اقدامات بشری در بحران آبی رودخانه‌های دجله و فرات، دو و نیم برابر تأثیرات تغییرات اقلیمی را شامل می‌شود
چگونه ایسنا گزارش می‌دهد، تیمی از محققان دانشگاه تهران به رهبری علی درویشی بلورانی، که عضو هیئت علمی گروه سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) در دانشکده جغرافیا است، با همکاری استادانی از دانشگاه‌های کویت، ایتالیا و استرالیا، موفق به انتشار مقاله‌ای در نشریه معتبر Environmental Science and Policy گردیده‌اند.
این تحقیق که تحت عنوان "Human interventions and climate change trigger water crisis in the Tigris and Euphrates Basin - 2026" منتشر شده است، از یک تکنیک نوین مبتنی بر داده‌های ماهواره‌ای، هیدرولوژیکی، کشاورزی و اقلیمی بهره می‌برد و توانسته است سهم تأثیرات تغییرات اقلیمی را از مداخلات انسانی در بحران آب این حوضه به‌وضوح تفکیک کند.
نتایج کلیدی این تحقیق نشان‌دهنده این است که میزان تأثیر مداخلات انسانی در به‌وجود آوردن تنش و ویرانی منابع آب، ۳۹.۳ درصد برآورد شده، در حالی که سهم تغییرات اقلیمی در بحران آب تنها ۱۳.۶ درصد است.
طبق داده‌های به‌دست‌آمده از این پژوهش، در یک بازه زمانی چهار دهه‌ای (۱۹۸۴ تا ۲۰۲۲) متوسط بارش‌ها با کاهشی ۹.۶ درصدی روبه‌رو شده و در همین دوران، نرخ تبخیر نیز ۶.۳ درصد افزایش یافته است.
همچنین، نتایج تحقیق نشان می‌دهد که ذخایر آبی مخازن سدها در بالادست در ۳۰ سال گذشته بیش از ۱۰۰ درصد افزایش یافته و نواحی جدید تبخیری به وسعت ۹۵۰۰ کیلومتر مربع ایجاد گشته است.
درویشی بلورانی در توضیح اهمیت این تحقیق تأکید کرد: این حوضه برای ایران از ارزش ویژه‌ای برخوردار است، چرا که کم‌آبی یا خشکی آن می‌تواند به بروز طوفان‌های گردوغبار منجر شود که به‌طور مستقیم زندگی مردم ایران، به‌ویژه در نواحی جنوب‌غربی کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد. از سوی دیگر، معیشت مردم عراق نیز به شدت به این رودخانه‌ها وابسته است.
وی افزود: ساخت سدهای وسیع در ترکیه، دستکاری منابع آب از سوی عراق و گسترش کشاورزی بدون رعایت حقابه‌های زیست‌محیطی، اگر چه موجب پیشرفت کشاورزی در بالادست گردیده، اما عواقب فاجعه‌باری همچون خشکی تالاب‌ها و تشدید پدیده گردوغبار در غرب آسیا برای ساکنان پایین‌دست به ارمغان آورده است.
این پروژه که نتیجه چهل سال پژوهش میدانی و تحلیلی به شمار می‌آید، با استفاده از رویکردی جامع و ترکیب داده‌های چندمنبعی ماهواره‌ای، تحلیل‌های هیدروکلیماتیک و معادلات بیلان آب، روند کاهش منابع آبی در این حوضه را در طول چهار دهه گذشته بررسی نموده است.
طبق اطلاعات ارائه‌شده توسط دانشگاه تهران، نتایج این تحقیق تأکید دارند که مدیریت بحران آب در حوضه دجله و فرات، بیشتر از آنکه به سازگاری با تغییرات اقلیمی یا مقابله با مراکز گردوغبار نیاز داشته باشد، مستلزم مدیریت هوشمندانه مداخلات انسانی، تقویت همکاری‌های بین‌المللی و تدوین سیاست‌های توسعه پایدار در سطح کل حوضه است.
این دستاورد با پشتیبانی بنیاد علم ایران به انجام رسیده و اطلاعات بیشتر درباره این تحقیق از طریق پیوند زیر در دسترس می‌باشد:
https://doi.org/10.1016/j.envsci.2025.104300
انتهای پیام