حذف «حجاب ابزار» فرصتی برای پیشرفت مستندسازی؛ فراتر رفتن از یک گزارش
به گزارش خبرنگار مهر، مصطفی دالایی، فیلمبردار و مستندساز و یکی از اعضای هیئت داوران در بخش مستند نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت، در مورد تنوع آثار موجود در این دوره ابراز داشت: دیدن تازه‌ترین آثاری که مستندسازان کشور، به خصوص فیلمسازان جوان، خلق کرده‌اند و بهره‌مندی از تجربیات و نوآوری‌های آنان، همیشه خوشایند است. در بین این آثار، گروهی از کارها به وضوح دارای نوآوری و خلاقیت هستند و در برخی دیگر، با وجود استفاده از روش‌های آشناتر در مستندسازی، موضوعاتی جدید و تازه مطرح شده‌اند.
وی همچنین تصریح کرد: با توجه به تجارب و دقتی که در مشاهده آثار مستند داریم، امیدوارم بتوانیم قضاوتی صحیح و عادلانه در مورد این آثار انجام دهیم؛ زیرا فیلم‌های برگزیده و منتخب جشنواره می‌توانند به عنوان یک الگو برای سایر مستندسازان عمل کنند.
دوربین‌های امروزی می‌توانند سوژه‌های از دست رفته را ثبت کنند
این مستندساز با تأکید بر این نکته که پیشرفت فناوری نباید تهدیدی برای سینمای مستند محسوب شود، اظهار داشت: من بر این باورم که پرده بین تکنیک و ابزار در حال کنار رفتن است و این یک تغییر مثبت به شمار می‌آید. امروزه معلمی می‌تواند با رعایت ملاحظات لازم و کسب اجازه از مقامات مدرسه و والدین، یک سوژه جذاب را با تلفن همراه خود ثبت کند. همچنین، یک دانش‌آموز، دانشجو یا شهروند عادی ممکن است در زندگی روزمره با وقایعی مواجه شود که شایستگی ثبت تصویری داشته باشد.
او ادامه داد: در شرایط بحرانی نیز ممکن است افرادی با تلفن‌های همراه خود تصاویری از وقایعی بگیرند که از نظر ارزش مستند بسیار حائز اهمیت باشند. این قابلیت این امکان را فراهم می‌آورد که سوژه‌هایی که پیش‌تر به خاطر محدودیت امکانات تصویربرداری به فراموشی سپرده می‌شدند، اکنون ثبت شوند.
در مستندسازی، سوژه در اولویت قرار دارد
دالایی با بیان اینکه دسترسی آسان به دوربین به معنای بی‌نیازی از آموزش و مهارت نیست، گفت: در مستندسازی، «سوژه» جایگاه فراوانی دارد، اما پس از انتخاب آن، شناخت ابزار، تسلط بر فیلمبرداری، کارگردانی و تدوین نیز از اهمیت خاصی برخوردارند. نباید تصور کنیم که با کثرت دوربین‌های جدید، می‌توان آموزش و دقت را نادیده گرفت؛ فناوری باید کمک‌کننده به فرایند مستندسازی باشد، نه جایگزین دانش و مهارت. علاوه بر انتخاب سوژه، نحوه ارائه آن نیز از اولویت بالایی برخوردار است.
این فیلمبردار با اشاره به تجربیات دوران دفاع مقدس بیان کرد: طی سال‌های جنگ تحمیلی، حوادث و رویدادهای زیادی در جبهه‌ها شکل می‌گرفت، اما تعداد گروه‌های تصویربرداری محدود بود. اگر به آمار گروه‌های مستقر در جبهه‌ها توجه کنیم، عدم توانایی در ثبت تمام رخدادها در مناطق عملیاتی مشهود می‌شود؛ چرا که هر نقطه از این مناطق می‌توانست داستان و روایتی مستقل داشته باشد.
او ادامه داد: در آن زمان، روند تصویربرداری با استفاده از نگاتیو، ظهور فیلم و مراحل بعدی آماده‌سازی اثر، یک فرایند زمان‌بر بود. اما امروزه می‌توان با تلفن همراه به تصویربرداری پرداخت، تدوین اولیه را انجام داد و در زمان کوتاهی تصاویر را به دست مخاطبان رساند. این تغییر، فضای ثبت و انتقال سریع رویدادها را مهیا کرده است.
دالایی با ابراز نگرش مثبت نسبت به این دگرگونی‌ها اظهار داشت: من همچنان از دوربین‌های جدید بهره می‌برم و در موقعیت‌های گوناگون تلاش می‌کنم که ابزار تصویربرداری در دسترس من باشد. حتی در شرایطی که امکان حمل دوربین حرفه‌ای وجود ندارد، از تلفن همراه برای ضبط سوژه‌ها و گفتگو با افراد استفاده کرده‌ام. این تصاویر گاهی آغازگر پروژه‌های بعدی ساخته شده‌اند.
روایت درد مردم در مستندهای جنگ
عضو هیئت داوران بخش مستند نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت با اشاره به شرایط برگزاری جشنواره، گفت: این رویداد در زمان‌هایی برگزار می‌شود که کشور جنگ‌های سرنوشت‌سازی را پشت سر گذاشته و این وضعیت در بخشی از مستندها تجلی یافته است. تعدادی از فیلمسازان موفق شده‌اند خود را به این رویدادها نزدیک کرده و آثاری متناسب با وضعیت کنونی تولید کرده‌اند که شایسته تقدیر است.
او با اشاره به این نکته که برخی آثار از سطح گزارش‌های صرف فراتر رفته‌اند، تصریح کرد: در تعدادی از مستندها، فیلمسازان به عمق‌های پیجیده‌تری از بحران توجه داشته‌اند. آنها تنها به ثبت صحنه‌های رویداد اکتفا نکرده و به گفتگو با امدادرسانان پرداخته، زندگی، نگرش، ناراحتی و تجربیات انسانی آنان را به تصویر کشیده‌اند. این جنبه از آثار برای من بسیار جذاب بود.
دالایی یادآور شد: نمایش رنج مردم، همچون افرادی که از زیر آوار نجات می‌یابند و همچنین واکنش‌های انسانی هم‌وطنان در شرایط سخت، از جمله موضوعاتی است که در مستندات برخی فیلمسازان دیده می‌شود. ثبت این تجربیات اهمیت چشم‌گیری دارد؛ زیرا مستند می‌تواند ابعاد انسانی حوادث را برای مخاطبان روشن کند.
وی درباره تنوع موضوعات آثار جشنواره گفت: تمامی فیلم‌ها فقط به جنگ‌های اخیر اختصاص نیافته‌اند. بخشی از آثار به دوران هشت سال دفاع مقدس، جنگ‌های پیرامونی و مسائل سیاسی مرتبط با مداخلات کشورهای استکباری و استعمارگر پرداخته‌اند. این تنوع موضوعی و تلاش مستندسازان برای بررسی مسائل مختلف، بسیار شایان توجه و تمجید است.
دالایی در پایان گفت: دسترسی وسعت‌یافته به ابزارهای تصویربرداری فرصت‌هایی باارزش برای ثبت حوادث و روایت تجربیات انسانی فراهم کرده است؛ فرصتی که در کنار آموزش، شناخت سوژه و پرداخت خلاقانه می‌تواند به تولید آثار مستند ماندگاری منجر شود.
نوزدهمین جشنواره بین المللی فیلم مقاومت از ۷ تا ۱۴ آبان ۱۴۰۵ به دبیری جلال غفاری قدیر در پردیس سینمایی ملت برگزار خواهد شد.