شب پرحادثه ایرانشهر/ حواشی جشن هالووین در پایتخت
در شامگاه جمعه، همزمان با برگزاری مراسم هالووین در خیابان ایرانشهر تهران، گزارش‌هایی مبنی بر مواجهه با شهروندان در این منطقه انتشار یافت. ابتدا تصاویر و ویدئوهای مختلفی در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک گذاشته شد که نشان می‌داد جوانان با پوشیدن لباس‌های مخصوص مراسم، به سبک کشورهایی دیگر، جشن می‌گرفتند. اما به سرعت، برخی از کاربران از تجربه‌های ناخوشایند خود در هنگام برخورد با نیروهای انتظامی و تعطیلی فروشگاه‌ها و کافه‌ها در آن خیابان نوشتند. قابل ذکر است که پیش‌تر اتاق اصناف با صدور بیانیه‌ای، برگزاری هر نوع مراسم، جشن، تبلیغ یا فروش اقلام مربوط به هالووین را در کسب‌وکارهای صنفی ممنوع اعلام کرده بود.
طبق گزارش‌های منتشرشده از سوی روزنامه شرق، تا زمان انتشار این خبر، مسئولان هیچ‌گونه توضیحی در خصوص ادعاهای مطرح‌شده از سوی شهروندان ارائه نکرده‌اند، اما این رویداد بار دیگر مسئله نحوه برخورد با تجمعات و فعالیت‌های عمومی شهروندان را به بحث گذاشت. در این باره، حسین ایمانی‌جاجرمی، جامعه‌شناس، تصریح می‌کند که طبق سوابق تاریخی، روش‌های سرکوبی هرگز نتوانسته‌اند بازدارنده باشند.
تعطیلی کافه‌ها و مغازه‌های ایرانشهر
ساعت ۱۱:۳۰ شب جمعه، آقای «سین» به قصد گشت‌زنی در مرکز تهران به خیابان ایرانشهر رفت: «ما در خودروی شخصی‌مان به سوی جنوب خیابان در حال حرکت بودیم و جوانان زیادی در حال قدم زدن با لباس‌های هالووین بودند. در حین عبور مشغول تماشا بودیم که ناگهان گروهی از موتورسیکلت‌سواران که لباس رسمی خاصی نداشتند، وارد خیابان شدند. با ورود آن‌ها، مردم به سمت کوچه‌های اطراف به سرعت فرار می‌کردند. در کمال تعجب دیدم که برخی از آنان اسپری فلفل به دست داشتند و چند نفر را هم با خود بردند. واقعا ترس من را فرا گرفت. مدت‌ها بود که چنین صحنه‌هایی را ندیده بودم.»
شهروند دیگری که در یکی از فروشگاه‌های خیابان ایرانشهر کار می‌کند نیز تجربه خود را این‌گونه بیان می‌کند: «صبح شیفت بودم و حوالی ساعت ۲۱:۳۰ به سمت ایرانشهر رفتیم تا با دوستانم در یک کافه دورهمی کنیم. خودرو را در حوالی پارک هنرمندان پارک کرده و به سمت بالا از خیابان راه افتادیم. نکته جالبی که توجه‌مان را جلب کرد، تاریکی شدید خیابان بود؛ انگار که برق قطع شده است. با وجود این، مردم در خیابان حضور داشتند و در حال پیاده‌روی بودند و همچنین چند خودرو از نیروی انتظامی نیز دیده می‌شد. نکته عجیب این بود که تمام کافه‌ها و فروشگاه‌ها در خیابان ایرانشهر تعطیل بودند. به عبارتی از بالای پارک هنرمندان تا تقاطع ایرانشهر و کریمخان، هیچ کافه‌ای در آن خیابان باز نبود.»
«میم» و دوستانش جمعه‌شب به یکی از کافه‌هایی رفتند که در کوچه‌های فرعی خیابان ایرانشهر قرار داشت: «در آنجا از دوستم که مدیر داخلی کافه بود پرسیدم چرا خیابان خالی از جمعیت به نظر می‌رسد؟ او گفت که حدود ۴۰ دقیقه پیش، یعنی ساعت ۲۰:۳۰، برخی افراد به خیابان ایرانشهر آمدند و بیشتر کافه‌ها و مغازه‌ها را تعطیل کردند. آن‌ها می‌خواستند کافه آن‌ها را هم ببندند اما موفق نشدند. با این حال، در کافه گشت زدند تا ببینند آیا کسی لباس هالووین پوشیده است یا خیر.» حدود ساعت ۲۳ آن‌ها کافه را ترک کردند: «وقتی پس از دو ساعت دوباره وارد خیابان ایرانشهر شدیم، تقریباً ۷۰ درصد از جمعیت قبلی کاهش یافته بود. دقیقاً شبیه به زمانی که یک تجمع به پایان می‌رسد. فضا کاملاً عجیب بود. حتی در مسیر، پسری را دیدم که ادعا می‌کرد موتورسیکلتش توقیف شده است.»
از هشدار اتاق اصناف تا دادستانی
هرچند تا این لحظه از سوی دادستان تهران یا نیروی انتظامی نسبت به اخبار مربوط به خیابان ایرانشهر بیانیه‌ای صادر نشده است، اما گزاره‌هایی از برخورد با حاضران در این جشن در سایر شهرهای ایران در رسانه‌ها منتشر شده است. به‌عنوان مثال، پلیس نظارت بر اماکن عمومی غرب استان تهران، در چارچوب طرح تشدید نظارت بر کافه‌ها و رستوران‌ها، تعدادی از این واحدها را به دلیل تبلیغ ناهنجاری‌های فرهنگی و برگزاری مراسم «هالووین» در محدوده رباط‌کریم و پرند، پلمب کرده و متخلفان را به دادسرا معرفی کرد.
در متن این خبر عنوان شده است: «در راستای افزایش آگاهی‌های اطلاعاتی، تأمین نظم و امنیت عمومی و مبارزه با تهاجم فرهنگی، عوامل پلیس نظارت بر اماکن عمومی در روز پنجشنبه هفتم آبان از ۳۸ واحد صنفی در رسته‌های کافه‌رستوران، کافی‌شاپ و کافه‌تریا بازدید به عمل آوردند. در این راستا، برای سه واحد صنفی، مطابق با مواد ۱۷ و ۲۷ قانون نظام صنفی کشور، اخطار پلمب صادر شد. همچنین یک باغ‌تالار به دلیل برگزاری مراسمی بیگانه تحت عنوان «هالووین» و عدم رعایت ضوابط انتظامی و شئونات اسلامی، تخلیه و پلمب گردید و مالک آن به مراجع قانونی معرفی شد.» رئیس پلیس نظارت بر اماکن عمومی فرماندهی انتظامی قزوین نیز از شناسایی و پلمب ۱۹ واحد صنفی متخلف در جریان اجرای این طرح خبر داد.
سرهنگ رضا اسماعیل‌پور در این خصوص اعلام کرد: «به منظور اجرای طرح‌های نظارتی و مقابله با ترویج فرهنگ و سبک زندگی غربی، طرح تشدید اقدامات کنترلی و نظارتی در سطح اصناف و اماکن عمومی استان به مرحله اجرا درآمد. در این راستا، ۱۹ واحد صنفی متخلف که مبادرت به انتشار مطالب و تصاویر مرتبط با جشن هالووین کرده بودند، شناسایی گردیدند.»
پیش‌تر نیز اتاق اصناف ایران در بیانیه‌ای نسبت به برگزاری مراسم هالووین هشدار داده بود. در بخشی از این بیانیه آمده است: «به اطلاع کلیه مدیران و متصدیان واحدهای صنفی، به‌ویژه کافه‌ها، رستوران‌ها و مراکز پذیرایی می‌رساند بر اساس مقررات حاضر و در راستای حفظ شئون فرهنگی، مذهبی و اجتماعی کشور، برگزاری هر گونه مراسم، جشن، تجمع، تبلیغ یا فروش اقلام مرتبط با هالووین در کلیه اماکن عمومی و صنفی به‌طور کامل ممنوع است. پلیس نظارت بر اماکن عمومی با هرگونه تخلف در این زمینه به‌طور قاطع برخورد نموده و در صورت مشاهده هر نوع اقدام تجاری یا اجرایی مرتبط، نسبت به پلمب واحد متخلف و معرفی متصدی به مراجع ذی‌صلاح اقدام خواهد کرد. از تمامی صنوف محترم درخواست می‌شود که ضمن رعایت کامل ضوابط و مقررات، از هر گونه همکاری یا مشارکت در برگزاری این گونه مراسم خودداری نمایند. تأکید می‌گردد که مسئولیت هرگونه تخلف در این خصوص به‌طور مستقیم بر عهده متصدی واحد صنفی خواهد بود.»
توجه به خیابان‌های مرکزی تهران در ماه‌های اخیر بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. به‌طور مثال، اوایل مهرماه رئیس اداره نظارت بر اماکن پلیس تهران بزرگ در خصوص وضعیت خیابان‌های سنایی و ایرانشهر هشدار داده بود. علی رفیعی در این باره تصریح کرد: «متأسفانه این منطقه به محلی برای دورهمی و فعالیت‌های بی‌هدف تبدیل شده است و عدم وجود هدف مشخص در کنار خیابان‌گردی و خدمات‌دهی برخی کافه‌ها در پیاده‌رو، موجب ایجاد شلوغی و نارضایتی شده است». وی همچنین اشاره کرد که طرح مشترکی برای برخورد با اختلال در معابر در حال اجرا است و هیچ واحد صنفی اجازه ندارد فضای مقابل خود یا حتی پل ورودی را اشغال کند؛ این فضا معبر عمومی و متعلق به شهروندان است و هیچ‌کس حق ندارد مسیر تردد مردم را مسدود نماید. پیش از اظهارات رفیعی، در یک روز به‌شکل ناگهانی، بیش از پنج کافه در خیابان‌های سنایی، ایرانشهر و میرزای شیرازی پلمب شدند.
برخورد سلبی هیچ‌گاه بازدارنده نبوده است
حسین ایمانی‌جاجرمی، جامعه‌شناس، در واکنش به حوادث شب جمعه در خیابان ایرانشهر، بیان می‌کند که طبق تجربیات تاریخی، اجرای روش‌های سرکوب‌کننده هیچ پیشرفتی را به همراه نخواهد داشت: «این مطلب واضح است که تجربیات دهه‌های اخیر نشان می‌دهد که روش‌های سلبی در مقابل مسائل فرهنگی نه‌تنها دستاوردی ندارند، بلکه خودشان به نوعی مخلّ خواهند بود و همواره نتوانسته‌اند مؤثر واقع شوند. به هر حال، این جشن‌ها در تمام نقاط جهان به شکل گسترده‌ای رواج یافته‌اند. اگر شیوه‌های سرکوب‌کننده به نوعی مؤثر بودند، حتماً سایر کشورها هم از این شیوه استفاده می‌کردند. اما مسائل فرهنگی، پیچیده و چندلایه هستند که نیاز به متخصصان و تحلیل‌گران مجرب دارند.»
این جامعه‌شناس بر این باور است که جامعه مانند یک موجود زنده است: «موجودی پویا که در حال تغییر و تحول است و به‌ویژه تفاوت‌های نسلی به‌وضوح در آن نمایان است. ساختارهای نهادی با قدرت در هر کشوری باید برای تحلیل وضعیت فرهنگی مردم، از ابزارهای نظرخواهی بهره‌برداری کنند که به روشنی در تمامی وزارتخانه‌ها وجود دارد. همچنین بودجه‌هایی نیز برای این منظور در نظر گرفته می‌شود. این نظرسنجی‌ها باید انجام شوند تا سیاست‌گذاران بدانند که مردم چه سلیقه‌هایی دارند.»
ایمانی‌جاجرمی معتقد است که سیاست‌گذاران باید در صورتی که با مخالفت جامعه روبرو شوند، جایگزینی برای آن ارائه دهند: «اگر نتایج نظرسنجی‌ها نشان دهد که اکثریت جامعه تمایلی به برگزاری جشن‌هایی مشابه با هالووین ندارند و یا اگر نظام سیاست‌گذاری به این نتیجه برسد که چنین برنامه‌هایی در تضاد با فرهنگ ماست، باید گزینه‌های جایگزینی برای آن‌ها در نظر گرفته شود. واقعاً فرهنگ ملی ایرانی پر از مناسبت‌هایی از این دست است که اگر هر روز هم یک جشن برگزار شود، باز هم مناسبتی خواهیم داشت. اما این نیاز به شناخت دقیق فرهنگ ملی ایرانی دارد. در غیر این صورت، رویکرد سرکوب و محدودیت هیچ نتیجه‌ی مثبتی نخواهد داشت. مانند این سیاست‌ها که پیش‌تر در مواجهه با رویدادهای ملی مانند چهارشنبه‌سوری به کار گرفته شد، اما نتوانست به حذف این مناسبت از تقویم مردم ایران بینجامد.
به گفته‌ی او، شهروندان نیز در مواجهه با رفتارهای غیرقانونی باید شکایت کنند: «شهروند در ادبیات مدرن شهرنشینی شخصیتی به رسمیت شناخته‌شده با حق و هویت مشخص است. دولت، سیستم قضائی و نهادهای حاکم باید نسبت به عملکرد خود پاسخگو باشند. نهاد مسئول اجرای قانون در کشور ما نیروی انتظامی است که باید بر مبنای قوانین موجود اقدام کند. بنابراین، اگر گروهی به‌طور خودسرانه اقدامی انجام دهند، شهروندان نیز باید نسبت به آن شکایت کنند و در عوض، نهادهای حکومتی باید پاسخگو باشند تا از بروز آشفتگی جلوگیری کنند.»