یک میلیون نفر زیر ذره‌بین؛ پشت پرده کارزار ضدفساد شی جین‌پینگ چیست؟
فرارو- ایمی هاوکینز، خبرنگار مسائل چین در روزنامه گاردین
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه گاردین، شی جین‌پینگ پس از به قدرت رسیدن در سال ۲۰۱۲ وعده داد فساد را در تمام سطوح حزب کمونیست چین ریشه‌کن کند. با گذشت بیش از یک دهه، اما تحقیقات نه‌تنها متوقف نشده، بلکه همچنان با گستردگی ادامه دارد. سال گذشته، نهادهای نظارتی و انضباطی چین تحقیقات درباره بیش از یک میلیون نفر را آغاز کردند که بیش از ۱۰۰ نفر از آنان در سطح وزیر یا مقام‌های استانی و بالاتر قرار داشتند.
اکنون، هم‌زمان با آغاز نشست مهم کمیته مرکزی حزب کمونیست، مبارزه با فساد، انضباط حزبی و وفاداری به رهبری بار دیگر به محور مباحث سیاسی چین تبدیل شده‌اند. برای تحلیلگرانی که تلاش می کنند تحولات پشت‌پرده قدرت در پکن را درک کنند، تداوم نگرانی‌ها درباره ضعف انضباط در ساختار حزب پرسش‌های مهمی ایجاد کرده است.
انضباط؛ ابزاری برای حفظ قدرت
پنجمین پلنوم کمیته مرکزی حزب کمونیست چین روز دوشنبه آغاز شد. رسانه‌های دولتی اعلام کرده‌اند این نشست بر «مسائل عمده مربوط به پیشبرد خودحکمرانی کامل و سخت‌گیرانه حزب» تمرکز خواهد داشت. در ادبیات رسمی حزب، این عبارت معمولاً به معنای تقویت انضباط، وفاداری سیاسی و مبارزه با فساد است.
با این حال، تقریباً همه تحقیقات فساد در چین به محکومیت افراد تحت بررسی منتهی می‌شوند. همین مسئله این پرسش را مطرح کرده است که آیا متهمان واقعاً مرتکب فساد شده‌اند یا برخی از آنان قربانی رقابت‌های سیاسی درون حزب هستند. کری براون، مدیر مؤسسه لائو چین در کینگز کالج لندن می‌گوید در جهان‌بینی شی جین‌پینگ، که به‌شدت بر انضباط و وفاداری تأکید دارد، مرز میان فساد و بی‌وفایی سیاسی چندان روشن نیست.
به گفته براون، از نگاه شی، فساد به تخلفات مالی محدود نمی‌شود و «فساد معنوی» را نیز در بر می‌گیرد؛ مفهومی که می‌تواند بی‌وفایی سیاسی را شامل شود. او می‌گوید در چنین نگرشی، فساد نشانه فقدان وفاداری سیاسی تلقی می‌شود.
برخی تحلیلگران نیز معتقدند تداوم کارزار ضدفساد به ماهیت نظام اقتدارگرای چین بازمی‌گردد؛ ساختاری متمرکز با دیوان‌سالاری گسترده که کشوری با جمعیت حدود ۱.۴ میلیارد نفر را اداره می‌کند و در آن، فساد می‌تواند بخشی از سازوکار قدرت باشد. نیل توماس، پژوهشگر ارشد اندیشکده انجمن آسیا معتقد است شی توانسته فساد را کاهش دهد و کنترل خود بر حزب را تقویت کند، اما مجازات‌های شدیدتر به‌تنهایی نمی‌توانند مانع ترجیح منافع شخصی بر منافع حزب از سوی مقام‌ها شوند. به گفته توماس، راهبرد شی تشدید مستمر انضباط و تبدیل مبارزه با فساد به روشی دائمی برای حکمرانی است؛ کارزاری که ظاهراً نقطه پایانی برای آن در نظر گرفته نشده است.
پاکسازی در بالاترین سطوح حزب و ارتش
پنجمین پلنوم یکی از هفت نشست معمول در چرخه پنج‌ساله حزب کمونیست است و بیش از ۳۰۰ عضو کمیته مرکزی را گرد هم می‌آورد. اهمیت نشست کنونی از آن جهت بیشتر است که احتمالاً آخرین نشست مهم پیش از بیست‌ویکمین کنگره حزب در سال آینده خواهد بود؛ کنگره‌ای که در آن کمیته مرکزی جدید انتخاب می‌شود و انتظار می‌رود شی برای چهارمین دوره در رأس حزب قرار گیرد.
در چنین شرایطی، حذف افرادی که تهدیدی برای اقتدار شی یا اعتبار حزب تلقی می‌شوند، همچنان یکی از اولویت‌های اصلی رهبری است. تحقیقات اخیر دامنه گسترده‌ای از مقام‌های ارشد حزبی و نظامی را در بر گرفته است. ژانویه امسال، ژانگ یوشیا، عالی‌ترین ژنرال چین و دومین چهره قدرتمند در سلسله‌مراتب نظامی پس از شی، تحت تحقیق قرار گرفت. او ماه گذشته از حزب اخراج شد و پیش‌تر نیز عضویت خود را در کمیسیون مرکزی نظامی از دست داده بود.
ما شینگ یو، دبیر پیشین حزب در منطقه سین‌کیانگ و هوانگ چی‌فان، شهردار سابق چونگ‌چینگ، نیز از دیگر مقام‌هایی هستند که در موج اخیر پاکسازی‌ها هدف قرار گرفته‌اند. هوانگ سال‌ها به‌دلیل توانایی‌اش در باقی ماندن در ساختار قدرت، با وجود ارتباطش با پرونده بو شیلای، رقیب سیاسی پیشین شی، چهره‌ای تقریباً حذف‌ناشدنی محسوب می‌شد. بو شیلای در نهایت به اتهام رشوه‌خواری و اختلاس محکوم شد و اکنون دوران حبس ابد خود را می‌گذراند؛ اما هوانگ تا همین اواخر در قدرت باقی مانده بود.
نشانه ضعف یا تثبیت اقتدار؟
گسترش پاکسازی‌ها تا بالاترین سطوح حزب و ارتش این پرسش را مطرح کرده است که آیا چنین تحولاتی نشانه بی‌ثباتی در ساختار قدرت چین است. با این حال، شی ممکن است این روند را از زاویه‌ای متفاوت ببیند: تحقیقات فساد هم ابزار نمایش اقتدار رهبری هستند و هم راهی برای واداشتن مقام‌ها به تبعیت از مرکز می باشد.
براون معتقد است از نگاه شی، فساد مسئله‌ای ریشه‌دار است و این تصور وجود دارد که تقریباً همه دیگران می‌توانند فاسد باشند. شی پیش‌تر هشدار داده بود که اگر حزب نتواند مشکلات درونی خود را حل کند، ممکن است «جایگاه حاکمیتی خود را از دست بدهد و سرانجام به دست تاریخ حذف شود». او تأکید کرده بود که این هشدار به‌هیچ‌وجه اغراق‌آمیز نیست.
در نتیجه، کارزار ضدفساد برای شی صرفاً تلاشی برای برخورد با تخلفات مالی نیست؛ این کارزار به ابزاری برای تحکیم وفاداری، یکپارچگی تشکیلاتی و کنترل سیاسی تبدیل شده است؛ ابزاری که با نزدیک شدن به کنگره بعدی حزب، اهمیت آن احتمالاً بیشتر نیز خواهد شد.