کشاورزی به‌عنوان بزرگ‌ترین کاربر پساب در کشور/ضرورت نظارت بر کیفیت آب بازچرخانی
بر اساس گزارش ایسنا و به نقل از روابط عمومی سازمان حفاظت محیط‌زیست، محسن شهریاری مقدم در خصوص محدودیت‌های موجود در منابع آب مرسوم و تداوم خشکسالی‌ها گفت: بهره‌برداری صحیح از پساب تصفیه‌شده به‌عنوان یکی از منابع آب جایگزین، نقش قابل توجهی در کاهش فشار بر منابع آب شیرین و تأمین نیازهای بخش کشاورزی و فضای سبز دارد. با این حال، افزایش برداشت‌ها بدون در نظر گرفتن کیفیت پساب می‌تواند خطراتی جدی برای محیط زیست و بهداشت عمومی ایجاد کند.
وی اذعان داشت: بر اساس آمارهای موجود، سالانه ۸۸۳ میلیون و ۵۳۰ هزار مترمکعب پساب در بخش کشاورزی و ۱۰۹ میلیون و ۷۲۰ هزار مترمکعب برای آبیاری فضای سبز در کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد. به عبارتی، تقریباً ۴۸ مترمکعب از هر ۱۰۰ مترمکعب پساب تولیدی به کشاورزی و ۶ مترمکعب به فضای سبز اختصاص می‌یابد.
شهریاری مقدم بیان کرد: کشاورزی بزرگ‌ترین مصرف‌کننده پساب در کشور به شمار می‌آید، که این وضعیت از یک سو فرصتی برای کاهش برداشت از منابع آب مرسوم به‌شمار می‌رود و از سوی دیگر به علت خطر انتقال آلاینده‌ها به محصولات کشاورزی و زنجیره غذایی، نیازمند نظارت دقیق و مداوم است.
وی ادامه داد: کیفیت پساب مورد استفاده در کشاورزی باید به لحاظ شاخص‌هایی نظیر شوری، مقادیر فلزات سنگین، کلیفرم مدفوعی و تخم‌هاى انگل با استانداردهای زیست‌محیطی هم‌راستا باشد. در غیر این صورت، افزایش استفاده از پساب نه‌تنها نشانه‌ای از بهره‌برداری مطلوب نخواهد بود، بلکه می‌تواند خطر آلودگی خاک، منابع آب و محصولات کشاورزی را تقویت کند.
مدیرکل دفتر حفاظت و مدیریت آب و خاک سازمان حفاظت محیط‌زیست به تمرکز بالا در مصرف پساب در برخی استان‌ها اشاره کرد و گفت: استان‌های تهران، اصفهان و خراسان رضوی به تنهایی با مصرف سالانه ۶۴۶ میلیون و ۳۲۰ هزار مترمکعب پساب در حوزه کشاورزی و فضای سبز، تقریباً ۶۵ درصد از کل مصرف ثبت شده در این دو بخش را پوشش می‌دهند.
وی افزود: تهران با مصرف سالانه ۳۷۹ میلیون و ۸۳۰ هزار مترمکعب، حدود ۳۸ درصد از مصرف کل کشور را به خود اختصاص داده و نرخ بهره‌برداری آن ۸۳.۶ درصد است. با این وجود، فاصله‌ای معادل ۷۴ میلیون و ۶۲۰ هزار مترمکعب میان تولید و مصرف ثبت‌شده پساب در این استان وجود دارد.
شهریاری مقدم ادامه داد: اصفهان با ۱۵۳ میلیون و ۸۱۰ هزار مترمکعب مصرف سالانه در رتبه دوم قرار دارد و از این مقدار، ۴۲ میلیون و ۱۵۰ هزار مترمکعب، معادل ۲۷.۴ درصد، در آبیاری فضای سبز به‌کار می‌رود. همچنین خراسان رضوی با مصرف ۱۱۲ میلیون و ۶۸۰ هزار مترمکعب و نرخ بهره‌برداری ۹۵.۸ درصد، از استان‌های با عملکرد به نسبت بالاست.
وی تأکید کرد: تمرکز بالای مصرف این استان‌ها، ضرورت پایش مداوم کیفیت پساب و نظارت بر شیوه مصرف آن را افزایش می‌دهد، زیرا هر گونه استفاده غیر استاندارد در مقیاس وسیع می‌تواند تبعات گسترده‌ای برای منابع آب و خاک و سلامت عمومی داشته باشد.
شهریاری مقدم به تفاوت‌های بوجود آمده در نرخ بهره‌برداری از پساب بین استان‌های مختلف اشاره کرد و گفت: به‌طور کلی، در سطح ملی، ۵۳.۸۵ درصد از پساب تولیدی در دو بخش کشاورزی و آبیاری فضای سبز به ثبت رسیده است، اما توزیع این مقدار در استان‌ها بسیار نامتعادل است.
وی توضیح داد: ۱۰ استان شامل خراسان جنوبی، قم، کرمانشاه، البرز، خراسان رضوی، قزوین، تهران، گیلان، خراسان شمالی و اصفهان دارای نرخ بهره‌برداری بین ۷۵ تا ۱۰۰ درصد هستند؛ در حالی که پنج استان لرستان، فارس، همدان، سیستان و بلوچستان و اردبیل در محدوده ۴۰ تا ۷۵ درصد و چهار استان مرکزی، سمنان، خوزستان و یزد در بازه ۱۰ تا ۴۰ درصد قرار دارند.
مدیرکل دفتر حفاظت و مدیریت آب و خاک سازمان حفاظت محیط‌زیست همچنین اذعان کرد: ۱۲ استان از جمله آذربایجان شرقی، زنجان، بوشهر، آذربایجان غربی، کردستان، مازندران، چهارمحال و بختیاری، ایلام، گلستان، کهگیلویه و بویراحمد، کرمان و هرمزگان نیز دارای نرخ بهره‌برداری کمتر از ۱۰ درصد هستند.
وی خاطرنشان کرد: پایین بودن نرخ ثبت‌شده مصرف به معنای هدررفت پساب نیست، چرا که بخشی از این پساب ممکن است به کارهای صنعتی و مصارف دیگر اختصاص یابد. به علاوه، شوری بالا، محدودیت‌های کیفی، هزینه‌های انتقال و کمبود زیرساخت‌های مناسب از جمله عوامل مؤثر بر کاهش میزان بهره‌برداری از پساب در برخی نواحی به شمار می‌روند.
شهریاری مقدم با تشریح اقدامات سازمان حفاظت محیط‌زیست برای مدیریت بهره‌برداری از پساب اظهار داشت: این سازمان با انشاء دستورالعمل و ضوابط فنی مرتبط با استفاده از پساب در خاک و اجرای اصلاحات لازم، چارچوبی برای کنترل ورود آلاینده‌ها به منابع آب و خاک، کاهش مخاطرات زیست‌محیطی و نظارت بر رعایت استانداردهای مربوطه فراهم کرده است.
وی افزود: براساس این ضوابط، مناسب بودن استفاده از پساب باید بر اساس کیفیت آن و نوع کاربری صورت گیرد و رعایت محدودیت‌های مجاز آلاینده‌ها در تمام مراحل بهره‌برداری امری ضروری است.
مدیرکل دفتر حفاظت و مدیریت آب و خاک همچنین به وظایف قانونی دستگاه‌های اجرایی اشاره کرد و گفت: بر اساس بند «ب» ماده ۴۰ قانون برنامه پنج‌ساله هفتم پیشرفت، آبیاری فضای سبز اماکن عمومی و دولتی با آب شرب، در صورت وجود آب جایگزین به تأسیس نظر وزارت نیرو ممنوع است.
وی افزود: بر همین اساس، شهرداری‌ها و دیگر متولیان اماکن عمومی و دولتی موظف به ایجاد شبکه‌های مستقل آبیاری فضای سبز و تفکیک آن از شبکه‌های آب شرب هستند و بایستی با رعایت استانداردهای زیست‌محیطی و بهداشتی از پساب و سایر منابع آب غیرمتعارف بهره‌برداری کنند.
شهریاری مقدم از نقش فعال سازمان حفاظت محیط‌زیست در تدوین آئین‌نامه مدیریت سپتاژ و نحوه تخلیه آن به محیط پذیرنده خبر داد و اظهار داشت: این آئین‌نامه با هدف ساماندهی ذخیره‌سازی، جمع‌آوری، حمل‌ونقل، تخلیه، تصفیه و دفع بهداشتی سپتاژ و کاهش مخاطرات زیست‌محیطی و بهداشتی آن تهیه شده است.
وی تصریح کرد: تعیین ضوابط مربوط به حمل‌ونقل و تخلیه، ثبت سوابق عملکرد از مبداء تا محل تخلیه، نظارت بر رعایت الزامات بهداشتی و زیست‌محیطی و ممنوعیت تخلیه سپتاژ در اراضی کشاورزی و آب‌های سطحی، از مهم‌ترین مسائل پیش‌بینی شده در این آئین‌نامه به شمار می‌رود.
به گفته وی، استفاده از سپتاژ فرآوری‌شده به‌عنوان کود نیز مشروط به رعایت قوانین و مقررات مرتبط از جمله قانون حفاظت از خاک خواهد بود.
مدیرکل دفتر حفاظت و مدیریت آب و خاک سازمان حفاظت محیط‌زیست خاطرنشان کرد: توسعه بهره‌برداری از پساب باید هم‌راستا با بهبود عملکرد تصفیه‌خانه‌های غیراستاندارد، تفکیک پساب تصفیه‌شده از فاضلاب خام، توسعه شبکه‌های مستقل انتقال و تخصیص پساب متناسب با کیفیت و نوع مصرف، به همراه پایش مداوم منابع آب و خاک باشد.
شهریاری مقدم تأکید کرد: هدف اصلی نباید تنها افزایش حجم پساب مصرفی باشد، بلکه بهره‌برداری ایمن، پایدار و منطبق با استانداردهای زیست‌محیطی باید در اولویت قرار گیرد. افزایش آمار بهره‌برداری بدون رعایت این الزامات ممکن است در کوتاه‌مدت موفقیت‌آمیز به نظر بیاید، اما در درازمدت می‌تواند به آلودگی خاک، آسیب به منابع آب‌های زیرزمینی و ورود آلاینده‌ها به زنجیره غذایی منجر شده و هزینه‌های سنگینی به محیط زیست و سلامت جامعه بار کند.
انتهای پیام