پشت پرده تماس مستقیم رهبران اروپایی با پوتین
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه نیویورک تایمز، تماس تلفنی کم‌سابقه رهبران فنلاند و نروژ با رئیس‌جمهور روسیه برای بررسی راه‌های پایان جنگ اوکراین، اختلاف‌نظرهای اروپا درباره مذاکره با مسکو را دوباره برجسته کرده است؛ آن هم در شرایطی که اعتماد به نقش میانجی‌گرانه دونالد ترامپ کاهش یافته است.
رهبران فنلاند و نروژ روز سه‌شنبه در چارچوب تلاش‌های جاری برای پایان‌دادن به جنگ اوکراین، تماس تلفنی کم‌سابقه‌ای با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه برقرار کردند. این تماس در شرایطی انجام شد که دونالد ترامپ در روزهای اخیر مواضع نزدیک‌تری به مسکو اتخاذ کرده و با زیر سؤال بردن رئیس‌جمهور اوکراین و موافقت با خرید گازوئیل از روسیه، نگرانی متحدان اروپایی را افزایش داده است. کشورهای اروپایی تلاش می کنند با ورود فعال‌تر به روند صلح، منافع خود را حفظ کنند و اجازه ندهند اوکراین زیر فشار مذاکراتی که آمریکا و روسیه هدایت می‌کنند، ناچار به پذیرش توافقی ناعادلانه شود.
دولت نروژ اعلام کرد هدف تماس، «انتقال مستقیم پیام‌هایی به رئیس‌جمهور پوتین درباره مذاکرات آینده برای کمک به پایان جنگ» بوده است. گفت‌وگویی که قرار بود ۲۰ دقیقه طول بکشد، حدود ۹۰ دقیقه ادامه یافت و در پی نشست سطح‌بالای هفته گذشته در اسلو انجام شد. قرار است ماه آینده نیز نشست‌های دیگری درباره جنگ اوکراین در ابوظبی برگزار شود.
چه کسی باید با پوتین مذاکره کند؟
این ابتکار با استقبال همه رهبران اروپایی روبه‌رو نشد و بلافاصله اختلافی قدیمی را دوباره مطرح کرد: چه کسی باید نماینده اروپا در گفت‌وگو با پوتین باشد؟ مته فردریکسن، نخست‌وزیر دانمارک گفت به ابتکار نروژ و فنلاند «بسیار بدبین» است، زیرا این اقدام با دیگر کشورهای اروپایی هماهنگ نشده است. او تأکید کرد هیچ نشانه‌ای نمی‌بیند که روسیه واقعاً خواهان صلح باشد و تاکید کرد اروپا باید یکپارچگی خود را حفظ کند، نه اینکه هر کشوری به‌تنهایی عمل کند.
اولف کریسترسون، نخست‌وزیر سوئد نیز هشدار داد گفت‌وگوهایی که ممکن است صدای متحد اروپا را دچار شکاف کند، خطرناک است. بااین‌حال، او تصریح کرد هنوز نمی‌داند محتوای مذاکرات چه بوده و نمی‌خواهد پیشاپیش بگوید که این تماس واقعاً به وحدت اروپا آسیب زده است.
اروپا تاکنون نتوانسته جایگاه مؤثری در روند صلح اوکراین پیدا کند. جنگ نزدیک به پنج سال ادامه یافته و صدها هزار کشته بر جای گذاشته است. در همین حال، این دیدگاه در میان دولت‌های اروپایی تقویت شده که ترامپ بیش از اندازه به روسیه نزدیک است و نمی‌توان به او به‌عنوان میانجی قابل‌اعتماد برای دستیابی به صلحی عادلانه تکیه کرد. ترامپ اخیراً گفته است اوکراین باید «رئیس‌جمهور جدیدی» انتخاب کند. او همچنین درهای خرید میلیاردها دلار گازوئیل روسیه از سوی آمریکا را گشوده است؛ اقدامی که کشورهای اروپایی به‌ویژه اوکراین، آن را کمکی به ماشین جنگی روسیه می‌دانند.
مسکو خواهان مذاکره با اروپاست
با وجود آنکه مواضع اخیر ترامپ به سود پوتین تمام شده، مقام‌های روسیه بیش از پیش دریافته‌اند که برای رسیدن به توافق باید با اروپا نیز مذاکره کنند. از نگاه مسکو، حمایت مستمر مالی، دیپلماتیک و نظامی اروپا از اوکراین به کی‌یف کمک کرده است در برابر فشار آمریکا برای پذیرش برخی امتیازها در توافق صلح مقاومت کند.
مقام‌های کرملین اخیراً گفته‌اند بهتر است اروپا یک مذاکره‌کننده واحد تعیین کند؛ پیشنهادی که تحقق آن برای رهبران اروپایی دشوار بوده است. بسیاری از موضوعات مورد اختلاف، مستقیماً به اتحادیه اروپا مربوط می‌شوند؛ از جمله تحریم‌های اقتصادی علیه روسیه و میلیاردها دلار دارایی دولتی روسیه که در بلژیک مسدود شده است.
هفته گذشته، اسلو میزبان نشستی با حضور ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، یوناس گار استوره، نخست‌وزیر نروژ، الکساندر استوب، رئیس‌جمهور فنلاند، نمایندگان دولت ترامپ و یک مقام اتحادیه اروپا بود. پائولا پینیو، سخنگوی کمیسیون اروپا گفت مذاکرات در قالب‌ها، مکان‌ها و سطوح مختلفی جریان دارند و تماس استوره و استوب با پوتین را باید ادامه نشست اسلو دانست. فنلاند عضو اتحادیه اروپاست، اما نروژ عضویت این اتحادیه را ندارد.
هنوز روشن نیست که دولت ترامپ تماس با پوتین را تشویق کرده بود یا نه. استوب از معدود رهبران اروپایی است که روابط دوستانه‌ای با ترامپ دارد؛ آن دو با یکدیگر گلف بازی کرده‌اند و ترامپ گفته است مدت‌هاست با رئیس‌جمهور فنلاند دوست است. تحلیلگران معتقدند استوب می‌تواند در صورت هماهنگی مواضع اروپا و آمریکا درباره اوکراین، نقشی مهم ایفا کند. مقام‌های ارشد روسیه پیش‌تر به‌ویژه به‌دلیل حمایت او از حملات اوکراین در داخل خاک روسیه از وی انتقاد کرده‌اند. بااین‌حال، فردی آگاه از دیدگاه‌های پوتین گفته است رهبر روسیه احتمالاً می‌تواند رئیس‌جمهور فنلاند را به‌عنوان نماینده مذاکره‌کننده اروپا بپذیرد.
استوره پس از تماس گفت بخش عمده سخنان پوتین برای او تازگی نداشته است. به گفته نخست‌وزیر نروژ، پوتین بار دیگر توضیح داده که درگیری را از سال ۲۰۱۴ چگونه می‌بیند و رهبران دو طرف نیز مواضع خود را بیان کرده‌اند: «او دیدگاهش را مطرح می‌کند و ما هم دیدگاه خودمان را» این تماس هنوز نشانه روشنی از پیشرفت در مسیر صلح ارائه نمی‌دهد، اما واقعیتی مهم را آشکار می‌کند: اروپا می‌خواهد در مذاکراتی که آینده امنیتی این قاره را تعیین خواهد کرد، نقشی مستقل داشته باشد. بااین‌حال، اختلاف بر سر اینکه چه کسی و با چه اختیاراتی باید با مسکو گفت‌وگو کند، همچنان مانعی جدی بر سر راه شکل‌گیری یک راهبرد مشترک اروپایی است.