رشد ۵۵۹ درصدی مقدار بارندگی در سال آبی ۱۴۰۴- ۱۴۰۵ در هرمزگان نسبت به سال پیش

به نقل از خبرنگار مهر، مجید بیجندی در صبح روز چهارشنبه با تأکید بر اهمیت هشدارهای هواشناسی در مدیریت خطرات جوی بیان کرد: با وجود مشکلات ارتباطی در زمان جنگ، به‌ویژه در فروردین‌ماه ۱۴۰۵، متخصصان هواشناسی در استان با تمام چالش‌های موجود موفق به صدور هشدار قرمز شدند و با همت مسئولان استان، به ویژه تیم مدیریت بحران، سهم عمده‌ای در کنترل پیامدهای مخاطرات جوی ایفا کردند.

بیجندی با اشاره به نقش داده‌های هواشناسی در بررسی شرایط جوی و ارائه پیش‌بینی‌ها، گفت: اطلاعات جمع‌آوری‌شده از ایستگاه‌های هواشناسی، تصاویر ماهواره‌ای، داده‌های راداری و تحلیل‌های حاصل از مدل‌های مختلف پیش‌بینی از منابع کلیدی برای پیش‌بینی شرایط جوی و صدور هشدارها به شمار می‌آید.

وی افزود: با وجود محدودیت‌های دسترسی به اینترنت در کشور و استان در فروردین‌ماه ۱۴۰۵، همکاران ما در حوزه هواشناسی با چالش‌های قابل توجهی در تجزیه و تحلیل وضعیت جوی و ارائه هشدارها روبرو شدند؛ با این وجود، صدور هشدار قرمز در این زمان نشان‌دهنده تلاش مستمر سازمان هواشناسی استان برای ایفای مسئولیت‌های خود است.

نقش اساسی هشدارهای جوی در مدیریت بحران

مدیرکل هواشناسی هرمزگان به تجربه سامانه بارشی آذرماه ۱۴۰۴ اشاره کرد و گفت: در جریان فعالیت این سامانه، هشدار قرمز صادر شد و با همکاری و هماهنگی مسئولان استان، به ویژه در مدیریت بحران، اقدامات لازم برای کنترل شرایط به‌عمل آمد.

بیجندی بر اهمیت اطلاع‌رسانی به موقع در زمان بروز مخاطرات جوی تأکید کرد و خاطرنشان کرد: هواشناسی نه تنها وظیفه تحلیل داده‌ها و صدور هشدار را بر عهده دارد بلکه مسئولیت عمده‌ای در زمینه اطلاع‌رسانی بر عهده دارد و رسانه‌ها با انتقال اطلاعات دقیق و به‌موقع به شهروندان نقش ممتازی در تحقق این مسئولیت ایفا می‌کنند.

وی همچنین از تلاش‌های خبرنگاران قدردانی کرد و همکاری رسانه‌ها را به‌عنوان یکی از عوامل مؤثر در افزایش آگاهی عمومی و بهبود اثرگذاری هشدارهای هواشناسی بیان کرد.

ضرورت دریافت اطلاعات از منابع معتبر هواشناسی

بیجندی در ادامه سخنان خود درباره فرآیند صدور هشدارهای هواشناسی تصریح کرد: هشدارهای هواشناسی بر اساس تحلیل شرایط جوی و در نواحی جغرافیایی معین صادر می‌شوند و این به معنای آن نیست که پدیده پیش‌بینی شده به‌طور یکسان در تمامی نقاط یک منطقه به وقوع خواهد پیوست.

او توضیح داد: ممکن است یک سامانه بارشی در محدوده جغرافیایی تحت پوشش هشدار فعالیت کند، اما شدت بارش و عواقب آن در نقاط مختلف یکسان نباشد. بنابراین نباید انتظار داشت که آثار یک سامانه جوی در تمامی مناطق یکسان باشد یا وقوع یک مخاطره در یک مکان، به معنای بروز همان پدیده با همان شدت در نقطه‌ای دیگر باشد.

مدیرکل هواشناسی هرمزگان در ادامه با تأکید بر فعالیت سامانه بارشی اخیر در استان گفت: در حالی که ممکن است ساکنان بندرعباس آثار محدود یک سامانه بارشی را مشاهده کنند، همان سامانه می‌تواند در مناطقی چون بندرلنگه بارش‌های قابل توجه و سیلاب‌ها را به ارمغان آورد. همچنین پدیده‌هایی از جمله تگرگ و بارش‌های سنگین ممکن است در قسمت‌هایی از دامنه فعالیت سامانه به وقوع بپیوندد.

وی اشاره کرد: برای درک درست شرایط جوی، ضروری است اطلاعات مربوط به تحلیل داده‌های هواشناسی و آثار احتمالی هشدارها تنها از منابع رسمی هواشناسی استان به‌دست آید تا از برداشت‌های نادرست درباره محدوده و شدت مخاطرات جلوگیری گردد.

بیجندی با تأکید بر همکاری میان هواشناسی، رسانه‌ها و مسئولان استان خاطرنشان کرد: سازمان هواشناسی با آگاهی از نقاط ضعف و نقص‌های موجود، و استفاده از بازخوردهای رسانه‌ها و سایر ذینفعان، در صدد است کیفیت خدمت‌رسانی به مردم و مسئولان هرمزگان را ارتقا بخشد.

مدیرکل هواشناسی هرمزگان همچنین وضعیت اقلیمی استان و پیش‌بینی بارش‌های آینده را تشریح کرد و گفت: بررسی داده‌های هواشناسی حاکی از افزایش قابل توجه بارش‌های سال آبی گذشته نسبت به دوره مشابه و میانگین بلندمدت است؛ با این حال، میزان بارش در مناطق مختلف استان یکسان نبوده و عوامل اقلیمی و توزیع سامانه‌های بارشی بر میزان بارش‌های دریافتی شهرستان‌ها تأثیر گذاشته است.

افزایش چشمگیر بارش‌ها در سال آبی اخیر

بیجندی درباره اینکه سال آبی و سال زراعی از ابتدای مهرماه آغاز و تا پایان شهریورماه سال بعد ادامه دارد، افزود: در سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۵، میزان بارش‌های ثبت‌شده در استان هرمزگان نسبت به سال آبی قبل از آن حدود ۵۵۹ درصد افزایش نشان می‌دهد. همچنین بارش‌های استان در مقایسه با میانگین بلندمدت حدود ۶۳ درصد بیشتر بوده است.

وی تأکید کرد که تفاوت میان آمار سالانه و میانگین بلندمدت باید به‌خوبی درک شود و گفت: میانگین بلندمدت بر اساس داده‌های آماری ثبت‌شده در ایستگاه‌های هواشناسی در یک دوره مرجع معین محاسبه می‌شود و به‌عنوان اصلی برای ارزیابی وضعیت اقلیمی و مقایسه میزان بارش و دمای هر منطقه عمل می‌کند.

مدیرکل هواشناسی هرمزگان ادامه داد: تجزیه و تحلیل داده‌های ایستگاه‌های هواشناسی نشان می‌دهد که تمامی مناطق استان با افزایش بارش مواجه بوده‌اند، اما شدت این افزایش در شهرستان‌ها و نواحی مختلف متفاوت بوده است.

سهم بیشتر مناطق ساحلی از بارش‌ها

بیجندی با تأکید بر توزیع غیر یکسان بارش‌ها در هرمزگان گفت: در سال آبی گذشته، مناطق ساحلی و جزایر این استان به‌طور کلی سهم بیشتری از بارش‌ها را دریافت نمودند، در حالی که در بسیاری از مناطق داخلی استان، بارش کمتر از مناطق ساحلی ثبت شده است.

وی افزود: تفاوت در میزان بارش دریافتی شهرستان‌ها، حتی زمانی که برای استان هشدار هواشناسی صادر می‌شود، طبیعی است؛ زیرا موقعیت جغرافیایی، مسیر حرکت سامانه‌های بارشی و ویژگی‌های محلی بر توزیع بارش تأثیرگذار هستند.

به گفته بیجندی، بررسی آمار شهرستان‌ها نیز نشان می‌دهد که میزان افزایش بارش در نواحی مختلف یکسان نبوده و بعضی از شهرستان‌ها، نظیر سیریک، افزایش قابل‌توجهی نسبت به میانگین نرمال خود داشته‌اند.

افزایش دما در هرمزگان و استمرار شرایط گرم‌تر از حد نرمال

مدیرکل هواشناسی هرمزگان با بررسی وضعیت دمای استان در سال آبی گذشته گفت: میانگین دمای استان شاهد افزایشی در حدود ۱.۵ تا ۱.۷ درجه سانتی‌گراد بوده است. این افزایش در نواحی مختلف استان به یک‌سان نبوده و در برخی مناطق، به ویژه در بخش‌های شرقی هرمزگان، دما ناهنجاری‌های بیشتری را نمایش می‌دهد.

وی با اعلام اینکه در برخی مناطق استان اختلاف دما با میانگین بلندمدت به حدود ۲.۵ درجه سانتی‌گراد رسیده است، تصریح کرد: به‌عکس، بندرعباس و بخش‌هایی از شمال و غرب استان در گستره نزدیک‌تری به شرایط نرمال قرار داشته‌اند.

بیجندی همچنین به وضعیت دمایی کشور در مهرماه امسال اشاره کرد و گفت: برعکس انتظارات معمول برای کاهش تدریجی دما در آغاز فصل پاییز، تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که مهرماه در بیشتر استان‌های کشور از میانگین بلندمدت گرم‌تر بوده است. هرمزگان نیز از این وضعیت مستثنی نبوده و با وجود اقلیم گرمسیری خود، آثار افزایش دما به‌وضوح در داده‌های هواشناسی استان قابل مشاهده است.

اهمیت پیش‌بینی دما در کشاورزی و پرورش آبزیان

وی با تأکید بر ضرورت استفاده از داده‌های دقیق هواشناسی در بخش‌های مختلف اقتصادی استان توضیح داد: در ارزیابی شرایط دمایی، تنها میانگین دما اهمیت ندارد و دماهای حداقل و حداکثر نیز از معیارهای اساسی در تصمیمات تخصصی به شمار می‌روند.

مدیرکل هواشناسی هرمزگان افزود: اطلاعات مربوط به دماهای حداقل، حداکثر و میانگین می‌تواند در مدیریت مراحل رشد محصولات کشاورزی، زمانبندی عملیات زراعی، بررسی شرایط گرده‌افشانی خرما، مدیریت کشت محصولات صیفی و گلخانه‌ای و همچنین برنامه‌ریزی برای فعالیت‌های پرورش آبزیان مؤثر واقع شود.

او ادامه داد: افزایش دما ممکن است نیاز آبی محصولات کشاورزی را تحت تأثیر قرار دهد و در آبزی‌پروری نیز بر وضعیت استخرها و مدیریت اکسیژن‌رسانی تأثیر گذاشته و بنابراین پیش‌بینی‌های دقیق و ارائه به‌موقع هشدارهای هواشناسی اهمیت زیادی در کاهش خسارات و مدیریت منابع آبی دارد.

بارش‌های اخیر به معنای پایان خشکسالی نیست

بیجندی در خصوص وضعیت شاخص‌های خشکسالی در هرمزگان گفت: هرچند که افزایش بارش‌ها در مقیاس یک‌ساله شرایط را در برخی نقاط استان بهبود بخشیده، اما بررسی شاخص‌های بلندمدت نشان‌دهنده وضعیت نگران‌کننده خشکسالی است.

وی یادآور شد: ارزیابی خشکسالی تنها بر پایه میزان بارش صورت نمی‌گیرد، بلکه عواملی نظیر تبخیر و تعرق نیز در محاسبه شاخص‌های مرتبط تأثیرگذار هستند. به همین دلیل هرگونه افزایش بارش در یک سال آبی، به معنای غلبه بر خشکسالی انباشته‌شده در سال‌های قبلی نخواهد بود.

مدیرکل هواشناسی هرمزگان تصریح کرد: کسری منابع آب زیرزمینی ناشی از سال‌ها تنش آبی پیوسته است و نمی‌توان انتظار داشت که این کسری تنها با یک یا دو سال بارش مناسب جبران شود.

وی بر لزوم مدیریت منابع آبی تأکید کرد و گفت: بهبود شرایط بارشی باید فرصتی برای بهینه‌سازی مدیریت منابع آب، حفظ منابع آبخوان و برنامه‌ریزی مؤثر مصرف آب فراهم آورد؛ زیرا پایداری منابع آبی استان به اقداماتی بلندمدت و پیوسته نیازمند است.

ثبت بارش‌های بالاتر از حد نرمال در بخش‌های وسیعی از هرمزگان در مهرماه

بیجندی در ادامه سخنان خود در خصوص وضعیت بارش‌ها در آغاز سال آبی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ اظهار داشت: بررسی نقشه‌های بارشی کشور نشان می‌دهد در مهرماه، مناطقی از شمال و غرب کشور بارش‌های مناسبی را دریافت کرده‌اند، در حالی که شرایط در برخی بخش‌های مرکز و شرق کشور نزدیک به نرمال بوده است.

وی ادامه داد: در هرمزگان، بخش وسیعی از استان، معادل ۷۰ تا ۸۰ درصد، در مهرماه بارش‌هایی بالاتر از میانگین بلندمدت را دریافت نموده که این وضعیت می‌تواند نشان‌دهنده امیدواری برای آغاز سال آبی جدید باشد.

مدیرکل هواشناسی هرمزگان در پایان خاطرنشان کرد: استمرار این شرایط به فعالیت سامانه‌های جوی در ماه‌های آینده بستگی دارد و برای ارزیابی وضعیت سال آبی پیش‌رو می‌بایست روند بارش‌ها و تغییرات دما در ادامه فصل به‌دقت مورد بررسی قرار گیرد.

مدیرکل هواشناسی هرمزگان با تأکید بر ویژگی‌های پدیده ال‌نینو یادآور شد: ال‌نینو یک پدیده اقلیمی پیچیده و دورپیوند است؛ بدین معنا که تغییرات دمای سطح آب اقیانوس آرام، به ویژه در منطقه استوایی، از طریق تعامل اقیانوس و جو می‌تواند شرایط آب‌وهوایی در مناطق مختلف جهان را تحت تأثیر قرار دهد.

وی افزود: این پدیده در سه وضعیت خنثی، ال‌نینو و لانینا مورد بررسی قرار می‌گیرد. در شرایط خنثی، دمای سطح آب اقیانوس آرام در محدوده استوایی تغییر معناداری نسبت به میانگین بلندمدت ندارد؛ در شرایط لانینا دما به سمت پایین متمایل می‌شود و در وضعیت ال‌نینو، شاهد افزایش دمای سطح آب هستیم.

تقویت ال‌نینو و احتمال تداوم آن تا سال ۲۰۲۷

بیجندی با اشاره به ویژگی‌های فعلی ال‌نینو گفت: آنچه امسال را متمایز می‌سازد، افزایش چشمگیر دمای سطح آب اقیانوس آرام نسبت به بسیاری از دوره‌های گذشته است؛ امری که منجر به استفاده از اصطلاحاتی نظیر «ال‌نینوی قوی» و «سوپر ال‌نینو» در برخی گزارش‌ها شده است.

وی ادامه داد: ال‌نینو جزئی از یک چرخه اقلیمی است که عموماً در بازه‌های زمانی دو تا هفت ساله رخ می‌دهد و آثار آن در نقاط گوناگون جهان متفاوت است. بر اساس ارزیابی‌ها، احتمال تداوم شرایط قوی این پدیده تا اوایل سال ۲۰۲۷ مورد توجه قرار گرفته است.

مدیرکل هواشناسی هرمزگان تأکید کرد: آثار ال‌نینو در حالت‌های مختلف جهان یکسان نیست و می‌تواند در برخی مناطق به افزایش بارش و در عین حال در مناطق دیگری به تشدید خشکسالی منجر شود؛ بنابراین نمی‌توان پیامدهای آن را برای تمامی نقاط با یک الگو ثابت ارزیابی کرد.

ال‌نینو نباید با طوفان اشتباه گرفته شود

بیجندی بر ضرورت دقت در استفاده از اصطلاحات هواشناسی تأکید کرد و گفت: ال‌نینو یک پدیده اقلیمی مستقل است و نباید آن را هم‌معنی با طوفان دانست. این پدیده در مقیاس زمانی و مکانی متفاوت عمل می‌کند و آثار آن از طریق تغییرات در الگوهای گردش عمومی جو و تعامل سامانه‌های اقیانوسی و جوی به وجود می‌آید.

تجربه تاریخی هرمزگان از ال‌نینو

وی به سابقه وقوع این پدیده در هرمزگان اشاره کرد و گفت: بررسی‌های اقلیمی نشان می‌دهند که ال‌نینو در سال‌های گذشته نیز بر شرایط بارشی استان تأثیرگذار بوده که رویدادهای سال‌های ۱۳۷۶، ۱۳۹۴ و ۱۴۰۲ از نمونه‌های قابل بررسی در این زمینه هستند.

مدیرکل هواشناسی هرمزگان تأکید کرد: شدت و زمان بارش‌ها در این دوره‌ها متفاوت بوده است؛ به‌طوری‌که در دوره ال‌نینوی سال ۱۳۷۶، بارش‌ها از آبان تا اسفند ادامه داشته و در برخی ایستگاه‌های استان، مقادیر قابل توجه بارش ثبت گشت.

به گفته وی، مجموع بارش ثبت‌شده در ایستگاه قشم در این دوره حدود ۳۴۲ میلی‌متر، در میناب حدود ۳۵۳ میلی‌متر و در بندرعباس حدود ۳۲۴ میلی‌متر گزارش شده است. همچنین ایستگاه قشم با ثبت ۸۵ میلی‌متر بارش در یک شبانه‌روز، بیشترین بارش ۲۴ ساعته را در این دوره تجربه کرد.

بیجندی ادامه داد: در سال ۱۳۹۴ نیز، بارش‌ها از آبان آغاز و تا فروردین ادامه پیدا کرد، اما زمان وقوع بارش‌های حداکثر در این دوره با دوره قبل تفاوت داشت. در سال ۱۴۰۲، الگوی بارش‌ها نیز به‌گونه‌ای دیگر ثبت شده بود؛ به‌نحوی‌که سهم بارش آبان بسیار محدود بود و بیشترین بارش در بهمن‌ماه به وقوع پیوست.

وی تأکید کرد: این مقایسه‌ها نشان می‌دهد که حتی در شرایط وجود ال‌نینو، زمان، مقدار و توزیع مکانی بارش در هرمزگان نیز متغیر خواهد بود. بنابراین، وقوع این پدیده به‌تنهایی نمی‌تواند پیش‌بینی‌کننده افزایش بارش در استان باشد.

بارش‌های هرمزگان به عوامل جوی و اقیانوسی مختلف وابسته‌اند

مدیرکل هواشناسی هرمزگان اشاره کرد: ال‌نینو تنها یکی از عواملی است که بر شرایط بارش تأثیر می‌گذارد و برای ایجاد بارش‌های مؤثر، چندین عامل جوی و اقیانوسی باید به‌طور همزمان در شرایط مناسب قرار داشته باشند.

وی افزود: گردش عمومی جو، وضعیت رطوبتی اقیانوس هند، نوسان دوقطبی اقیانوس هند و شاخص نوسان مادن–جولیان (MJO) نیز از جمله عواملی هستند که باید به صورت پیوسته در کنار وضعیت ال‌نینو رصد شوند.

بیجندی یادآور شد: حتی با تقویت ال‌نینو، برای وقوع بارش نیاز به انتقال رطوبت، ایجاد سامانه‌های جوی مناسب و فراهم آوردن شرایط لازم در لایه‌های مختلف جو وجود دارد؛ از این‌رو، اثر این پدیده باید در کنار سایر شاخص‌های اقلیمی و شرایط واقعی جو سنجیده شود.

احتمال بارش‌های رگباری و سیلاب‌های مقطعی در هرمزگان

وی با اشاره به وضعیت جوی استان و احتمال بروز بارش‌های کوتاه‌مدت تصریح کرد: وقوع بارش‌های رگباری و سیلاب‌های مقطعی در برخی نواحی هرمزگان ممکن است. این نوع بارش‌ها ممکن است در زمان کوتاهی و در مناطق جغرافیایی خاصی ایجاد شوند، اما به‌دلیل شدت بارش و شرایط محلی ممکن است پیامدهایی اساسی به همراه داشته باشند.

مدیرکل هواشناسی هرمزگان بر لزوم آمادگی دستگاه‌های اجرایی تأکید کرد و بیان کرد: مسئولان استان می‌بایست سناریوهای مختلف جوی را در برنامه‌ریزی‌های خود مد نظر قرار دهند و برای مواجهه با شرایط مختلف آماده باشند.

وی اشاره کرد: کارشناسان هواشناسی در جلسات مربوطه سناریوهای احتمالی را مطرح می‌کنند تا دستگاه‌های مسئول توانمند شوند بر اساس شرایط آتی، اقدامات پیشگیرانه و تدابیر لازم را اتخاذ نمایند.

توجه به هشدارهای هواشناسی ضرورت دارد

بیجندی در ادامه سخنان خود درباره نظام هشدارهای هواشناسی گفت: این هشدارها در سطوح زرد، نارنجی و قرمز صادر می‌شوند که هر کدام نمایانگر شرایط و میزان خطر متفاوتی است. وضعیت سبز نیز دال بر شرایط عادی و عدم وجود خطر قابل توجه در ارزیابی‌های هواشناسی است.

وی بر اهمیت توجه شهروندان و نهادهای اجرایی به هشدارهای رسمی هواشناسی تأکید کرد و افزود: آمادگی برای رویارویی با سناریوهای مختلف جوی و توجه به هشدارهای صادرشده، نقش به‌سزایی در کاهش خسارات احتمالی ناشی از بارش‌های شدید، سیلاب‌های ناگهانی و دیگر مخاطرات جوی ایفا می‌نماید.

بیجندی در پایان سخنان خود تأکید کرد: ال‌نینوی قوی می‌تواند یکی از عناصر مؤثر بر شرایط اقلیمی هرمزگان باشد، اما پیش‌بینی بارش در استان باید بر مبنای مجموعه‌ای از شاخص‌های اقیانوسی، شرایط گردش جو، میزان رطوبت و وضعیت سامانه‌های جوی انجام گیرد. لذا، نه تنها نمی‌توان صرفاً بر پایه ال‌نینو افزایش بارش را قطعی دانست، بلکه باید احتمال وقوع بارش‌های رگباری و سیلاب‌های مقطعی را نیز جدی گرفت.