در دنیای ما بیش از ۱۵ هزار نوع مورچه وجود دارد / نقش ژن‌های جهنده و سیارکی که دایناسورها را از بین بردند در تنوع مورچه‌ها
براساس گزارش خبرآنلاین، تقریباً ۶۶ میلیون سال پیش، یک سیارک بزرگ به زمین برخورد کرد که این واقعه منجر به انقراض دایناسورهای غیرپرنده شد. این حادثه تأثیرات عمیقی بر اکوسیستم‌های کره زمین داشت و فرصت‌های نوینی را برای تکامل و رشد برخی موجودات زنده فراهم آورد.
در تحقیقاتی که در نشریه علمی Science Advances به چاپ رسیده، یک گروه از دانشمندان بین‌المللی به بررسی ژنوم ۱۶۳ گونه مختلف مورچه پرداختند. این گونه‌ها متعلق به ۱۲ زیرخانواده از مجموع ۱۶ زیرخانواده موجود مورچه‌ها بودند. محققان با مقایسه ژنوم‌های این مورچه‌ها، توانستند تغییرات عناصر متحرک ژنتیکی را در طول تقریباً ۱۰۰ میلیون سال گذشته بازسازی کنند.
عناصر متحرک ژنتیکی که به آن‌ها "ژن‌های جهنده" گفته می‌شود، بخش‌هایی از DNA هستند که قابلیت جابه‌جایی در ژنوم را دارند یا می‌توانند نسخه‌های جدیدی از خود تولید کنند. فعالیت این عناصر ممکن است موجب تغییرات در تنظیمات ژن‌ها یا شکل‌گیری تغییرات ژنتیکی جدید گردد. این تغییرات می‌توانند به موجودات در سازگاری با محیط کمک کند، هرچند که تمامی آن‌ها سودمند نیستند.
به نقل از وب‌سایت گیزمودو، محققان در تاریخچه نیاکان چندین گروه بزرگ از مورچه‌ها، دوره‌هایی از افزایش فعالیت این عناصر ژنتیکی را شناسایی کردند. این افزایش‌ها پیش از دوره گسترش سریع تنوع گونه‌ای در برخی گروه‌های مورچه روی داده بود و بخش عمده‌ای از این روند به دوران پس از انقراض وسیع ۶۶ میلیون سال پیش مرتبط می‌شود.
ارتباط ژن‌های جهنده با حس بویایی مورچه‌ها
یکی از نتایج قابل توجه این پژوهش، نشان‌دهنده ارتباط بین عناصر متحرک DNA و توسعه خانواده‌های ژنی است که مسئول تولید گیرنده‌های بویایی و چشایی هستند.
مورچه‌ها به‌شدت در ارتباطات خود به مواد شیمیایی وابسته هستند. آن‌ها از این نشانه‌های شیمیایی برای شناسایی هم‌نوعان، یافتن غذا و تعیین مسیر حرکت استفاده می‌کنند. گسترش ژن‌های وابسته به این توانایی‌ها می‌تواند زیرساخت ژنتیکی لازم برای تغییر و سازگاری بیشتر را مهیا نماید.
محققان همچنین به این نتیجه رسیدند که دودمان‌های مورچه‌ای که دارای تعداد بیشتری از عناصر متحرک ژنتیکی هستند، معمولاً تنوع گونه‌ای بالاتری دارند. این ارتباط به این معناست که ژن‌های جهنده ممکن است در تکامل بلندمدت مورچه‌ها نقش بسزایی داشته باشند.
آیا برخورد سیارک موجب پیدایش ۱۵ هزار گونه مورچه شد؟
یافته‌های این پژوهش نتوانسته‌اند رابطه علت و معلولی واضحی را تأیید کنند. شواهد حاکی از آن است که افزایش فعالیت عناصر متحرک ژنتیکی، گسترش برخی خانواده‌های ژنی و تنوع بیشتر در مورچه‌ها به هم مرتبط هستند. در عین حال، تغییرات زیست‌محیطی به‌دنبال انقراض دایناسورها به احتمال زیاد فرصت‌های جدیدی را برای گسترش این حشرات مهیا ساخته است.
براساس گفته‌های محققان، عناصر متحرک DNA ممکن است تنوع ژنتیکی لازم را فراهم کنند و تغییرات اکولوژیکی پس از انقراض، بستر لازم برای گسترش این تنوع را ایجاد کرده باشند. با این حال، بررسی تنها ژنوم گونه‌های فعلی نمی‌تواند تمام جنبه‌های تکامل مورچه‌ها را به‌طور کامل نمایان سازد. همچنین فعال بودن ژن‌های جهنده در گونه‌های منقرض‌شده ممکن است با الگوهای مشاهده‌شده در گونه‌های معاصر تفاوت‌های زیادی داشته باشد.
بنابراین، نتیجه‌گیری اصلی این تحقیق این نیست که برخورد سیارک مستقیماً موجب ظهور هزاران گونه مورچه گردید. بلکه یافته‌ها تأکید می‌کنند که تغییرات ژنتیکی و فرصت‌های محیطی احتمالاً در کنار یکدیگر به تنوع گسترده این حشرات کمک کرده‌اند.
۵۸۵۸