در شبی زیبا و پرستاره، آسمان تاریک ممکن است به نظر برسد که آرامش خود را به ما هدیه می‌کند؛ اما اغلب این آرامش یک توهم ناشی از فاصله است. در اعماق کیهان، جاذبه زمان را منحرف می‌کند و فضایی وسیع به‌وجود می‌آورد که تقریباً خالی از هر چیزی است. آنچه که به‌عنوان چسب دنیا شناخته می‌شود، به چیزی بستگی دارد که هیچ‌کس هرگز با چشم غیرمسلح ندیده است. هرچه علم پیش می‌رود و دانشمندان بیشتر به اکتشافات می‌پردازند، رموز کیهان پیچیده‌تر و عجیب‌تر می‌شوند. کشفیات تازه به داستان‌های علمی-تخیلی شبیه هستند؛ از اجرام مرموزی که در تاریکی سفر می‌کنند تا سیگنال‌های عجیبی که هرگز کاملاً توضیح داده نشده‌اند.

۱. قدم زدن در خلاء؛ شجاعت بی‌نظیر

در تاریخ ۷ فوریه ۱۹۸۴، فضانورد ناسا، بروس مک‌کندلس دوم، با شجاعت بی‌نظیر خود، اولین انسانی بود که بدون اتصالی به فضاپیما، در فضا آزمایش نهی غدا را انجام داد. او با استفاده از واحد مانوردهی سرنشین‌دار (Manned Maneuvering Unit) که به شکل کوله‌پشتی با پیشرانه‌های گاز نیتروژن طراحی شده بود، توانست تقریباً ۹۸ متر از شاتل چلنجر فاصله بگیرد. تصویر او، در تاریکی بی‌پایان، به‌عنوان یکی از نمادین‌ترین عکس‌های تاریخ ناسا جاودانه شده است. اگرچه این دستگاه به دلیل مشکلات ایمنی بعد از سه مأموریت در سال ۱۹۸۴ بازنشسته شد، اما آن لحظه همچنان نمادی از شجاعت انسان در برابر ناشناخته‌ها باقی مانده است.

۲. جاذبه بزرگ؛ نیرویی اسرارآمیز در دوردست‌ها

کهکشان ما به همراه همسایگانش در کائنات با سرعتی تقریبی معادل ۶۰۰ کیلومتر بر ثانیه در حال حرکت به سمت ناحیه‌ایراز رمز و راز به نام جاذبه بزرگ هستند. این ناحیه با فاصله‌ای بین ۱۵۰ تا ۲۵۰ میلیون سال نوری از ما قرار دارد. پژوهش در این زمینه چندان آسان نیست زیرا در پشت غبار و ستارگان کهکشان ما قرار دارد و به‌عنوان Zone of Avoidance شناخته می‌شود. تلسکوپ‌های رادیویی و اشعه ایکس توانسته‌اند این حجاب را کنار بزنند و در سال ۲۰۱۶، تلسکوپ رادیویی پارکِس در استرالیا موفق به شناسایی ۸۸۳ کهکشان پنهان در این حوزه شد؛ با این حال، دانشمندان هنوز نتوانسته‌اند به‌طور کامل توضیح دهند که چرا این کشش چنین قوی است.

۳. پهنای کیهان قابل مشاهده؛ ۹۳ میلیارد سال نوری در ۱۳٫۸ میلیارد سال

با وجود اینکه کیهان قابل مشاهده تنها ۱۳٫۸ میلیارد سال سن دارد، وسعت آن به ۹۳ میلیارد سال نوری رسیده است. این تفاوت به خاطر انبساط مداوم فضا در طول زمانی است که نور از اجسام دوردست به سمت ما حرکت کرده است. نور از دورترین اجرام حدود ۱۳٫۸ میلیارد سال پیش آغاز شده ولی در این مدت آن اجرام از ما بسیار دورتر شده‌اند. اکنون آن‌ها تقریباً ۴۶ میلیارد سال نوری از ما در هر سمت فاصله دارند و به‌نوعی وسعت شگفت‌انگیز جهان هستی را به نمایش می‌گذارند.

۴. تنها ۵ درصد از کیهان قابل مشاهده است

از تمام آنچه که می‌توانیم مشاهده کنیم، شامل ستاره‌ها، سیارات، گازها، غبارها و انسان‌ها، تنها حدود ۵ درصد آن از ماده معمولی تشکیل یافته است. تقریباً ۲۷ درصد باقی‌مانده را ماده تاریک تشکیل می‌دهد؛ ماده‌ای نامرئی که تنها از طریق اثر گرانشی‌اش شناسایی می‌شود. ۶۸ درصد باقی‌مانده نیز به انرژی تاریک اختصاص دارد، نیرویی اسرارآمیز که باعث می‌شود جهان به‌طرز سریع‌تری گسترش یابد. هنوز دانشمندان نتوانسته‌اند به‌طور دقیق به ماهیت این دو پدیده پی ببرند.

۵. سیگنال ۷۲ ثانیه‌ای مرموز «!Wow» از فضا

در تاریخ ۱۵ اوت ۱۹۷۷، تلسکوپ رادیویی بیگ اِر دانشگاه ایالت اوهایو، پالس قوی و غیرعادی را از فضای بیرون دریافت کرد که به مدت ۷۲ ثانیه، تمام مدت رصد آن، ادامه داشت. هنگامی که ستاره‌شناس جری اِهمان این سیگنال را بر روی یک پرینت بررسی کرد، دور آن دایره‌ای کشید و عبارت !Wow را نوشت، که از آن زمان به‌عنوان نام شناخته شده است. با وجود سال‌ها تلاش، این سیگنال هرگز دوباره شناسایی نشد. یک تحقیق در سال ۲۰۲۴ یک توضیح طبیعی برای آن ارائه داد: یک انفجار قدرتمند از یک مگنتار ممکن است به‌طور موقت یک ابر هیدروژنی را روشن کرده باشد. با این حال، این تنها یک فرضیه است و سیگنال !Wow همچنان به‌عنوان یکی از مشهورترین رازهای حل‌نشده علم نجوم باقی مانده است.

۶. سقوط به سیاه‌چاله؛ کشش شگفت‌انگیز

زمانی که به نزدیکی یک سیاه‌چاله بروید، نیروی گرانش پاهای شما را به شدت بیشتر از سرتان می‌کشد؛ این پدیده به نام «نیروی کشندی» شناخته می‌شود. در نزدیکی لبه یک سیاه‌چاله به اندازه خورشید، این اختلاف می‌تواند حدود ۲ میلیارد برابر گرانش زمین باشد، به اندازه‌ای که یک فرد را به یک رشته نازک تبدیل کند؛ پدیده‌ای که دانشمندان به آن «اسپاگتی‌سازی» (spaghettification) می‌گویند. جالب اینجاست که سیاه‌چاله‌های ابرجرم لطیف‌تر به‌نظر می‌رسند: فاصله لبه آن‌ها از مرکز به قدری است که می‌توانید بدون احساس کشش از آن عبور کنید، اما هرگز نمی‌توانید بازگردید.

۷. قمر آیو مشتری؛ کوه‌هایی بزرگ‌تر از اورست

آیو، یکی از قمرهای مشتری، دارای کوه‌هایی است که قله‌ی اورست را به‌طرز محسوسی تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. تصویر این قمر، که توسط داده‌های اکتشافی فضاپیمای جونو در گذر نزدیک دسامبر ۲۰۲۳ و فوریه ۲۰۲۴ تشکیل شده، نمایانگر یک قله عظیم با ارتفاعی بین ۵ تا ۷ کیلومتر است. اما آیو تنها شامل این قله‌های غول‌پیکر نیست: رشته کوه‌های بوزول مونتس با ارتفاعی حدود ۱۷٫۵ کیلومتر، تقریباً دو برابر بلندترین قله‌ی زمین محسوب می‌شود. با شمار زیادی آتشفشان فعال، آیو به‌عنوان پرتحرک‌ترین دنیای آتشفشانی در منظومه شمسی شناخته می‌شود.

۸. برفک تلویزیون‌های آنالوگ؛ بازتابی از بیگ‌بنگ

اگر تا به حال یک تلویزیون آنالوگ قدیمی را روی یک کانال خالی تنظیم کرده باشید، احتمالاً صفحه آن را پر از برفکی سیاه و سفید دیده‌اید. بیشتر این برفک‌ها به دلیل منابع عادی چون الکترونیک داخلی تلویزیون یا سیگنال‌های رادیویی ایجاد می‌شوند. اما حدود ۱ درصد از این برفک، به منبعی بسیار قدیمی‌تر تعلق دارد: پس‌زمینه مایکروویو کیهانی، نوری ضعیف که بازمانده از بیگ‌بنگ است. این نور حدود ۳۸۰,۰۰۰ سال پس از شکل‌گیری کیهان منتشر شد و به‌خاطر انبساط فضا به امواج مایکروویو تبدیل شده است. در سال ۱۹۶۴، آرنو پنزی‌یاس و رابرت ویلسون از آزمایشگاه بل به‌طور تصادفی این پدیده را کشف کردند و به‌خاطر آن جایزه نوبل فیزیک ۱۹۷۸ را به‌دست آوردند.

۹. سیاه‌چاله‌ای که سال‌ها یک نت را می‌نوازد

یک سیاه‌چاله ابرجرم در مرکز خوشه کهکشانی پِرسه، در فاصله‌ای نزدیک به ۲۴۰ میلیون سال نوری، امواج فشاری را از میان گاز داغ اطرافش ارسال می‌کند. در سال ۲۰۰۳، ستاره‌شناسان کشف کردند که این امواج با نت سی بمل هم‌خوانی دارد، در ۵۷ اکتاو پایین‌تر از نت «دو وسط»، که به‌نوعی برای گوش انسان نیز بسیار پایین است. در سال ۲۰۲۲، ناسا این صدا را به دامنه‌ای قابل شنوایی برای انسان تبدیل کرد و نتیجه آن به‌شدت وهم‌انگیز بود، به‌طوری که یک روزنامه مدعی شد که واکنش شنوندگان به آن «وحشت کیهانی» بود.

۱۰. یک تکه از ستاره نوترونی، معادل یک میلیارد تن وزن دارد

زمانی که ستاره‌ای با جرم زیاد فرو می‌ریزد، می‌تواند به‌جا یک ستاره نوترونی به‌وجود آورد که به‌عنوان یکی از چگال‌ترین اجرام در کیهان شناخته می‌شود. ستاره‌های نوترونی جرمی فراتر از خورشید را در کره‌ای با قطری در حدود ۲۰ کیلومتر (تقریباً به اندازه قد یک شهر) متراکم می‌کنند. طبق اعلام ناسا، یک تکه از ستاره نوترونی به اندازه یک حبه قند، بر روی زمین می‌تواند دارای وزنی برابر با یک میلیارد تن باشد؛ طبیعتی که معادل وزن یک کوه می‌باشد.

۱۱. سریع‌ترین ستاره چرخنده در کیهان؛ ۷۱۶ دور در هر ثانیه

سریع‌ترین ستاره چرخنده‌ای که تاکنون شناسایی شده، یک ستاره نوترونی به نام PSR J1748-2446ad است. این ستاره به‌طور متوسط در هر ثانیه حدود ۷۱۶ بار می‌چرخد، که برابر با تقریبی ۴۳,۰۰۰ چرخش در دقیقه می‌باشد. این ستاره در سال ۲۰۰۴ در خوشه‌ای ستاره‌ای به نام تِرزان ۵، در فاصله‌ای حدود ۱۸,۰۰۰ سال نوری کشف شد. سطح آن به سرعتی نزدیک به ۲۴ درصد از سرعت نور می‌چرخد.