سنگی عادی در بیابان‌های آفریقا که اسراری ۴ میلیارد ساله از مریخ را در خود نهان کرده است
طبق گزارش رویترز، سنگی تیره با رگه‌ای سرخی که در نگاه نخست ظاهر عادی دارد، پس از بررسی‌های دقیق‌تر به‌عنوان نمونه‌ای بی‌نظیر از شهاب‌سنگ‌های مریخی شناسایی شده است. دانشمندان این شهاب‌سنگ را که به احتمال زیاد ۴٫۱ میلیارد سال پیش به‌وجود آمده، جزء قدیمی‌ترین شهاب‌سنگ‌های مریخی محسوب می‌کنند که دارای ترکیب معدنی متفاوتی نسبت به نمونه‌های پیشین است.
این شهاب‌سنگ که با نام «تغازه ۰۰۱» شناخته می‌شود، در واقع از هشت قسمت تشکیل شده و بزرگ‌ترین قطعه آن به اندازه یک مشت دست است. کاشفان در سال ۲۰۲۲ در صحرای آفریقا، به‌ویژه در کشور مالی، نزدیک به دو پوند از این سنگ را پیدا کردند. بررسی‌های ابتدایی در عرض دو سال نشان داد که منبع این سنگ مریخ است، اما تحقیقات جدید اطلاعات بیشتری از تاریخچه این شهاب‌سنگ به‌دست آورده‌اند.
بلورهای ۴.۱ میلیارد ساله، حقیقت سن شهاب‌سنگ را فاش کردند
داستان این سنگ به دوران ۴٫۱ میلیارد سال پیش برمی‌گردد؛ زمان شکل‌گیری بلورهای ماده معدنی زیرکن که از مواد ذوب‌شده بر روی مریخ نشأت گرفته‌اند. وجود زیرکن به‌عنوان یک عنصر کلیدی برای محققان حائز اهمیت است، زیرا آن‌ها می‌توانند سن دقیق این بلورها را تعیین کنند.
این بلورها، شهاب‌سنگ تغازه ۰۰۱ را به گروهی بسیار محدود از نمونه‌های شهاب‌سنگ‌های مریخی که سن آن‌ها تخمین زده شده‌است، منسوب می‌کند. پیشتر تنها دو نمونه دیگر از شهاب‌سنگ‌های مریخی شناسایی شده‌اند که احتمالا حدود چهار میلیارد سال پیش شکل گرفته‌اند. به‌طور کلی، شهاب‌سنگ‌های شناخته‌شده از مریخ اغلب قدمتی در حدود چند میلیارد سال دارند، در حالی که تعداد نمونه‌های به مراتب کهن در مجموعه‌های زمینی بسیار اندک است.
این موضوع از آنجا حائز اهمیت است که بررسی‌های انجام‌شده با فضاپیماها نشان می‌دهد که بخش عمده‌ای از سطح مریخ بیش از سه میلیارد سال عمر دارد. بنابراین، نمونه‌های شهاب‌سنگی بسیار قدیمی می‌توانند نمایانگر اطلاعاتی از تاریخ سیاره سرخ باشند که تا کنون کمتر به آن پرداخته شده است.
شهاب‌سنگ تغازه ۰۰۱ در مقایسه با نمونه‌های قبلی مریخ
پژوهشگران با انجام بررسی‌های عمیق متوجه شدند که بافت و ترکیب معدنی این سنگ، به‌علاوه عناصر سازنده آن با دیگر شهاب‌سنگ‌های مریخی شناخته‌شده تفاوت‌های معناداری دارد. این ویژگی‌ها، مطالعه زمین‌شناسی مریخ را بار دیگر به یک فرصت نوین تبدیل می‌کنند.
یانگ لیو، سیاره‌شناس در آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا، بیان می‌کند که کشف تاریخچه این سنگ یک چالش پیچیده است. ویلی نیکلاس، زمین‌شناس مؤسسه علوم قمری و سیاره‌ای که در این تحقیقات مشارکت نداشته نیز بر این باور است که این نمونه از شهاب‌سنگ‌های مریخی پیشین تفاوت‌های قابل توجهی دارد.
برای شناخت یک سیاره، محققان به نمونه‌هایی از بخش‌های مختلف آن نیاز دارند. اگر بیشتر شهاب‌سنگ‌های موجود فقط نمایانگر یک بخش خاص از مریخ باشند، آنگاه نمی‌توان تاریخچه تمام سیاره را تنها بر اساس آن‌ها شکل داد. شهاب‌سنگ تغازه ۰۰۱ توانایی تکمیل بخش‌هایی از این تصویر نامکمل را دارد.
شواهدی از ارتباط سنگ با آب در دوران باستان مریخ
یکی از کشفیات اساسی درباره شهاب‌سنگ تغازه ۰۰۱ وجود نشانه‌هایی از تعامل سنگ با آب در طول شکل‌گیری و تغییرات آن است. پژوهشی که در تابستان منتشر گردید، به بررسی مستندات مربوط به این موضوع پرداخته بود. این یافته احتمالاً نشان‌دهنده آن است که سنگ در زمانی از تاریخ مریخ شکل گرفته است که آب مایع در محیط آن حضور داشته است.
حضور آب مایع در تاریخ گذشته مریخ یکی از کلیدی‌ترین موضوعات پژوهش درباره این سیاره به شمار می‌آید، چرا که آب یکی از الزامات مورد نیاز برای حیات به‌حساب می‌آید. اگرچه شواهد تماس این سنگ با آب به تنهایی نمی‌تواند وجود حیات بر روی مریخ را ثابت کند، اما اطلاعات ارزشمندی در خصوص شرایط محیطی این سیاره در اعصار دور ارائه می‌دهد.
چرا نمونه‌های مریخی از اهمیت بالایی برخوردارند؟
دانشمندان بخش عمده‌ای از اطلاعات خود در مورد مریخ را از طریق داده‌های بدست آمده از مدارگردها، زمین‌نوردها و همچنین شهاب‌سنگ‌هایی که به دلیل برخوردهای کیهانی از سطح مریخ جدا شده و به زمین رسیده‌اند، کسب کرده‌اند. با این حال، تعداد این نمونه‌ها محدود بوده و ممکن است تمام مناطق و دوره‌های زمین‌شناختی مریخ را نمایندگی نکنند.
شهاب‌سنگ تغازه ۰۰۱ فرصت مناسبی را برای بررسی ترکیب سنگی متفاوت مهیا می‌سازد. محققان با انجام مطالعات جامع‌تر بر روی قطعات موجود، قادر خواهند بود اطلاعات دقیقی درباره مواد سازنده، فرایندهای زمین‌شناختی و شرایط محیطی مریخ در دورانی گذشته به‌دست آورند.
چه زمانی نمونه‌های جمع‌آوری‌شده ناسا به زمین خواهند رسید؟
تحلیل شهاب‌سنگ تغازه ۰۰۱ اهمیت برنامه‌هایی را نیز متجلی می‌کند که هدف آن‌ها انتقال نمونه‌های مریخی به زمین است. مریخ‌نورد استقامت ناسا از زمان فرود خود در سال ۲۰۲۱، اقدام به جمع‌آوری و ذخیره نمونه‌های جالب‌توجه از سنگ‌های سطح مریخ کرده است؛ اما زمان‌بندی انتقال این نمونه‌ها به زمین هنوز مشخص نیست.
محققان معتقدند حتی مقدار ناچیزی از این مواد می‌تواند به ارسال اطلاعات علمی فراوانی برای دانشمندان کمک کند. ارزیابی نمونه‌های مستقیم مریخ با استفاده از ابزارهای آزمایشگاهی بر روی زمین، امکان بررسی جزئیاتی را فراهم می‌کند که ممکن است تجهیزات فضایی به‌تنهایی قادر به افشا آن‌ها نباشند.
دانشمندان کماکان می‌توانند تحقیقات بیشتری بر روی قطعات تغازه ۰۰۱ انجام دهند و ممکن است نمونه‌های بیشتری از این سنگ یا شهاب‌سنگ‌های مشابهی که بر روی زمین یافت می‌شوند، کشف گردند. این سنگ کوچک که از صحرای مالی استخراج شده، حالا سرنخ‌هایی از مریخ در زمان‌های بسیار دور به بیش از چهار میلیارد سال پیش را به پژوهشگران ارائه کرده است.