولیت‌پذیری بیشتری پیوند دهد که در نهایت به نفع اقتصادی تولیدکنندگان خواهد بود. این روند می‌تواند از طریق آموزش‌های تخصصی و تأمین نهاده‌های استاندارد تحقق یابد.

ضرورت اتحاد تولیدکنندگان و گذار به ساختارهای بزرگ کشاورزی

شریعتی‌مقدم با تأکید بر تغییر نگرش نسل جدید کشاورزان و افزایش آگاهی آن‌ها نسبت به تغییرات اقتصادی و نوسانات نرخ ارز، بر اهمیت تولید محصولات صادرات محور برای جبران کاهش ارزش پول ملی تأکید کرد و خاطرنشان ساخت: کشاورزان امروز نسبت به گذشته از درک بسیار بیشتری از ارزش واقعی محصولات خود و جایگاه آن‌ها در بازار جهانی برخوردارند؛ بنابراین، تولید محصولاتی مانند زعفران باید با نگاهی استراتژیک صورت پذیرد.

وی با انتقاد از پراکندگی تولید و تأکید بر لزوم عبور از مدل‌های سنتی، پیشنهادی برای ایجاد ساختارهای بزرگ‌تر و سازمان‌یافته‌تر مطرح کرد و گفت: باید از مدل‌هایی پیروی کنیم که در آن تولیدکنندگان کوچک با تجمیع در قالب شرکت‌های بزرگ یا نهادهای هم‌افزا، از قدرت چانه‌زنی جمعی برای حفظ منافع خود بهره‌مند شوند. هدف باید ایجاد مجموعه‌هایی باشد که شامل زنجیره‌ای کامل از تولیدکنندگان، صادرکنندگان و فعالان حوزه فرآوری باشد تا بتوانیم در عرصه‌های بین‌المللی به شکلی پایدار حضور داشته باشیم.

عضو هیأت نمایندگان اتاق بازرگانی خراسان رضوی تصریح کرد: چالش اصلی از نوسانات قیمتی در بازه‌های کوتاه‌تر فراتر است و بحران واقعی در عرصه رقابت جهانی دیده می‌شود. برای عبور از این چالش، لازم است که نه تنها تولیدکنندگان پیشرو، بلکه متوسط سطح تولید در کشور نیز از نظر کمیت، کیفیت و بهره‌وری اقتصادی ارتقاء یابد.

وی خاطرنشان کرد: دستیابی به این هدف مستلزم نگاهی جامع به کل زنجیره ارزش است؛ از تولیدکنندگان و فعالان بخش خشک کردن، بسته‌بندی، بازاریابی و حتی ارائه‌دهندگان خدمات فنی. با ایجاد هماهنگی میان این اجزا و بکارگیری فناوری‌های نوین و اتوماسیون، می‌توان به طور قابل توجهی هزینه‌های تولید را کاهش داده و رقابت‌پذیری محصول ایرانی را در بازارهای جهانی بهبود بخشید.

شریعتی‌مقدم بر ضرورت ورود به عصر دیجیتال در صنعت زعفران تأکید کرد و افزود: با وجود این که ایران بیش از ۹۰ درصد تولید جهانی زعفران را به خود اختصاص داده، اما هنوز در بهره‌گیری از ابزارهای پیشرفته اقتصاد دیجیتال برای بهبود ارزش افزوده محصول و توسعه بازار، عقب مانده‌ایم.

وی با اشاره به پتانسیل‌های موجود بیان کرد: استفاده از ابزارهای نوین اقتصاد دیجیتال، از جمله فناوری‌های مبتنی بر دانش و سرمایه مانند توکن‌سازی محصولات، می‌تواند راه‌های جدیدی برای توسعه بازار و جذب سرمایه فراهم آورد. این رویکرد، به عنوان یک راهکار عملیاتی برای افزایش ارزش افزوده در زنجیره تأمین است.

عضو هیأت نمایندگان اتاق بازرگانی خراسان رضوی همچنین بر缺缺 در زیرساخت‌های فنی تأکید کرد و گفت: یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها، عدم وجود یک سیستم یکپارچه برای کدگذاری مزارع و ردیابی محصول است. پیاده‌سازی این سیستم‌های ردیابی، مکمل فناوری‌های دیجیتال خواهد بود و می‌تواند به‌صورت علمی اصالت و کیفیت محصول را در بازارهای جهانی اثبات کند؛ موضوعی که برای ارتقای جایگاه زعفران ایران در سطح بین‌المللی حیاتی است.

ضرورت اصلاح تعهدات ارزی و توسعه سامانه رهگیری و برند جمعی برای نجات صادرات زعفران

شریعتی‌مقدم با اشاره به موانع پیش‌روی صادرات زعفران، گره‌های کور مقررات و تعهدات ارزی را به‌عنوان نخستین و مهم‌ترین چالش این حوزه معرفی کرد و اظهار داشت: اتاق بازرگانی و اتحادیه‌های مختلف مانند اتحادیه گیاهان دارویی و زعفران، مکاتبات متعددی با نهادهای حاکمیتی از جمله بانک مرکزی، وزارت اقتصاد، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت صمت و سازمان توسعه تجارت انجام داده‌اند؛ این مکاتبات در سطح وزرا و معاونان مرتبط بوده است. در سال‌های گذشته برخی تلاش‌هایی انجام شده، اما متأسفانه مشکلات همچنان پابرجاست و صادرکنندگان هنوز نتوانسته‌اند به چرخه فعالیت عادی خود بازگردند.

وی تأکید کرد: از جمله خطاهای راهبردی که باید اصلاح شود، تعیین قیمت‌های غیرواقعی در گذشته است. بدهی‌های صادرکنندگان در کمیته اقدام ارزی ثابت شده است، اما متأسفانه بانک مرکزی نتوانسته به تعهدات خود عمل کند. این اقدام به‌عنوان یکی از خطاهای اقتصادی در تاریخ صادرات و تجارت خارجی کشور ثبت خواهد شد و افرادی که با تصمیمات نادرست خود به صادرات زعفران لطمه زدند و حاضر به پذیرش و جبران اشتباهات خود نشدند، در تاریخ محکوم خواهند شد. به نظر می‌رسد تنها راه نجات صادرات زعفران اصلاح این مشکلات است تا صادرکنندگان قادر به بازگشت به چرخه صادرات باشند.

شریعتی‌مقدم در ادامه به سامانه‌های رهگیری محصول اشاره کرد و گفت: برنامه توکن‌سازی (ورود زعفران به دنیای رمز ارزها) و شناسنامه‌دار کردن مزارع، از جمله فعالیت‌های اولیه‌ای است که آغاز شده است. ایجاد برند جمعی که به‌طور دقیق و تحت یک نظام جامع مدیریت شود، می‌تواند نقطه عطفی در معرفی و شناسایی زعفران و به‌ویژه تضمین اصالت آن در سطح بین‌المللی باشد.

انتهای پیام