نگین سرخ کویر در مسیر جهانی شدن
تنوع گیاهان در منطقه داورزن به‌ویژه از رشد زیره و کنجد در سطوح وسیع آغاز می‌شود و ادامه می‌یابد به بوته‌ها و سرشاخه‌های خوش‌عطر مانند آویشن، رازیانه، نعناع فلفلی و گل محمدی، که این منطقه را به یکی از مقاصد منحصر به فرد کشاورزی اقتصادی در سمت شرقی کشور تبدیل نموده است. در این میان، فلفل قرمز این منطقه با عطر قوی و تندی خاصش، داستانی بیش از یک محصول زراعی تعریف می‌کند؛ نشانی از اصالت تولید که حتی بازارهای سنتی ادویه در جنوب آسیا، از جمله هند و پاکستان را به تحسین وا داشته است.
با این حال، پتانسیل عظیم این منطقه در سایه سنگین خام‌فروشی و ناتوانی در تکمیل زنجیره‌ی ارزش، مسدود مانده است. سال‌هاست که محصولات حاصل از این خاک حاصلخیز در بسته‌بندی‌های عادی و بدون نشان ملی صادر می‌شود، به‌طوری که ارزش افزوده، اشتغال پایدار و سود واقعی به‌جای اینکه به کشاورزان برسد، نصیب واسطه‌ها و بازارهای مقصد می‌شود. امروزه، توسعه شهرک‌های صنعتی تخصصی، ایجاد واحدهای فرآوری و بسته‌بندی مکانیزه و شکل‌گیری برندهای معتبر، ضرورتی شفاف است که مسئولین محلی و متولیان حوزه کشاورزی و سیاست‌گذاران صنعتی باید به آن پاسخ دهند.
فرماندار داورزن، در مصاحبه‌ای با ایسنا به تشریح ظرفیت‌های کشاورزی این شهرستان پرداخت و گفت: شهرستان داورزن به‌عنوان یکی از قطب‌های کلیدی و استراتژیک تولید گیاهان دارویی و محصولات کشاورزی خاص در کشور شناخته می‌شود.
حسن قربانی، افزود: حدود ۲۲۰۰ تا ۲۵۰۰ هکتار از اراضی شهرستان داورزن به کشت انواع گیاهان دارویی اختصاص یافته است که فلفل قرمز به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین محصولات، سطح زیر کشت آن به تقریبا ۴۰۰ هکتار می‌رسد. میزان برداشت فلفل قرمز تر در هر هکتار تقریباً ۲۵ تن و فلفل خشک بین ۴ تا ۵ تن است. این محصول در فروردین‌ماه کشت می‌شود و برداشت آن در ۶ تا ۷ نوبت تا پایان آبان‌ماه ادامه خواهد داشت.
وی همچنین به سایر محصولات دارویی و صنعتی منطقه اشاره کرد و گفت: خاکشیر از دیگر محصولات مهم این حوزه است که در ۳۵۰ هکتار از اراضی شهرستان با متوسط عملکرد ۶۰۰ کیلوگرم در هکتار کشت می‌شود.
قربانی ادامه داد: همچنین، زیره سبز به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین محصولات دارویی در ۹۰۰ هکتار از اراضی شهرستان با عملکرد ۵۰۰ تا ۶۰۰ کیلوگرم در هکتار کشت می‌شود. در کنار این موارد، ۱۷۰ هکتار کنجد، ۲۵ هکتار گل محمدی و حدود ۵۰ هکتار از سایر گیاهان دارویی مانند نعناع فلفلی، شیرین‌بادیان، گل‌گاوزبان، خارشتر، مرزه، آویشن و رازیانه نیز در داورزن تولید می‌شود.
وی در ادامه با تأکید بر اهمیت ساماندهی صنایع تبدیلی و واحدهای فرآوری سنتی در منطقه اظهار کرد: با توجه به موقعیت خاص روستای بیزه در تولید و فرآوری فلفل، ایجاد یک شهرک صنعتی تخصصی در این روستا با مساحت بیش از ۹ هکتار در دستور کار قرار دارد. از این مساحت، حدود ۲ هکتار به شبکه معابر و فضای سبز و ۷ هکتار باقی‌مانده برای تأسیس کارگاه‌ها در نظر گرفته شده است. با پیگیری‌های مستمر شوراها، دهیاری و نمایندگان مجلس، مراحل اداری و تأمین زیرساخت‌های لازم برای آب، برق و گاز در این شهرک صنعتی به مراحل نهایی خود رسیده است.
فرماندار داورزن به نگرانی‌های کشاورزان و صاحبان کارگاه‌ها در زمینه هزینه‌های واگذاری زمین و امتیازات زیرساختی اشاره کرد و گفت: برای تسهیل در این امر و حمایت از تولیدکنندگان، پس از پیگیری‌ها، مقرر شده است که شهرک‌های صنعتی تنها ۱۰ درصد از مبلغ کارشناسی زمین را به‌صورت نقدی از متقاضیان دریافت کنند و باقی‌مانده مبلغ به‌صورت اقساطی سه‌ساله به متقاضیان پرداخت شود تا فشار مالی بر دوش فعالان این حوزه کاهش یابد.
وی هدف اصلی از تأسیس این شهرک صنعتی را ساماندهی حدود ۷۰ کارگاه فعال و نیمه‌فعال در زمینه فلفل‌کوبی و آسیاب در روستای بیزه عنوان کرد و افزود: در حال حاضر این کارگاه‌ها به‌صورت سنتی در داخل روستا مشغول به کار هستند و با انتقال آنها به شهرک صنعتی تخصصی، علاوه بر حذف فعالیت‌های صنعتی از محیط مسکونی، فرصتی برای پیشرفت صنایع بسته‌بندی مدرن و ارتقای استانداردها و تجاری‌سازی محصولات فراهم خواهد شد.
قربانی به موفقیت‌های حوزه برندسازی و بازاریابی محصولات داورزن اشاره کرد و گفت: برگزاری موفق نخستین جشنواره فلفل در مهرماه امسال در روستای بیزه، نقطه عطفی در معرفی ظرفیت‌های اقتصادی منطقه بود. این رویداد موفق به جلب توجه بازرگانان داخلی و خارجی شد به طوری‌که هم‌اکنون تاجرانی از کشورهای همسایه و حتی پاکستان و هند برای خرید فلفل باکیفیت داورزن به این منطقه مراجعه می‌کنند.
فرماندار داورزن اعلام کرد که دستگاه‌های اجرایی و فرمانداری تمام توان خود را برای حمایت همه‌جانبه از سرمایه‌گذاران بومی و غیربومی به کار خواهند گرفت و تأکید کرد: پس از برگزاری جشنواره و مشاهده استقبال گسترده از سوی فعالان اقتصادی، تماس‌های متعددی از طرف سرمایه‌گذاران برای ایجاد واحدهای مدرن بسته‌بندی و فرآوری با ما برقرار شده است. ما آمادگی داریم هرگونه تسهیلات، همکاری‌های اداری و واگذاری اراضی شهرک صنعتی را به سرمایه‌گذاران ارائه دهیم.
ثبت برند، ضرورتی حیاتی برای پایان دادن به فروش فله‌ای و صیانت از فلفل داورزن
مدیر جهاد کشاورزی داورزن در گفت‌وگو با ایسنا به تشریح الزامات و مراحل قانونی برندسازی فلفل داورزن پرداخت و گفت: برای دستیابی به یک برند معتبر و رسمی، همکاری متقاضیان حقوقی مانند شرکت‌های تعاونی و تشکل‌های مردمی به مراتب مؤثرتر از افراد حقیقی خواهد بود.
فرزاد قربانی با اشاره به مراحل قانونی ثبت علامت تجاری بیان کرد: متقاضیان پس از فراهم‌سازی مدارک لازم برای شخص حقوقی یا حقیقی، باید نسبت به ثبت اظهارنامه در سامانه مربوطه اقدام کنند. این فرایند شامل بررسی‌های تخصصی، طی مراحل قانونی و انتشار آگهی‌های رسمی است که معمولاً بین دو تا سه ماه طول می‌کشد تا در نهایت گواهی نهایی به نام متقاضی صادر شود. این مسیر شباهت بالایی با مراحل تولید و گواهی‌سازی بذر (از بذر پایه تا بذر مادری) دارد و نیازمند رعایت دقیق تشریفات قانونی است تا مالکیت معنوی برند به نام تولیدکنندگان ثبت شود.
مدیر جهاد کشاورزی داورزن اجرای برنامه‌های حمایتی برای سرمایه‌گذاران و شرکت‌های تعاونی را امری ضروری عنوان کرد و گفت: با پیگیری‌ها و مذاکرات با بنیاد برکت و بنیاد علوی، تسهیلات ویژه‌ای در قالب اعتبارات کارگاهی و خرد در نظر گرفته شده است. این نهادها تسهیلاتی بین ۱.۵ تا ۳ میلیارد تومان به سرمایه‌گذاران و متقاضیانی که در این حوزه فعالیت کنند، تخصیص می‌دهند که می‌تواند به تجهیز کارگاه‌ها و توسعه زیرساخت‌های فرآوری و بسته‌بندی فلفل داورزن کمک کند.
مدیر جهاد کشاورزی داورزن در ادامه به چالش‌های این محصول پرداخت و گفت: هرچند فلفل داورزن به دلیل ویژگی‌های اقلیمی و تنوع گیاهی خاص منطقه، از اسانس و تندی بالایی برخوردار است، اما فقدان یک برند منسجم و بسته‌بندی مناسب مانع ثبت دقیق آمار صادراتی شده است.
وی افزود: به دلیل عدم وجود برندینگ و بسته‌بندی مخصوص، محصولات فلفل از این منطقه غالباً به‌صورت فله‌ای و بدون نشان تجاری به بازارهای دیگر ارسال می‌شوند. این موجب می‌شود که در آمار رسمی، خروج محصول تحت عنوان برند داورزن ثبت نگردد؛ هرچند ما می‌دانیم که محصولات این منطقه به کشورهای هند و پاکستان صادر می‌شوند. حتی در دوره‌هایی که روابط تجاری با اروپا در سطح بالایی بود، صادرات به آلمان و روسیه نیز از این طریق انجام می‌گرفت.
قربانی درباره وضعیت کشت و زنجیره فرآوری این محصول توضیح داد: در حال حاضر حدود ۴۰۰ هکتار زیر کشت فلفل در منطقه وجود دارد و بر اساس متوسط عملکرد، سالانه حدود ۱۶۰۰ تن فلفل خشک تولید می‌شود (با میانگین عملکرد ۲۰ تا ۲۵ تن تر و ۴ تا ۵ تن خشک در هر هکتار). از این مقدار، سهم روستای بیزه تقریباً ۳۰ تا ۴۰ هکتار است و عمده سطح زیر کشت فلفل در خود شهر داورزن و زمین‌های اطراف آن، به‌ویژه در محدوده چاه‌های نزدیک منطقه چای اتکا واقع شده است.
وی افزود: به هر حال، فلفل برداشت‌شده در داورزن پس از خشک شدن، برای فرآوری و بسته‌بندی به روستای بیزه منتقل می‌شود؛ بنابراین، این محصول با وجود اینکه بیشتر در داورزن کشت می‌شود، تحت نام و برند فلفل بیزه در بازار شناخته و عرضه می‌گردد. در حال حاضر حدود ۳۵ کارگاه با ساختار نیمه‌مکانیزه عمدتاً در روستای بیزه فعالیت می‌کنند که هر یک حدود ۲ تا ۳ نفر اشتغال مستقیم ایجاد کرده و در مجموع باعث اشتغال غیرمستقیم برای حدود ۲۰۰۰ نفر در زنجیره برداشت و تولید شده‌اند.
وی درباره چالش‌های ناشی از خشکسالی و بحران آب در منطقه تأکید کرد: به‌منظور سازگاری با شرایط اقلیمی و مقابله با کم‌آبی، تحولات عمده‌ای در سیستم‌های آبیاری در سال‌های اخیر صورت گرفته است. در گذشته آبیاری به‌صورت جوی و پشته‌ای انجام می‌شد که آب زیادی مصرف می‌کرد، اما اکنون بیشتر مزارع با سیستم آبیاری قطره‌ای مدیریت می‌شوند که مصرف آب را به‌طرز چشمگیری کاهش داده است. احداث استخرهای آبیاری نیز یک راهکار مهم دیگر در این راستا بوده است.
وی افزود: این استخرها امکان مدیریت منابع آب را حتی در زمان قطعی برق یا کمبود آب شدید فراهم کرده و اطمینان می‌دهند که کشت فلفل در زمان‌های بحرانی با حداقل اتلاف آب ادامه یابد.
مدیر جهاد کشاورزی داورزن همچنین به ضرورت رفع چالش‌های انرژی در بخش کشاورزی اشاره کرد و گفت: از مجموع ۱۸۳ حلقه چاه عمیق و نیمه‌عمیق در شهرستان، تاکنون ۹ حلقه چاه به سیستم پنل‌های خورشیدی تجهیز شده‌اند. برای رفع چالش‌های انرژی و حمایت از تولیدکنندگان، چاه‌های آبی که در مناطقی که در آنها فلفل کشت می‌شود قرار دارند، برای دریافت تسهیلات نصب پنل‌های خورشیدی به بنیاد برکت معرفی شده‌اند تا با بهره‌گیری از این حمایت‌ها، گام مهمی در جهت پایداری منابع انرژی و تداوم فعالیت مزارع منطقه برداشته شود. در حال حاضر این طرح در مراحل پایانی و واریز تسهیلات قرار دارد، به‌طوری که به‌زودی شاهد راه‌اندازی پنل‌های خورشیدی جدید خواهیم بود.
وی درباره حمایت‌های دولتی از کشت فلفل گفت: خوشبختانه محصول فلفل هم‌چون گندم و جو در مجموعه کشت‌های ابلاغی شهرستان قرار دارد. بدین ترتیب، برای سطح زیر کشت ۴۰۰ هکتاری فلفل، سهمیه مشخصی در نظر گرفته شده که بر اساس آن، نهاده‌هایی مانند کود شیمیایی به کشاورزان تعلق می‌گیرد. همچنین برای تأمین سرمایه در گردش، کشاورزان این محصول می‌توانند جهت دریافت تسهیلات بانکی به بانک کشاورزی معرفی شوند؛ ضمناً در مورد احداث استخرهای ذخیره آب نیز کشاورزان را به بنیاد علوی معرفی کرده‌ایم.
بسته شدن پرونده خام‌فروشی فلفل با تکمیل زیرساخت‌های ناحیه صنعتی بیزه
نماینده مردم شهرستان‌های غرب خراسان رضوی در مجلس شورای اسلامی درباره ظرفیت‌های روستای بیزه در شهرستان داورزن به‌عنوان پایتخت فلفل ایران، از پیگیری جدی برای تکمیل زنجیره ارزش این محصول استراتژیک و توسعه گردشگری کشاورزی در این منطقه خبر داد.
محمدرضا محسنی‌ثانی در گفت‌وگو با ایسنا در مورد ثبت ملی رویداد فرهنگی و گردشگری فلفل بیزه اظهار کرد: ثبت ملی رویداد فرهنگی و گردشگری فلفل بیزه در فهرست رویدادهای ملی، نه‌تنها فرصتی برای معرفی کیفیت بی‌نظیر و عطر خاص فلفل این منطقه است، بلکه دریچه‌ای نو به نام گردشگری فلفل را برای کشور باز کرده که می‌تواند تحولی بزرگ در جذب گردشگر و معرفی ظرفیت‌های بومی ایجاد کند.
وی با تأکید بر اهمیت معیشت مردم این منطقه گفت: بیش از ۸۰ درصد اهالی بیزه از طریق کشت و تجارت فلفل زندگی می‌کنند. با این حال، کمبود صنایع تبدیلی و مراکز خرید تضمینی همواره از دغدغه‌های اصلی ما و کشاورزان بوده است. این کمبود باعث شده است که حاصل دسترنج کشاورزان به‌صورت خام به فروش برسد و بخش عمده سود آن نصیب واسطه‌ها گردد.
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در این زمینه افزود: بدین منظور، عملیات احداث ناحیه صنعتی بیزه به‌عنوان یک راهکار اجرایی و استراتژیک در دستور کار قرار گرفت. خوشبختانه زیرساخت‌های عمده این ناحیه صنعتی به‌خوبی اجرا شده و اکنون در حال پیگیری هستیم تا روند واگذاری زمین به بخش خصوصی و شرکت‌های تعاونی به‌سرعت بیشتری انجام شود. هدف ما ایجاد زنجیره ارزش، فرآوری محصول و شتاب در صادرات غیرنفتی است که در نهایت منجر به ارزش افزوده بیشتر برای خود کشاورزان خواهد شد.
محسنی‌ثانی با بیان موقعیت داورزن در حوزه گیاهان دارویی اظهار کرد: داورزن با بیش از ۲۰۰۰ هکتار سطح زیرکشت محصولات گوناگون از جمله زیره سبز، گل‌محمدی، رازیانه، شیرین‌بیان و نعناع فلفلی، یکی از قطب‌های اصلی خراسان رضوی به‌شمار می‌رود. فلفل قرمز نیز به‌عنوان یک محصول استراتژیک با خواص منحصربه‌فرد آنتی‌اکسیدانی و فواید بهداشتی، نه تنها در بازار داخلی، بلکه در بازارهای بین‌المللی نیز توانایی رقابت دارد.
وی افزود: توسعه صنایع فرآوری در این شهرستان ضرورت اجتناب‌ناپذیری است که علاوه بر ارزآوری، نقش مهمی در اشتغال‌زایی پایدار جوانان منطقه و رونق اقتصادی غرب خراسان رضوی خواهد داشت و ما در مجلس به‌طور کامل آماده‌یم از این روند حمایت کنیم.
تکمیل زنجیره ارزش و عبور از اقتصادی تک‌محصولی و خام‌فروشی در داورزن، نیازمند هم‌افزایی مدیران اجرایی، جهاد کشاورزی و نمایندگان مجلس است. هماهنگی در توسعه زیرساخت‌های فرآوری در شهرک‌های صنعتی، حمایت از ۷۰ کارگاه بومی فلفل و گیاهان دارویی و تسهیل مسیرهای صادراتی با اتکاء به برندسازی ملی، وعده‌دهنده‌ی روزهایی است که ارزش افزوده و سود واقعی مایحتاج کشاورزان این منطقه به‌جای جیب دلالان، به چرخه اقتصادی منطقه بازخواهد گشت. این افق روشن، داورزن را از مرز تولید سنتی فراتر برده و به قطبی مدرن در نقشه صادرات ادویه و گیاهان دارویی کشور تبدیل خواهد کرد.
انتهای پیام