معاون وزیر بهداشت: خروج پژوهشگران سبب کاهش تولیدات علمی در کشور شده است

شاهین آخوندزاده در تاریخ چهارشنبه ششم آبان‌ماه در همایش معاونان تحقیقات و فناوری دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور که در دانشگاه تبریز برگزار گردید، به اهمیت استفاده از تجارب متنوع دانشگاه‌های مختلف کشور اشاره کردند و اظهار داشتند: یکی از چالش‌های عمده نظام آموزش عالی این است که تعداد زیادی از اعضای هیئت علمی به‌ویژه در دانشگاه‌های بزرگ، خود فارغ‌التحصیل همان دانشگاه‌ها هستند و همین امر می‌تواند مانع از آشنایی آن‌ها با تجربیات و شیوه‌های آموزشی دانشگاه‌های دیگر شود.

معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت ادامه داد: در طول زمان، نظام آموزشی کشور عمدتاً به دانش‌آموختگان همان دانشگاه‌ها توجه می‌کرد، در حالی که هر یک از دانشگاه‌های تبریز، تهران، شیراز و مشهد مکتب‌های آموزشی متفاوتی دارند. انتخاب اعضای هیئت علمی از دانشگاه‌های مختلف می‌تواند فضای علمی غنی‌تری ایجاد کند و تنوع ملی را افزایش دهد.

آخوندزاده درباره فرصت‌های مطالعاتی اعضای هیئت علمی پس از انقلاب خاطرنشان کرد: بخشی از این چالش با اعزام اعضای هیئت علمی به فرصت‌های مطالعاتی و در نتیجه انتقال تجربیات آموزشی و پژوهشی، برطرف شد؛ اما همچنان باید بهره‌گیری بیشتری از تجربیات علمی موجود داخلی داشته باشیم.

وی با ذکر ظرفیت‌های پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی تبریز اظهار داشت: در بازدید از مراکز تحقیقاتی این دانشگاه، ظرفیت‌های آن را از نظر ابعاد، توان علمی و خروجی‌های پژوهشی در سطح بسیاری از مراکز بزرگ پژوهشی قابل مقایسه یافتم. این مرکز هفته‌هاست که در زمره مراکز برتر کشور قرار دارد، برنامه‌های متعددی در آن اجرا می‌شود و توانسته است اعتبارهای قابل توجهی از منابع خارجی جذب کند.

معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت به اهمیت مدیریت منابع مالی در دانشگاه علوم پزشکی تبریز تأکید کرد و گفت: این دانشگاه به انضباط مالی شناخته می‌شود و در حوزه پژوهشی نیز از قابلیت‌های مدیریتی قابل توجه‌ای برخوردار است. به نظر من، وجود مدیری با تجربه و آگاهی از فضای دانشگاهی و پژوهشی می‌تواند فرصت مناسبی برای تحولی جدی در دانشگاه فراهم آورد و باید از این امکان به نحو احسن بهره‌برداری کرد.

آخوندزاده با تأکید بر تجربیات مدیریتی مسئولان دانشگاه‌ها و معاونان حاضر در این همایش گفت: بسیاری از مدیران دانشگاهی در بخش‌های مختلف آموزشی، بین‌المللی، دانشجویی، بهداشتی و درمانی فعالیت کرده‌اند و با قابلیت‌های دانشگاه‌ها آشنا هستند. در نتیجه، تجربیات موفق دانشگاه علوم پزشکی تبریز می‌تواند برای سایر دانشگاه‌ها نیز مفید واقع شود.

وی به برنامه همایش برای تبادل تجربیات دانشگاهی اشاره کرد و گفت: بخشی از برنامه روز دوم همایش به ارائه تجربیات دانشگاه‌ها اختصاص داده شده است تا مدیران بتوانند از همدیگر بیاموزند. همچنین تعدادی از همکاران خارجی فعال در حوزه بهداشت و همکاری‌های بین‌المللی در این برنامه شرکت خواهند کرد تا در مورد ارتقاء ارتباطات علمی به بحث و تبادل نظر بپردازند.

معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت با اشاره به وضعیت اعتبارات پژوهشی کشور تصریح کرد: یکی از چالش‌های اساسی پژوهش در ایران، نسبت پایین هزینه‌های تحقیق و توسعه نسبت به تولید ناخالص داخلی است. در حالیکه ده‌ها کشور در سراسر جهان سهم عظیمی از اقتصاد خود را به تحقیق و توسعه اختصاص داده‌اند، این سهم در ایران بسیار کم است.

وی ادامه داد: با توجه به مقایسه‌های انجام‌شده، کشورهایی نظیر آمریکا و چین هرکدام صدها میلیارد دلار را صرف پژوهش می‌کنند. همچنین کشورهایی مانند کره جنوبی، سوئیس و عربستان سعودی نیز اعتبارات قابل توجهی را در این زمینه تخصیص می‌دهند. در مقابل، بودجه ۲ میلیارد دلاری برای هزینه‌های تحقیق و توسعه در ایران وجود دارد که نیاز به بررسی دقیق‌تر درباره ماهیت و ساختار این هزینه‌ها احساس می‌شود.

آخوندزاده افزود: علیرغم اینکه در آمارهای رسمی، بخشی از تولید ناخالص داخلی به پژوهش اختصاص داده می‌شود، اما ضروری است بررسی کنیم که چه مقدار از این اعتبارات واقعاً صرف پژوهش‌های علمی و دانشگاهی می‌شود و چه بخشی به دیگر حوزه‌ها، شامل فعالیت‌های پژوهش دفاعی، تعلق دارد.

وی درباره پیامدهای این وضعیت خاطرنشان کرد: محدودیت‌های اعتباری، تحریم‌های علمی و مشکلات در همکاری‌های بین‌المللی سبب تضعیف توان رقابتی پژوهش در کشور شده است. حتی اگر تولیدات علمی به رشد خود ادامه دهند، رقابت با کشورهای هم‌نواحی و دیگر کشورها که در این عرصه سرمایه‌گذاری می‌کنند، دشوار خواهد بود.

معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، مسئله مهاجرت اعضای هیئت علمی، پژوهشگران و دانشجویان مستعد را از دیگر چالش‌های جدی پژوهش دانست و افزود: مهاجرت نیروهای علمی به کشور آسیب می‌زند و بخش قابل توجهی از ظرفیت تولید علم را از دسترس دانشگاه‌های داخلی خارج می‌کند.

وی در خصوص مطالعات انجام‌شده درباره مهاجرت علمی تصریح کرد: بر اساس نتایج یک مطالعه صورت گرفته‌ در وزارت علوم، مهاجرت پژوهشگران تأثیر شدیدی بر شمار مقالات علمی مرتبط به ایران داشته است. اگر این افراد در درون کشور فعالیت می‌کردند، بخشی از تولیدات علمی آن‌ها به نام مؤسسات ایرانی ثبت می‌شد، اما اکنون مقالات آن‌ها تحت افکار سازمانی دانشگاه‌های خارجی منتشر می‌گردند.

آخوندزاده اضافه کرد: در ارزیابی تولیدات علمی با مواردی مواجه هستیم که اعضای هیئت علمی پس از مهاجرت، بازنشستگی یا استفاده از مرخصی بدون حقوق، فعالیت پژوهشی خود را در خارج از کشور ادامه می‌دهند. برخی از آن‌ها وابستگی سازمانی دانشگاه ایرانی خود را در مقالات ذکر نمی‌کنند و دیگرانی هم به صورت هم‌زمان از وابستگی سازمانی دانشگاه داخلی و مؤسسه خارجی بهره‌برداری می‌کنند.

معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت بیان کرد که این شرایط انگیزه فعالیت پژوهشی در داخل کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد و اظهار داشت: از یک سو باید شرایطی فراهم کنیم تا پژوهشگران مستعد بتوانند در کشور فعالیت کنند و از سوی دیگر، توجه لازم درباره عواقب انتشار مقالات با وابستگی سازمانی خارجی و تأثیر آن بر جایگاه علمی ایران صورت گیرد.

وی توضیح داد که نمودارهای ارائه شده در خصوص روند مهاجرت علمی و مقالات گم شده ایران از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۲۵ به ما نشان می‌دهد که این پدیده اعضای هیئت علمی جدید و همچنین افراد با تجربه را تحت تأثیر قرار داده و به تبع آن کشور درصدی از ظرفیت علمی خویش را از دست می‌دهد.

آخوندزاده با اشاره به محدودیت‌های اعتبارات پژوهشی وزارت بهداشت خاطرنشان کرد: سهم وزارت بهداشت از اعتبار پژوهشی کشور حدود ۱۲ درصد است. این عدد در سال ۱۳۹۲ تقریباً ۸ درصد بود و در همان زمان، سهم یک نهاد نظامی نیز حدود ۸ درصد بوده است.

وی با بیان اینکه میزان اعتبارات پژوهشی بر اساس انتظارات از دانشگاه‌ها تناسب کافی ندارد، ادامه داد: برقراری توازن میان این محدودیت‌ها ضرورت دارد و دانشگاه‌ها باید از منابع موجود به بهترین نحو استفاده نمایند و مانع از تأخیر پرداخت اعتبارات در اجرای طرح‌های پژوهشی شوند.

معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت بر ضرورت پرداخت به موقع اعتبارات تأکید کرد و اظهار کرد: انتظار من از رؤسای دانشگاه‌ها این است که سهم پژوهش از اعتبار دانشگاه، حتی اگر محدود باشد، به‌موقع پرداخت گردد. مطلع هستم که در برخی دانشگاه‌های بزرگ، پرداخت اعتبارات طرح‌های پژوهشی برای ماه‌ها به تأخیر افتاده است.

وی ادامه داد: در حال حاضر، اگر اعتبار یک طرح پژوهشی حتی به مدت یک ماه پرداخت نشود، ممکن است اجرای آن با مشکلات جدی مواجه گردد. از این‌رو، پرداخت منظم اعتبارات پژوهشی می‌تواند به استمرار فعالیت‌های تحقیقاتی و جلوگیری از توقف طرح‌ها کمک کند.

معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت با تأکید بر لزوم تسهیل فعالیت‌های پژوهشی بیان کرد: در شرایط کنونی باید از پژوهشگران حمایت کنیم و هرچقدر که ممکن باشد، پیچیدگی‌های اداری را بکاهیم. رفت و آمدهای غیرضروری و پروسه‌های طولانی اداری نباید به مانع اجرای طرح‌های علمی تبدیل شوند.

آخوندزاده افزود: پروژه‌های پژوهشی بایستی در کمترین زمان ممکن بررسی و تأیید شوند و منابع مالی آن به زودی در اختیار مجریان قرار گیرد. در غیر اینصورت، پژوهشگر ممکن است برای تأمین منابع مالی یا تهیه تجهیزات با مشکلات عدیده‌ای روبرو شود و نتواند طرح خود را به درستی اجرا کند.

وی ادامه داد: اگر قادر باشیم بخشی از اعتبار طرح را در آغاز کار پرداخت کنیم و منابع مورد نیاز برای تجهیزات را به‌موقع در دسترس پژوهشگر قرار دهیم، امکان اجرای مطلوب‌تری برای طرح‌ها فراهم خواهد شد. دانشگاه‌ها و دانشکده‌ها نیز باید در ایجاد این شرایط نقش موثری ایفا کنند.

معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت با اشاره به انتقادهایی که در خصوص عملکرد پژوهشگران مطرح می‌شود، گفت: بعضی مواقع این تصور وجود دارد که پژوهش‌های دانشگاهی دستاورد خاصی ندارند، در حالی که در بسیاری از موارد فعالیت‌ها و نتایج پژوهشگران با شواهد و اسناد معتبر قابل ارائه است. باید دستاوردهای پژوهشی به طور مناسب معرفی شوند و راه را برای دیده شدن نتایج فعالیت‌های علمی هموار کنیم.

ضرورت ساماندهی مراکز تحقیقاتی به‌جای توسعه غیرقانونی

آخوندزاده به آنالیز وضعیت مراکز تحقیقاتی کشور پرداخت و بیان کرد: در کشور ما تعداد زیادی مرکز تحقیقاتی موجود است که برخی از آن‌ها دارای فعالیت‌های علمی مؤثر و قابل توجهی هستند، اما بقیه از لحاظ فعالیت و خروجی پژوهشی در وضعیتی ایده‌آل قرار ندارند.

وی افزود: در دوره‌های مختلف، مراکز تحقیقاتی مختلفی تأسیس شده‌اند که برخی از آن‌ها از امکانات کافی برخوردار نیستند و نتوانسته‌اند فعالیت متناسب با اهداف تعیین‌شده را داشته باشند. در چنین حالتی، لازم است نسبت به وضعیت این مراکز بررسی به عمل آید و درباره روش‌های ادامه فعالیت آن‌ها تصمیمات مناسب اتخاذ شود.

معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت ادامه داد: نمی‌توان تمام مراکز را بدون ارزیابی عملکرد، یکسان در نظر گرفت. مراکزی که فعالیت‌های پژوهشی مؤثر و تاثیرگذاری دارند باید حمایت شوند و برای مراکزی که خروجی مطلوبی ندارند، باید تصمیمات اصلاحی اتخاذ گردد.

وی با تأکید بر اهمیت بازنگری در ساختار مراکز تحقیقاتی سخن گفت و خاطرنشان کرد: هدف نباید صرفاً حذف مراکز یا ایجاد مراکز جدید باشد. باید از این فرصت برای بهبود ساختارها، تقویت مراکز توانمند و افزایش بهره‌وری استفاده کرد. اگر نیاز به تغییر ساختار یا ادغام برخی مراکز احساس شود، تصمیمات لازم باید بر اساس ارزیابی‌های کارشناسی و عملکرد واقعی آن‌ها اتخاذ گردد.

آخوندزاده با تأکید بر اینکه توسعه غیرقانونی مراکز تحقیقاتی در راستای پیشرفت پژوهش کشور نیست، تصریح کرد: ما و دانشگاه‌ها در یک مسیر مشترک قرار داریم و هدف ما تقویت پژوهش است. بنابراین نه تنها نباید با هیجان به سمت حذف مراکز تحقیقاتی برویم، بلکه از ایجادات جدید بدون ارزیابی نیز باید پرهیز کنیم.

وی با اشاره به شرایط دشوار فعالیت‌های علمی در کشور تأکید کرد: در این دوره بایستی از حداکثر ظرفیت‌های دانشگاه‌ها و پژوهشگران حمایت کنیم و روحیه میهن‌دوستی و مسئولیت‌پذیری را در محیط‌های دانشگاهی تقویت نماییم تا بتوانیم از توان علمی کشور به نفع عبور از مشکلات و چالش‌ها استفاده کنیم.

اعلام آمادگی معاونت علمی ریاست‌جمهوری برای حمایت از ظرفیت‌های فناورانه دانشگاه‌ها

رئیس سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی معاونت علمی ریاست‌جمهوری از حمایت از صادرات محصولات دانش‌بنیان و توسعه فعالیت‌های فناورانه شرکت‌های دانش‌بنیان خبر داد.

دکتر حسین روزبه، رئیس سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی معاونت علمی ریاست‌جمهوری، با اشاره به رویکردهای این سازمان در حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان، اظهار کرد: توسعه صادرات محصولات دانش‌بنیان و گسترش فعالیت‌های فناورانه این شرکت‌ها از محورهای اصلی فعالیت این سازمان به شمار می‌رود.

وی همچنین با تأکید بر قابلیت‌های همکاری با دانشگاه‌ها گفت: ترویج همکاری‌های بین‌المللی میان دانشگاه‌ها یکی از اولویت‌های سازمان است و ما آمادگی داریم در این حوزه با دانشگاه‌ها و معاونت‌های پژوهشی آن‌ها همکاری نماییم.

روزبه اضافه کرد: سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی آماده است در راستای حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان، توسعه تجارت بین‌المللی و پاسخ به نیازهای فناورانه، با مجموعه‌های دانشگاهی تعامل داشته باشد.

وی با تأکید بر اهمیت ارتباط دانشگاه‌ها با این سازمان، بر لزوم معرفی ظرفیت‌ها و نیازهای فناورانه دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان برای بهره‌مندی از حمایت‌های موجود تأکید کرد.

انتهای پیام