عوامل نهفته اما تأثیرگذار در فراموشی‌ها
مرضیه عزیزی‌معین، روانشناس، در گفت‌وگویی با ایسنا، بر اهمیت خواب کافی و تاثیر آن بر حافظه تاکید کرد و بیان داشت: خواب به عنوان یکی از فرآیندهای حیاتی برای کارکرد صحیح مغز، نقش بسزایی در یادگیری و تثبیت اطلاعات ایفا می‌کند. در زمان‌های روز که به یادگیری اطلاعات می‌پردازیم، مغز نیاز دارد آن‌ها را پردازش کند؛ به گونه‌ای که اطلاعات بی‌فایده را کنار گذاشته و داده‌های حیاتی را برای استفاده‌های بعدی ذخیره کند. بخش مهمی از این فرآیند در حین خواب رخ می‌دهد.
عواقب کم‌خوابی بر حافظه
وی ادامه داد: در صورتی که فاقد خواب کافی باشیم، دو مشکل به وجود می‌آید: اول اینکه توانایی تمرکز و دقت ما کاهش یافته و اطلاعات را به درستی دریافت نمی‌کنیم، و دوم اینکه فرآیند تثبیت اطلاعات در حافظه مختل می‌گردد. به عنوان نمونه، تصور کنید دانشجویی که شب امتحان تا صبح بیدار است و مطالعه می‌کند، او ممکن است فکر کند که توانسته مطالب را به خوبی یاد بگیرد، اما در جلسات امتحان به علت افت تمرکز و کم‌خوابی متوجه نخواهد شد که چگونه باید اطلاعات را بازیابی کند. به همین دلیل خواب به طور مستقیم بر روی تثبیت اطلاعات و افزایش تمرکز تاثیرگذار است.
این روانشناس افزود: خستگی مزمن نیز می‌تواند تاثیر زیادی بر عملکرد حافظه و توجه داشته باشد. گاه ممکن است فرد احساس کند که حافظه‌اش ضعیف شده، اما در واقع مشکل اصلی ناشی از خواب ناکافی یا خستگی ذهنی است. باید متوجه باشیم که خواب کافی فقط برای بازسازی انرژی نیست، بلکه یک نیاز اساسی مغز برای یادگیری، ذخیره و بازیابی اطلاعات است؛ بنابراین هنگام بررسی دلایل فراموشی حتماً باید کیفیت خواب فرد از لحاظ دقت نظر قرار گیرد.
تاثیر اضطراب و استرس بر ضعف حافظه
بر اساس اظهارات عزیزی‌معین، اضطراب و استرس از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر حافظه هستند. هنگامی که ذهن ما درگیر مساله‌ای نگران‌کننده است، بخش زیادی از توجه و انرژی ذهنی صرف آن مشکل می‌شود. در نتیجه، امکان دارد اطلاعات جدید را به درستی نگیریم یا در بازیابی آن‌ها مشکل داشته باشیم، زیرا بخش اعظم تمرکز ما معطوف به پردازش آن مسئله است.
او افزود: برای مثال، فردی را در نظر بگیرید که باید در یک جلسه مهم صحبت کند؛ او ممکن است با وجود آمادگی قبلی دچار اضطراب شود و به این ترتیب نتواند مطالبی را که بارها تمرین کرده به خوبی ارائه کند. همچنین ممکن است فردی به دلیل مشکلات خانوادگی یا چالش‌های شغلی درگیر افکار بی‌پایان شود و مکرراً از خود بپرسد که چه اتفاقی خواهد افتاد و آیا مشکل به پایان خواهد رسید یا نه. در چنین شرایطی که بخش عظیمی از انرژی و توجه ما درگیر مسئله‌ای ست، حافظه و تمرکز ما بی‌شک تحت تاثیر آسیب قرار می‌گیرد؛ بنابراین هرگونه فراموشی لزوماً به معنای ضعف حافظه نیست، بلکه در برخی مواقع، ذهن آن چنان درگیر فشارهای روانی و مسائل مختلف است که زمان و فضای کافی برای متمرکز شدن، یادگیری و بازیابی اطلاعات ندارد.
تاثیر تغذیه بر عملکرد مغز و حافظه
عزیزی‌معین در ارتباط با این موضوع که سوء تغذیه یا کمبود ویتامین‌ها نیز می‌تواند بر حافظه تاثیر منفی بگذارد، اظهار داشت: تغذیه نادرست و عدم دریافت ویتامین‌های لازم می‌تواند به عملکرد مغز آسیب برساند، در حالی که تغذیه صحیح و مصرف بعضی ویتامین‌ها می‌تواند عملکرد حافظه و مغز را ارتقا دهد. برای مثال، کمبود ویتامین B2 می‌تواند با مشکلاتی در حافظه و تمرکز همراه باشد. با این حال، باید در نظر داشت که هر نوع فراموشی ناشی از کمبود ویتامین‌ها نیست و از مصرف خودسرانه مکمل‌ها نیز باید خودداری کرد.
نقش داروها در بروز فراموشی
این روانشناس اشاره کرد که مصرف برخی داروها می‌تواند در بروز فراموشی مؤثر باشد و گفت: برخی از داروهای خواب‌آور، آرام‌بخش و ضد آلرژی می‌توانند باعث خواب‌آلودگی یا اختلال در تمرکز و حافظه شوند. در برخی موارد، تداخل دارویی نیز ممکن است منجر به این وضعیت گردد، به ویژه در افرادی که باید به‌طور همزمان از چندین دارو استفاده کنند که در این صورت خطر اختلال در حافظه وجود دارد.
او افزود: اگر فردی پس از شروع داروی جدید متوجه فراموشی شد، بهتر است حتماً با یک متخصص مشورت کند. همچنین اگر کسی با جستجو در اینترنت متوجه شود که فراموشی‌اش ممکن است ناشی از دارو باشد، نباید به طور خودسرانه دارو را قطع کند یا دوز آن را تغییر دهد؛ بلکه باید قبل از هر اقدامی، این مسئله را با پزشک متخصص در میان بگذارد تا در صورت نیاز، دارو تحت نظر پزشک قطع یا تغییر یابد.
تفکیک فراموشی طبیعی از اختلال عملکرد در سالمندان
عزیزی‌معین در مورد اینکه فراموشکاری در چه سنی طبیعی است و چه زمانی باید نگران شد، بیان کرد: فراموشی ممکن است در هر سنی بروز کند و حتی یک جوان در اوایل ۲۰ یا ۳۰ سالگی نیز ممکن است در نتیجه فشارهای کاری و کم‌خوابی به حواس‌پرتی و کاهش تمرکز دچار شود. با افزایش سن، سرعت پردازش اطلاعات کاهش می‌یابد و فرد برای یادآوری نام‌ها یا یادگیری مطالب جدید به زمان بیشتری نیاز دارد. این تغییرات همیشه نشانه مشکلات بیماری نیستند و غالباً بخشی از روند طبیعی افزایش سن به حساب می‌آیند.
او افزود: با این حال، باید دانست که زوال حافظه‌ای که بر زندگی روزمره تاثیر منفی بگذارد، به عنوان بخشی از پروسه طبیعی سالخوردگی شناخته می‌شود. به طور مثال، اگر فردی در سن ۷۰ سالگی گاهی نامی را فراموش کند و بعدها به یاد آورد، ممکن است به خاطر تغییرات طبیعی سن باشد. اما اگر فرد به طور مرتب در شناسایی مسیرهای آشنا دچار مشکل می‌شود یا نمی‌تواند در انجام کارهای روزمره موفق باشد، لازم است حتماً به متخصص مراجعه کند. در نهایت، سن بالا به تنهایی نمی‌تواند معیاری برای تشخیص باشد، بلکه شدت تغییرات، روند پیشرفت آن‌ها و تاثیرشان بر کیفیت زندگی، عواملی هستند که ضرورت مراجعه به متخصص را مشخص می‌کنند.
وی در پایان اعلام کرد: به طور کلی، تحقیقات نشان می‌دهد که هرگونه فراموشی عموماً به معنای ضعف حافظه یا ظهور بیماری نیست؛ بلکه عوامل متعددی نظیر خواب ناکافی، خستگی مزمن، استرس و اضطراب، سوء تغذیه، عوارض جانبی برخی داروها و همچنین تغییرات طبیعی ناشی از پیری می‌توانند عملکرد حافظه و تمرکز را تحت تاثیر قرار دهند. بنابراین شناسایی ریشه‌های این موارد و ارزیابی کیفیت خواب، وضعیت روانی و سبک زندگی افراد، کلید اصلی در تفکیک بین فراموشی‌های طبیعی و اختلالات نیازمند درمان است.
انتهای پیام